Lengte en hoogte: meten met centimeter en meter

Een potlood meet je van het ene eind tot het andere. Bij een kast wil je misschien weten hoe hoog hij is. Kijk eerst welk stukje je gaat meten.

Van eind tot eind

De lengte vertelt hoe lang iets is. Leg je een touw recht neer? Dan loopt de lengte van het ene uiteinde naar het andere. Ook een tafel en een potlood hebben een lengte.

Hoogte gaat van onder naar boven. Bij een kast begin je op de vloer. Je eindigt bij de bovenkant van de kast. Houd je meetlint daarbij recht omhoog. Bij een boom loopt de hoogte van de grond tot de top.

De breedte gaat van de ene kant naar de andere. Bij een deur meet je daarvoor van links naar rechts. Dezelfde deur heeft dus een hoogte én een breedte.

Van plek naar plek

De afstand vertelt hoe ver twee plekken uit elkaar liggen. Wil je de afstand van de klasdeur tot het bord weten? Dan meet je die langs de vloer. Je kijkt naar de ruimte tussen die twee plekken.

Lengte, hoogte, breedte en afstand zijn allemaal soorten lengte. Je kunt ze daarom meten met centimeters of meters. De richting waarin je meet, helpt je het goede woord kiezen.

Eén boek, twee antwoorden

Een boek is 24 cm hoog en 17 cm breed. Je kunt dus niet zomaar zeggen: “Het boek is 24 cm.” Zeg wat je hebt gemeten: “Mijn boek is 24 cm hoog.” Zoek je uit of het boek tussen twee andere boeken past? Dan kan juist de breedte belangrijk zijn.

Bij mensen gebruiken we het woord lang, ook als iemand rechtop staat. Je vraagt: “Hoe lang ben jij?” Bij een kast vraag je: “Hoe hoog is de kast?”

Je kunt de gang meten met stappen. Je kunt ook kijken hoeveel blokjes achter elkaar op je tafel passen. Bij meten zoek je hoe vaak een maat in een lengte past.

Netjes achter elkaar

Leg een blokje aan het begin van de lengte. Leg het volgende blokje er precies tegenaan. Ga zo door tot het eind en tel de blokjes.

Er mogen geen gaten tussen zitten. Anders sla je stukjes van de lengte over. Leg de blokjes ook niet over elkaar. Dan tel je een stukje dubbel. Elk blokje moet even groot zijn om eerlijk te kunnen tellen.

Grote stappen, kleine stappen

Stappen en handen zijn natuurlijke maten. Je hebt ze altijd bij je. Maar jouw hand is waarschijnlijk kleiner dan die van een volwassene.

Juf Fatima loopt een gang door en telt 20 stappen. Mees telt in dezelfde gang 32 stappen. Ze kunnen allebei netjes gemeten hebben. Juf Fatima zet grotere stappen. Eén stap van haar neemt meer van de gang in. Er zijn dus minder stappen nodig.

De gang is even lang gebleven. Alleen de maat veranderde. Vertelt iemand: “De gang is 20 stappen lang”? Dan moet je weten wiens stappen dat zijn.

Een maat die overal gelijk is

Een standaardmaat is een afgesproken maat die overal even groot is. De centimeter en de meter zijn standaardmaten. Een centimeter in Groningen is even lang als een centimeter in Maastricht.

Bram en Noor wonen in die twee steden. Ze meten allebei een tafel en lezen 90 cm af. Dan weten ze dat hun tafels even lang zijn. Ze hoeven die tafels niet bij elkaar te brengen.

Ook bij iets maken of kopen helpt een vaste maat. Je wilt een plank van 80 cm voor een kast. Je noemt die lengte in de winkel. De verkoper kan de plank dan op maat maken. Zeg je “drie handen lang”, dan hangt de uitkomst af van de hand die hij gebruikt.

Op een liniaal staan getallen met streepjes erbij. Het stukje tussen twee getallen helpt je zien hoe groot een centimeter is. Voor grotere lengtes gebruik je ook de meter.

Een klein stukje: de centimeter

Een centimeter schrijf je kort als cm. Het stukje van 3 naar 4 op je liniaal is 1 cm. Het stukje van 8 naar 9 is ook 1 cm. Die stukjes zijn even lang.

Een meter schrijf je kort als m. De grote liniaal bij het bord is vaak 1 meter lang. Een meter is een veel grotere maat dan een centimeter.

Honderd kleine stukjes

Leg je 100 stukjes van 1 cm precies achter elkaar? Dan krijg je samen 1 meter.

Op een meetlint zie je bij de 100 waar één meter klaar is. Leg de 0 tegen het begin van een touw. Eindigt het bij 100? Dan is het 100 cm, dus 1 meter lang.

Anouks touw eindigt bij 100. Milans touw begint ook bij 0, maar eindigt bij 60. Dat is 60 cm. Het komt nog niet bij de 100 en is dus korter dan 1 meter. Als een touw voorbij de 100 eindigt, is het langer dan 1 meter.

Een getal met een maat

Een lengte schrijf je met een getal en een maat. Je schrijft bijvoorbeeld 7 cm of 2 m. Je leest dat als “7 centimeter” of “2 meter”. Tussen het getal en de maat staat een spatie. Achter cm en m komt geen punt.

Alleen “7” vertelt nog niet hoe lang iets is. Een klein krijtje kan 7 cm lang zijn. Bij 7 m denk je aan een lengte door een klas.

Kijk na het schrijven of je maat past. Een liniaaltje is bijvoorbeeld 30 cm lang. Schrijf je per ongeluk 30 m, dan maak je er iets heel groots van. Een lengte van 30 m is zelfs langer dan een zwembad van 25 m.

Een liniaal is een rechte, stijve meetlat met streepjes en getallen. Je meet er korte, rechte dingen mee. Je kunt er ook een rechte lijn langs trekken.

De liniaal goed neerleggen

Veel kleine linialen zijn 20 of 30 cm lang. Kijk naar de getallen: 0, 1, 2, 3 en verder. Tussen twee opeenvolgende getallen ligt steeds een stukje van 1 cm. De kleine streepjes daartussen hoef je voor hele centimeters niet te tellen.

Zo meet je een potlood:

1. Zoek het streepje bij de 0.
2. Leg dat streepje precies tegen de achterkant van het potlood.
3. Leg de liniaal recht langs het potlood.
4. Kijk bij welk getal de punt eindigt.
5. Schrijf de lengte op met cm erachter.

Komt de punt bij de 14? Dan is het potlood 14 cm lang. Houd de liniaal stil, zodat het begin tijdens het kijken bij nul blijft.

Nul is niet altijd de rand

Op veel linialen zit vóór de 0 een leeg stukje. Dat hoort niet bij het stuk dat je meet. Leg je de plastic rand tegen het begin? Dan begint het potlood al vóór de nul en lees je te weinig af.

Begin je bij de 1, dan gaat het anders mis. Een gum van 5 cm eindigt vanaf de 1 bij de 6. Wie alleen de 6 noemt, zegt een centimeter te veel. Het is handig eerst met je vinger de nul aan te wijzen.

Je telt stukjes

Van 0 tot 3 staan vier getallen: 0, 1, 2 en 3. Toch is de lengte 3 cm. Tussen die vier getallen liggen drie stukjes van 1 cm. Het gaat om de stukjes die het ding bedekken.

Je kunt ze nalopen: van 0 naar 1, van 1 naar 2, van 2 naar 3. Begin je bij 0, dan vertelt het eindgetal hoeveel stukjes er zijn.

Nog eens meten

Ligt je liniaal scheef? Leg hem recht langs het ding en meet opnieuw. Is het potlood verschoven? Schuif de nul terug naar het begin. Twee kinderen die hetzelfde potlood goed meten, krijgen dezelfde lengte. Bij een verschil kijk je eerst naar de nul en de ligging van de liniaal.

Soms eindigt een ding tussen twee centimetergetallen. Soms ontbreekt het begin van je liniaal. Je kunt dan nog steeds een lengte vinden, maar je moet op een andere manier aflezen.

Het getal dat het dichtstbij is

Een stift begint bij 0. Zijn punt eindigt tussen 9 en 10, vlak bij 10. Dan zeg je: “De stift is ongeveer 10 cm lang.” Je kiest de hele centimeter die het dichtstbij ligt.

Eindigt de punt maar een klein stukje na 9? Dan is het ongeveer 9 cm. Je kiest dus niet altijd het grotere getal. Kijk naar de afstand van de punt tot beide getallen.

Precies in het midden kan ook. Tussen 7 en 8 spreken we af dat je dan 8 neemt. Je schrijft ongeveer 8 cm. Met “ongeveer” laat je zien dat het eind niet precies bij dat getal lag.

Bij meters werkt dit ook. Is een klas iets minder dan 8 meter lang? Dan kun je de lengte op hele meters ongeveer 8 m noemen.

De liniaal begint bij 3

Van een liniaal is een stukje af. Je legt het begin van een lijn bij de 3. Het eind komt bij de 9. De 9 is nu de plek van het eind, niet de lengte van de lijn.

Tel de stukjes tussen het begin en het eind:

• Van 3 naar 4 is het eerste stukje.
• Van 4 naar 5 is het tweede stukje.
• Ga verder tot 9. Je telt in totaal zes stukjes.

De lijn is 6 cm lang. Je kunt dit ook uitrekenen met eind min begin:

Je haalt het stukje vóór het begin van het eindgetal af. Dat stukje van 0 tot 3 hoort immers niet bij de lijn.

Voor een knutselwerk heb je een lijn van 7 cm nodig. Je weet de lengte dus al. Met je liniaal geef je die lengte een begin en een eind op papier.

Twee stipjes helpen

Leg je papier plat en kies een plek voor de lijn. Leg de liniaal zo neer dat je langs de rand kunt tekenen.

1. Houd de liniaal met je andere hand stevig vast.
2. Zet een klein stipje bij het streepje van de 0.
3. Zoek de 7 en zet daar een tweede stipje.
4. Trek langs de liniaal een lijn van stipje naar stipje.

Je begint bij het eerste stipje en stopt bij het tweede. Je hoeft de lijn niet verder door te trekken tot het einde van de liniaal.

Waarom die nul?

Er kan een leeg stukje plastic vóór de nul zitten. Zet je het eerste stipje bij de rand van het plastic? Dan begint je lijn te vroeg. Trek je door tot 7, dan wordt de lijn langer dan 7 cm.

De afstand tussen de twee stipjes moet 7 cm zijn. Daarom helpt het om vóór het tekenen nog even beide streepjes aan te wijzen: de nul en de zeven.

Als je liniaal verschuift, kan je lijn krom worden. Hij kan ook de verkeerde lengte krijgen. Druk met je andere hand op de liniaal terwijl je tekent.

Even nameten

Haal de liniaal weg en leg hem daarna opnieuw langs de lijn. Leg de 0 precies bij het begin. Eindigt de lijn bij de 7? Dan is hij 7 cm lang. Komt het niet goed uit, zet de stipjes opnieuw op de goede plek.

Soms moet je de lengte eerst uitrekenen. Je wilt een lijn die 3 cm langer is dan een lijn van 6 cm.

De nieuwe lijn moet 9 cm lang zijn. Zet dus een stipje bij 0 en een stipje bij 9. Trek de lijn ertussen en meet die na. Bij een opdracht over korter maak je eerst de passende minsom, voordat je de twee stipjes zet.

Een bank past niet langs één klein liniaaltje. Je kunt een langer meetinstrument pakken. Je kunt je liniaal ook doorschuiven en de gemeten stukken bij elkaar tellen.

Welk meetinstrument heb je?

Een meetlint is een zacht lint met centimeters erop. Het buigt mee en kan ook om iets ronds heen. Een meetlint uit de naaidoos is vaak 150 cm lang.

Een rolmaat is een metalen lint in een doosje. Het rolt daarin op. Een rolmaat is vaak 3 of 5 meter lang. Aan het begin zit meestal een haakje. Haak dat achter de rand die je als begin gebruikt. Bij zo'n meting begin je aan het uiteinde van het haakje.

Een duimstok vouw je uit. De stukken zitten aan elkaar vast. Vaak is hij 2 meter lang, met stukken van 20 cm. Uitgevouwen is hij stijf. Je kunt er langs een deur mee meten.

Een bordliniaal is de grote liniaal bij het bord. Vaak is hij precies 1 meter lang. Je kunt er lange, rechte lijnen mee tekenen.

Recht van begin tot eind

Zo meet je met een lint:

1. Zoek de nul en houd die bij het begin.
2. Laat iemand het begin vasthouden als dat nodig is.
3. Houd het lint strak en recht langs wat je meet.
4. Lees bij het eind af en schrijf de maat erbij.

Een slap lint maakt een bocht. Het lint volgt dan een langere weg en je leest te veel af. Laat een metalen rolmaat rustig terugrollen, zodat het lint niet tegen je vingers slaat.

Hoe lang ben je?

Sanne staat met haar hielen tegen de muur. Juf Aisha legt een boek plat op haar hoofd. Bij de onderkant van het boek komt een streepje op de muur. Daarna meet de juf van de vloer tot dat streepje.

Het meetlint geeft 124 cm aan. Na 100 telt het gewoon verder: 101, 102, 103. Sanne is 24 cm langer dan 1 meter.

De liniaal doorschuiven

Meet je een bank met een liniaal van 30 cm? Zet bij het eind een streepje. Schuif de nul precies naar dat streepje en meet verder. De stukken sluiten aan, zonder gat en zonder overlap.

Je meet twee hele stukken en nog 12 cm:

De bank is 72 cm lang. Voor een klas kun je een bordliniaal van 1 meter verleggen. Past hij zes keer, met nog een klein stukje over? Dan is de klas ongeveer 6 m lang.

Hoe breed is een boek ongeveer? Je hoeft niet helemaal zonder houvast te beginnen. Denk aan iets waarvan je de lengte al kent. Zo'n bekende maat helpt je schatten.

Een maat in je hoofd

Een referentiemaat is iets wat je kent met een bekende lengte. Je vergelijkt er andere dingen mee. Je liniaal van 30 cm is bijvoorbeeld een handige referentiemaat.

Voor 1 cm kun je aan de breedte van je duim of een vinger denken. Die is ongeveer 1 cm breed. Voor 1 meter kun je denken aan een heel grote stap. De klink van een deur zit ook ongeveer 1 meter boven de vloer.

Je eigen hand als hulp

Meet hoe breed je hand is. Schrijf de lengte op. Meet ook je schoen en kies iets wat je makkelijk onthoudt. Omdat je groeit, meet je zulke eigen maten af en toe opnieuw.

Yara weet dat haar hand 7 cm breed is. Ze kijkt naar een boek. Haar hand past ongeveer twee keer over de breedte, met nog wat ruimte over.

Twee handen zijn samen 14 cm. Met het extra stukje schat Yara het boek op ongeveer 15 cm breed. De hand helpt haar dus een getal bedenken.

Ongeveer blijft ongeveer

Niet iedere duim is even breed. Ook zet je niet elke keer precies dezelfde stap. Daarom noem je een lengte met zo'n maat ongeveer.

Levi zet drie heel grote stappen langs het schoolbord. Hij schat het bord op ongeveer 3 meter lang. Moet je precies weten hoe lang het bord is? Dan pak je een meetinstrument en meet je het na.

Kijk eerst eens naar je tafel voordat je een meetlint pakt. Hoe vaak zou je liniaal erover passen? Bij schatten gebruik je een bekende lengte om een nieuwe lengte te bedenken.

Een schatting maken

Je probeert niet zomaar een getal te raden. Je kijkt naar het ding en gebruikt een referentiemaat.

1. Kijk goed naar de lengte die je zoekt.
2. Kies iets bekends, zoals je liniaal van 30 cm.
3. Bedenk hoe vaak die lengte ongeveer past.
4. Schrijf je schatting op met “ongeveer” en de maat.
5. Meet daarna met een meetinstrument.
6. Vergelijk je meting met je schatting.

De breedte van een tafel

Je denkt dat je liniaal van 30 cm ongeveer drie keer past.

Je schrijft: “De tafel is ongeveer 90 cm breed.” Daarna meet je 86 cm. Je schatting zat er 4 cm boven. Dat ligt dichtbij de meting.

Je laat de 90 in je schrift staan. Schrijf de meting van 86 cm ernaast. Zo kun je later zien hoe goed jouw beeld van de lengte was.

Te weinig of te veel?

Je schat een ding op 12 cm en meet daarna 15 cm. Van 12 naar 15 is 3 cm. Je zat er dus 3 cm onder. Bij een volgende schatting van zo'n ding kun je wat meer nemen.

Een schatting hoeft niet precies gelijk te zijn aan de meting. Je gebruikt haar om dichtbij te komen. Bij een gang kun je heel grote stappen gebruiken: twaalf van zulke stappen geeft ongeveer 12 m. Een lang meetlint geeft je daarna een preciezere lengte.

Een groot verschil onderzoeken

Je schat een voorwerp op ongeveer 20 cm. Daarna lees je 80 cm af. Dat is een groot verschil. Kijk waar je begon en of het lint recht ligt. Meet nog eens. Misschien heb je de nul verkeerd gelegd of een getal verkeerd gelezen.

Schrijf ook bij een schatting de maat op. “Ongeveer 5” zegt nog niet genoeg. Bij “ongeveer 5 cm” weet je aan wat voor lengte je moet denken.

Een gum en een schoolplein hebben allebei een lengte. Toch meet je ze niet handig met hetzelfde gereedschap. Kijk naar de grootte en de vorm van wat je wilt meten.

Centimeters of meters?

Voor kleine dingen zijn centimeters handig. Denk aan een gum, een potlood, een schrift of je hand. Voor grote dingen en afstanden gebruik je meters, zoals voor een klas of een schoolplein.

Past iets op je tafel, dan zijn centimeters meestal handig. Moet je een stuk lopen langs de lengte? Dan zijn meters vaak handiger.

Een schoen van 20 cm past bij wat je kent. Hij is korter dan een liniaal van 30 cm. Een schoen van 20 m zou langer zijn dan een hele klas. Het getal 20 kan dus hetzelfde blijven, terwijl de gekozen maat alles verandert.

Een zwembad kan 25 m lang zijn. Bij een hoge toren denk je ook aan meters. De Domtoren in Utrecht is ruim 100 meter hoog.

Stijf of buigzaam?

Een liniaal, bordliniaal en uitgevouwen duimstok zijn stijf. Ze blijven recht. Een buigzaam meetlint kan om iets ronds heen. Een uitgetrokken rolmaat blijft een stukje recht en kan ver reiken.

Een liniaal is onhandig om iets ronds heen: hij buigt niet mee. Voor een lange gang is een klein liniaaltje ook onhandig. Je moet het erg vaak verleggen. Een lang meetinstrument scheelt dan veel werk.

Hoe precies moet het?

Voor een knutselstrook die tussen twee randen moet passen, meet je precies. De strook moet de juiste lengte krijgen. Wil je alleen een idee van de breedte van een tafel? Dan kun je eerst schatten met een bekende maat. Bedenk waarvoor je de lengte nodig hebt, voordat je een meetinstrument pakt.

Je hebt twee potloden. Welk potlood is langer? Voordat je naar de punten kijkt, moeten ze aan de andere kant gelijk beginnen.

Naast elkaar leggen

Leg de potloden recht naast elkaar. Schuif de achterkanten tegen dezelfde rand. Kijk dan naar de punten. Het potlood dat verder doorloopt, is het langst. Stoppen de punten op dezelfde plek? Dan zijn de potloden even lang.

Als een kort potlood verder naar voren ligt, kan het langer lijken. Je vergelijkt dan de plek van de punt. Door de achterkanten gelijk te leggen, vergelijk je de hele lengtes.

Bij twee touwen haal je eerst de bochten eruit. Een touw dat opgerold ligt, lijkt kort. Leg beide touwen recht en laat ze aan dezelfde kant beginnen.

Getallen helpen ook

Een kast kun je niet zomaar naast een andere kast zetten. Dan meet je de hoogtes. Gebruik voor allebei dezelfde maat.

Een tafel is 72 cm hoog. Een kast is 95 cm hoog. Beide hoogtes staan in centimeters. Omdat 95 meer is dan 72, is de kast hoger.

Bij twee getallen met tientallen kijk je eerst naar de tientallen. Vergelijk bijvoorbeeld 47 cm en 52 cm. Het getal 52 heeft vijf tientallen; 47 heeft er vier. Dus 52 cm is langer.

Zijn de tientallen gelijk, zoals bij 43 cm en 48 cm? Kijk dan naar de eenheden. Acht eenheden is meer dan drie. Daarom is 48 cm langer.

Tekens voor vergelijken

Je kunt een vergelijking kort opschrijven:

Het teken > lees je als “is groter dan”. De open kant staat bij het grootste getal. De smalle punt staat bij het kleinste.

Het teken < lees je als “is kleiner dan”. Zijn twee lengtes gelijk? Dan gebruik je =. Bij hoogte zeg je hoger of lager. Bij breedte zeg je breder of smaller. De manier van vergelijken blijft hetzelfde.

Je wilt vier linten netjes op volgorde leggen. Kijk eerst welke kant de volgorde op moet. Van kort naar lang begin je met het kortste. Van lang naar kort begin je met het langste.

Steeds één lengte kiezen

Ordenen betekent op volgorde zetten. Zo pak je het aan:

1. Kijk of de lengtes in dezelfde maat staan.
2. Zoek de kortste lengte en zet die vooraan.
3. Zoek de kortste van de lengtes die nog over zijn.
4. Ga door tot elke lengte een plek heeft.

Je hebt linten van 34 cm, 8 cm, 43 cm en 26 cm. Alle lengtes staan in centimeters. Eerst komt 8 cm. Van de drie andere linten is 26 cm het kortst. Daarna komen 34 cm en 43 cm.

Van kort naar lang krijg je: 8 cm, 26 cm, 34 cm, 43 cm.

Kijk naar het hele getal

Bij 8 cm en 34 cm kun je je vergissen. Acht is groter dan het cijfer drie. Maar 34 betekent drie tientallen en vier eenheden. Dat is veel meer dan acht eenheden. Vergelijk dus de hele getallen.

Het lint van 8 cm is het kortst. Het lint van 43 cm is het langst. Ligt alles in de juiste volgorde, dan kun je die twee meteen aan de uiteinden vinden.

De andere kant op

Bram is 124 cm lang, Noor 131 cm en Levi 119 cm. Alle drie hebben ze meer dan 100 cm. Je kijkt nu naar wat er na die 100 komt: 24, 31 en 19.

Van lang naar kort staat Noor vooraan. Daarna komt Bram en dan Levi: 131 cm, 124 cm, 119 cm. Bij hoogtes gebruik je de woorden hoog, hoger en hoogst.

Ordenen met woorden

Soms hoef je geen getallen te hebben. Het rode lint is langer dan het blauwe. Het blauwe lint is langer dan het groene. Leg je ze met gelijke beginkanten neer, dan komt rood het verst. Blauw komt ertussen en groen is het kortst.

Zo kun je uit twee vergelijkingen nog een derde halen: rood is ook langer dan groen.

Een stok blijft even lang als je een andere maat gebruikt. Toch kan het getal bij de meting veranderen. Dat komt doordat de ene maat vaker past dan de andere.

Grote stukken passen minder vaak

Een stok is 60 cm lang. Je legt er stroken van 20 cm langs. Drie stroken vullen precies de lengte.

Daarna gebruik je stroken van 10 cm. Nu passen er zes op dezelfde stok. Elke strook is kleiner. Je hebt er dus meer nodig om bij het eind te komen.

De stok veranderde niet. Met een grotere maat krijg je een kleiner aantal. Met een kleinere maat krijg je een groter aantal. Kijk daarbij steeds naar dezelfde lengte.

Eén meter of honderd centimeter

Bij centimeters en meters zie je hetzelfde:

Je hebt maar één meter nodig. Van de kleine centimeters heb je er honderd nodig. Het getal 100 is groter dan 1, maar deze twee lengtes zijn gelijk.

Eerst de maat lezen

Je vergelijkt 1 m en 80 cm. Maak de meter in je hoofd zichtbaar als 100 cm. Honderd centimeter is meer dan 80 cm. Dus 1 m is langer.

Wie alleen 1 en 80 vergelijkt, kan het verkeerde antwoord kiezen. De getallen tellen hier verschillende maten.

Bij 3 m en 90 cm kun je ook aan één meter denken. De 90 cm komt nog niet tot 1 meter. Drie meter is zelfs langer dan die ene meter. Daarom is 3 m langer dan 90 cm.

Hoeveel langer dan een meter?

Rayan heeft een lat van 120 cm. Lottes lat is 1 m lang. Eén meter is 100 cm. Van 100 naar 120 is 20 cm. Rayans lat is dus 20 cm langer.

Je kunt langs een meetlint kijken: eerst de 100, dan nog twintig centimeterstukjes. Het grote getal bij centimeters hoort niet vanzelf bij de langste lat. De maat hoort bij je vergelijking.

Je legt stukken achter elkaar of loopt eerst het ene stuk en daarna het andere. Je wilt de hele lengte weten. Dan tel je de stukken bij elkaar op.

Van verhaal naar som

Lees eerst wat je moet uitzoeken. Zoek daarna de lengtes die je nodig hebt. Woorden als “samen”, “in totaal” en “erbij” kunnen helpen. Kijk wel wat er in het verhaal gebeurt.

Lotte plakt een lint van 35 cm aan een lint van 20 cm. De stukken sluiten precies op elkaar aan, zonder overlap. Hoe lang is het lint samen?

Het lint is samen 55 cm lang. Je antwoord geeft niet alleen het getal. De centimeter vertelt welke maat bij die 55 hoort.

Een lijn voor elk stuk

Je kunt de linten tekenen als twee lijnen achter elkaar. Schrijf 35 cm bij het eerste stuk en 20 cm bij het tweede. De hele lijn loopt van het begin van het eerste stuk tot het eind van het tweede.

Je ziet meteen dat de hele lijn langer is dan elk stuk. Zoek je het totaal, dan hoort een antwoord kleiner dan 35 cm hier niet bij.

Een route optellen

Rayan fietst 40 m over het plein. Daarna fietst hij nog 25 m langs het hek. Hoe ver fietst hij in totaal?

Hij fietst samen 65 m. Dat is de lengte van zijn hele route. Je telt de stukken in de volgorde waarin hij ze aflegt.

Gelijke stukken

Mees legt drie stroken van 20 cm achter elkaar. Ook gelijke stukken mag je één voor één optellen:

Samen vormen de stroken een lengte van 60 cm. Vergeet geen strook bij het tellen.

De maat moet passen

Tel centimeters bij centimeters op en meters bij meters. Bij 10 m en 5 cm kun je niet zomaar 15 als lengte opschrijven. Het ene getal telt meters, het andere centimeters. Kijk daarom vóór het rekenen naar de maten. Schrijf achter je antwoord de maat waarmee je gerekend hebt.

De ene toren is hoger dan de andere. Je zoekt hoeveel hoger. Dat extra stukje heet het verschil. Ook bij afknippen, aanvullen en groeien kun je een verschil uitrekenen.

Langste min kortste

Sannes toren is 62 cm hoog. De toren van Mees is 47 cm hoog. Het verschil vind je met de hoogste min de laagste:

Sannes toren is 15 cm hoger. Je kunt twee lijnen naast elkaar tekenen die onderaan gelijk beginnen. Het stuk boven de korte lijn is het verschil.

De twee hoogtes bij elkaar optellen geeft niet hoeveel ze schelen. Je zoekt het extra stukje aan de bovenkant, niet de totale lengte van twee torens achter elkaar.

Verder tellen met sprongen

Je kunt ook bij 47 beginnen en doortellen tot 62. Maak sprongen die je makkelijk vindt:

1. Van 47 naar 50: 3 erbij.
2. Van 50 naar 60: 10 erbij.
3. Van 60 naar 62: 2 erbij.

De sprongen samen zijn 15 cm. Dat is hetzelfde verschil als bij de minsom.

Er gaat iets af

Noor heeft een touw van 80 cm. Ze knipt er 35 cm af. Je haalt het afgeknipte stuk van de beginlengte af:

Er blijft 45 cm over. In je tekening kun je het afgeknipte deel doorstrepen. Het deel dat overblijft moet korter zijn dan het hele touw.

Er moet nog iets bij

Een slinger moet 1 meter lang worden. Hij is nu 65 cm. Eén meter is 100 cm. Je zoekt dus het stukje tussen 65 en 100:

Er moet nog 35 cm bij. De vraag bevat “bij”, maar je vindt het ontbrekende stuk met een minsom of door verder te tellen.

Ook groeien is zo'n verschil. Bram was 118 cm lang en is nu 124 cm. Van 118 naar 120 is 2, daarna nog 4 naar 124. Hij is 6 cm gegroeid.

Je hebt een lengte uitgerekend. Voordat je het antwoord opschrijft, kijk je of het past bij het verhaal. Je kunt de maat bekijken, schatten of de som terugrekenen.

Past de maat?

Je leest: “De kat is 40 m lang.” Denk aan een zwembad van 25 m. Zo'n kat zou langer zijn dan dat zwembad. Dat past niet bij een gewone kat. “De kat is 40 cm lang” kan wel.

Een bekende lengte helpt ook bij een plank. Een kind meet 60 cm en een ander zegt 60 m. Denk aan een klas van ongeveer 8 meter lang. Een plank van 60 meter past daar niet in. Bekijk de maat en meet zo nodig opnieuw.

Wordt het langer of korter?

Je legt twee stukken achter elkaar. De totale lengte moet langer zijn dan elk stuk apart. Knip je een stuk van een touw af? Dan blijft er minder over dan waarmee je begon.

Dit kun je al bedenken zonder precies te rekenen. Een tekening van de stukken helpt je de richting van het antwoord te zien.

Eerst ongeveer uitrekenen

Bij een lint van 35 cm en nog 20 cm denk je eerst aan 40 cm en 20 cm.

Je verwacht een antwoord in de buurt van 60 cm. De precieze uitkomst is 55 cm. Dat past erbij. Een antwoord van 15 cm ligt veel lager en is zelfs korter dan het eerste lint. Dan kijk je je som na.

Terug naar het begin

Bij de som over afknippen vond je:

Controleer door het overgebleven en het afgeknipte stuk samen te nemen:

Je komt terug bij de beginlengte. Zo kun je een minsom nakijken met een plussom.

Nameten

Bij een tekening kun je de lengte ook echt controleren. Twee lijnen van 6 cm en 3 cm vormen samen 9 cm. Teken ze aansluitend achter elkaar. Leg de nul van je liniaal bij het begin van de hele lijn en lees het eind af. Meet je iets anders, kijk dan of je lijnen goed aansluiten en of de nul op de goede plek ligt.