- Leren
- Wiskunde
- Rekenen voor 9 tot 10 jaar
- Negatieve getallen
Negatieve getallen in de praktijk
Groep 7, Groep 8Les 2 van 6 in Cursus Rekenen voor 9 tot 10 jaar
Wat je leert
- Ontdek wat getallen onder nul zijn, lees temperaturen onder nul af en gebruik positieve en negatieve getallen om hoogtes, verdiepingen en geld te beschrijven.
- Herken het verschil tussen positieve en negatieve getallenLeer wat een negatief getal is, wat nul betekent en hoe je getallen kleiner dan nul leest, schrijft en uitspreekt.
- Lees temperaturen onder nul afLees thermometers boven en onder nul af in graden Celsius en vertel wat elke meetwaarde betekent.
- Gebruik negatieve getallen voor hoogtes, verdiepingen en geldGebruik positieve en negatieve getallen om plaatsen boven en onder zeeniveau, verdiepingen boven en onder de grond, geld dat je hebt of schuldig bent en scores bij spellen te beschrijven.
- Herken het verschil tussen positieve en negatieve getallen
- Plaats getallen op getallenlijnen met negatieve getallen en lees ze af, tel vooruit en achteruit voorbij nul en bepaal tegengestelde getallen en de afstand van een getal tot nul.
- Plaats getallen op een getallenlijn onder en boven nul en lees ze afTeken en lees horizontale en verticale getallenlijnen die onder nul gaan, bepaal de stapgrootte tussen streepjes en plaats getallen op de juiste plek.
- Tel vooruit en achteruit voorbij nulTel door en terug voorbij nul in stappen van één en in grotere stappen, en zet getallenpatronen voort die voorbij nul gaan.
- Bepaal tegengestelde getallen en de afstand tot nulBepaal het tegengestelde van een getal en de afstand tot nul. Ontdek waarom de afstand tot nul iets anders is dan de volgorde van negatieve getallen van klein naar groot.
- Plaats getallen op een getallenlijn onder en boven nul en lees ze af
- Bepaal welk van twee getallen groter is, schrijf de vergelijking met < of > en zet reeksen positieve en negatieve getallen op volgorde, waaronder temperaturen, hoogtes en scores.
- Vergelijk twee getallen met < en >Gebruik de getallenlijn om te bepalen welk getal groter is, schrijf de vergelijking met < of > en leg uit wat die in een echte situatie betekent.
- Zet positieve en negatieve getallen op volgordeZet een lijst met positieve getallen, negatieve getallen en nul op volgorde van klein naar groot of van groot naar klein en bepaal welke getallen tussen twee andere liggen.
- Vergelijk twee getallen met < en >
- Bereken hoe ver twee getallen uit elkaar liggen, bepaal nieuwe temperaturen na een stijging of daling en los opgaven op over hoogtes, verdiepingen en geld waarbij je voorbij nul gaat.
- Bereken het verschil tussen een getal onder nul en een getal boven nulBepaal hoe ver twee getallen uit elkaar liggen op de getallenlijn als een van de getallen of beide getallen negatief zijn.
- Bereken temperatuurstijgingen en temperatuurdalingenBepaal een nieuwe temperatuur na een stijging of daling, bepaal hoeveel de temperatuur is veranderd en reken terug om een begintemperatuur te vinden.
- Los opgaven op over hoogtes, verdiepingen en geldGebruik dezelfde methoden met de getallenlijn om opgaven over hoogte ten opzichte van zeeniveau, diepte, verdiepingen en geld op te lossen, ook opgaven met twee rekenstappen.
- Bereken het verschil tussen een getal onder nul en een getal boven nul
Negatieve getallen: uitleg
1Begrijp wat negatieve getallen betekenen in het dagelijks leven
Je kunt een temperatuur aflezen, ook als die onder nul daalt. Je kunt ook een plaats onder zeeniveau of geld dat je schuldig bent beschrijven. Bepaal eerst wat nul in elk verhaal betekent. Gebruik daarna het teken om te zien aan welke kant van nul een getal hoort. Je leest thermometers af en ziet hoe hetzelfde idee werkt bij hoogtes, verdiepingen en geld.
1.1 Lees een getal onder nul
Je gebruikt al getallen zoals 6 en 20. Met negatieve getallen kun je hoeveelheden onder nul beschrijven. Het getal −9 betekent negen onder nul. Zeg “min negen”. Bij een temperatuur kun je ook “negen onder nul” zeggen.
Houd het teken bij het getal
Het minteken in −9 hoort bij de naam van het getal. Op zichzelf geeft −9 een getal aan. Je hebt geen ander getal nodig om negen van af te trekken.
Een positief getal is groter dan nul. Je kunt positieve negen schrijven als 9 of +9. Beide betekenen hetzelfde. Het plusteken wordt vaak weggelaten. Het minteken in −9 moet blijven staan: 9 en −9 zijn verschillende getallen.
Nul is positief noch negatief. Je kunt het zien als de plek waar de twee kanten samenkomen. De gehele getallen zijn 0, de positieve gehele getallen en hun negatieve tegenhangers: …, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, … . Een getal zoals 1,5 is geen geheel getal.
Vraag je af wat nul betekent
Nul heeft in elk verhaal een betekenis. Bij hoogte ten opzichte van zeeniveau betekent nul het zeeniveau. Bij een eenvoudig saldo betekent € 0 dat je geen geld hebt en niets schuldig bent. Op een Celsiusthermometer is 0 °C het vriespunt van water.
Stel je een bord voor waarop staat: “9 meter onder zeeniveau.” Schrijf de hoogte als −9 meter. Een bord met “9 meter boven zeeniveau” geeft een hoogte van 9 meter aan. De hoeveelheid is in beide gevallen negen meter. Het teken vertelt je aan welke kant van zeeniveau de plaats ligt.
Woorden helpen je een richting te kiezen. “6 punten winnen” beschrijft een verandering van +6 punten. “6 punten verliezen” beschrijft een verandering van −6 punten. Een verlies geeft de verandering aan; je hebt nog steeds de beginscore nodig om de nieuwe score te bepalen.
Kleiner onder nul
Onder nul krijg je een kleiner getal als je verder omlaaggaat. Dus −10 is kleiner dan −2. De cijfers alleen kunnen je misleiden: tien is groter dan twee, maar tien onder nul is lager dan twee onder nul.
Belangrijkste punten
- Een negatief getal is kleiner dan nul; laat het minteken staan.
- Positieve getallen zijn groter dan nul. Nul is positief noch negatief.
- Gehele getallen omvatten nul en gehele stappen aan beide kanten van nul.
- Bepaal wat nul betekent voordat je een hoeveelheid met een teken leest.
1.2 Lees de tussenruimtes op de thermometer af
Een thermometer lijkt op een getallenlijn die rechtop staat. Hogere meetwaarden zijn warmer. Lagere meetwaarden zijn kouder. Zoek nul: negatieve meetwaarden staan eronder en positieve erboven.
Controleer de schaal
De letters naast de getallen geven de eenheid aan. In Nederland meet je temperatuur in graden Celsius (°C): in het weerbericht, in de keuken en in de wetenschap. In de Verenigde Staten gebruikt men voor het weer een andere schaal, graden Fahrenheit (°F), met andere getallen voor dezelfde temperatuur. In deze les reken je alleen in graden Celsius.
Water bevriest bij 0 °C. Op een dag van −7 °C vriest het. Bij graden Celsius betekenen “onder nul” en “onder het vriespunt” dus hetzelfde.
Lees de eenheid voordat je twee temperaturen vergelijkt. Vergelijk alleen meetwaarden in dezelfde eenheid: −18 °C is kouder dan −5 °C, omdat die meetwaarde lager op de thermometer staat.
Bepaal de waarde van één tussenruimte
Stel je een Celsiusthermometer voor met de getallen 0 en 12. Daartussen zijn vier gelijke tussenruimtes. De vloeistof eindigt bij het derde streepje onder nul.
- Het verschil van 0 tot 12 is 12 graden.
- Vier tussenruimtes verdelen dat verschil: 12 ÷ 4 = 3 graden per tussenruimte.
- Tel vanaf nul omlaag: −3, −6, −9.
De meetwaarde is −9 °C, oftewel “negen graden onder nul”. Tel de tussenruimtes tussen de aangegeven getallen, niet de streepjes met beide uiteinden erbij. Vier tussenruimtes hebben vijf eindstreepjes.
Je kunt vanaf een ander aangegeven getal controleren. Als −12 één tussenruimte onder de vloeistof ligt, ga je drie graden omhoog: van −12 naar −9. Als je omhooggaat, wordt het getal groter, ook onder nul.
Lees tussen de streepjes af
De vloeistof kan tussen twee streepjes stoppen. Halverwege −6 °C en −4 °C ligt −5 °C. Deze waarde is kouder dan −4 °C en warmer dan −6 °C.
Een vriezer thuis moet op −18 °C of kouder staan. Een meetwaarde van −24 °C is kouder dan −18 °C; een meetwaarde van −7 °C is warmer. Alle drie de meetwaarden gebruiken Celsius, dus je kunt hun posities direct vergelijken.
Belangrijkste punten
- Lees de eenheid: in Nederland meet je temperatuur in graden Celsius (°C).
- Water bevriest bij 0 °C.
- Deel het verschil tussen de aangegeven getallen door het aantal gelijke tussenruimtes.
- Ga omhoog voor warmere meetwaarden en omlaag voor koudere meetwaarden.
- Een meetwaarde tussen streepjes ligt tussen de waarden van die streepjes.
1.3 Geef hoogtes, verdiepingen en geld een teken
Een minteken kan een plaats of een bedrag dat je schuldig bent beschrijven. Om het te lezen, bepaal je eerst het nulniveau. Vraag je daarna af of het getal boven of onder dat niveau ligt.
Hoogtes en dieptes
Hoogte ten opzichte van zeeniveau is de hoogte vergeleken met zeeniveau. Zeeniveau is 0 meter. Een heuvel 60 meter boven zeeniveau heeft een hoogte van 60 meter. Een plaats 60 meter eronder heeft een hoogte van −60 meter.
Badwater Basin in Californië ligt 86 meter onder zeeniveau: −86 meter. Telescope Peak, in hetzelfde nationale park, ligt 3.368 meter boven zeeniveau. De hoogte is positief.
Voor een positie onder water kun je het wateroppervlak als nul gebruiken. Een duiker 20 meter onder het oppervlak bevindt zich op −20 meter. Een vis op −35 meter zit dieper. Beide bevinden zich onder nul, maar de vis zit verder naar beneden.
Verdiepingsnummers
In een gebouw waar de begane grond nummer 0 heeft, ligt verdieping 1 direct boven de grond. Verdieping −1 ligt direct onder de grond. Verdieping −2 ligt één verdieping onder −1.
Sommige gebouwen, vooral in andere landen, gebruiken een andere reeks: B2, B1, 1, 2, 3. Hier is de begane grond verdieping 1 en ligt B1 er direct onder. Er is geen verdieping 0 die je passeert. Lees de verdiepingsnummers voordat je telt hoeveel verdiepingen de lift aflegt.
Geld dat je hebt en geld dat je schuldig bent
Een saldo houdt bij hoeveel geld je hebt of schuldig bent. Als je € 12 hebt, is je saldo € 12. Als je € 5 schuldig bent, is je saldo −€ 5. Een saldo van € 0 betekent dat je geen geld hebt en niets schuldig bent.
Stel dat een klassenpot € 6 bevat en de klas voor € 10 aan spullen koopt. De leerkracht leent de klas het ontbrekende geld.
- De klas gebruikt haar € 6, waardoor het saldo op € 0 komt.
- Ze heeft nog 10 − 6 = 4 euro nodig.
- De klas is nu € 4 schuldig, dus haar saldo is −€ 4.
Het minteken betekent niet dat de spullen een negatieve prijs hadden. Het geeft aan hoeveel geld de klas na de aankoop schuldig is.
Scores en veranderingen
Bij voetbal betekent een doelsaldo van −4 dat een club 4 doelpunten meer tegen kreeg dan ze zelf maakte. Bij golf is par het verwachte aantal slagen. Een score van −2 is twee slagen onder par. Bij golf wint de laagste score, dus een negatieve score kan een goed resultaat zijn.
Belangrijkste punten
- Zeeniveau is nul bij hoogte ten opzichte van zeeniveau; onder zeeniveau is negatief.
- Voor posities onder water kan het oppervlak nul zijn.
- Controleer de verdiepingsnummers: sommige gebouwen hebben geen verdieping 0.
- Een negatief saldo laat zien hoeveel geld je schuldig bent.
- Lees een score volgens de regels van het spel.
2Gebruik getallenlijnen met getallen onder en boven nul
Een getallenlijn heeft ruimte voor getallen aan beide kanten van nul. Ze helpt je te zien waar negatieve getallen horen en sprongen voorbij nul te volgen. Je leest de tussenruimtes tussen streepjes af, zet een telpatroon voort en bepaalt paren die even ver van nul liggen. Je leert ook het verschil tussen de plaats van een getal en de afstand tot nul.
2.1 Bepaal een plaats op een getallenlijn
Teken een rechte lijn en geef nul aan. Geef elke gelijke tussenruimte dezelfde waarde. Je lijn kan in beide richtingen doorlopen, ook voorbij de uiteinden die je tekent.
Zet de getallen aan beide kanten op volgorde
Op een horizontale lijn worden de getallen groter naar rechts. Als je bij nul begint en in stappen van één naar links gaat, krijg je −1, −2, −3. Naar rechts krijg je 1, 2, 3.
Lees dit stuk van links naar rechts: −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4. De mintekens blijven bij de getallen links van nul staan. Het getal −1 hoort naast nul; −4 hoort verder naar links.
Op een verticale lijn worden de getallen groter naar boven. Positieve getallen staan boven nul. Negatieve getallen staan eronder, net als op een thermometer.
Bepaal de stapgrootte
Stel je een lijn voor waarop −24 en 0 zes gelijke tussenruimtes uit elkaar liggen. Welk getal hoort bij het tweede streepje links van nul?
- De afstand van −24 tot 0 is 24 eenheden.
- Elk van de zes tussenruimtes is 24 ÷ 6 = 4 eenheden waard.
- Tel vanaf nul naar links: −4, dan −8.
Het tweede streepje is −8. De aangegeven getallen van −24 tot 0 zijn −24, −20, −16, −12, −8, −4, 0. Er zijn zeven streepjes en zes tussenruimtes. De stapgrootte blijft aan beide kanten van nul vier, dus het volgende streepje naar rechts is 4.
Een veelgemaakte fout is om streepjes te tellen als je de stapgrootte bepaalt. Leg je vinger in elke tussenruimte terwijl je de tussenruimtes tussen de twee aangegeven getallen telt.
Bepaal plaatsen tussen aangegeven getallen
Getallen kunnen tussen de aangegeven waarden liggen. Halverwege −10 en 0 ligt −5. Je legt vanaf elk uiteinde vijf eenheden af om daar te komen.
Halverwege −2 en −1 ligt −1,5. Dat hoort vlak links van −1, niet aan de positieve kant. De komma in 1,5 is een decimaalteken; die helpt om een halve eenheid aan te geven.
Je kunt een plaats ook schatten. Op een lijn met de getallen −100, 0 en 100 plaats je −50 halverwege −100 en 0. Plaats −90 veel dichter bij −100. Houd de tussenruimtes in verhouding: een afstand van tien eenheden moet korter lijken dan een afstand van vijftig eenheden.
Belangrijkste punten
- Getallen worden groter naar rechts of naar boven.
- Bepaal de stapgrootte door tussenruimtes tussen bekende getallen te tellen.
- Gelijke tussenruimtes houden aan beide kanten van nul dezelfde waarde.
- Een getal kan tussen streepjes liggen; −1,5 ligt halverwege −2 en −1.
2.2 Blijf tellen als je voorbij nul gaat
Als je terugtelt in stappen van één, ligt nul tussen 1 en −1. Zeg elk getal waarop je uitkomt op volgorde: 4, 3, 2, 1, 0, −1, −2.
Tel sprongen na het begin
Begin bij 2 en tel vier sprongen terug. Je komt uit op 1, 0, −1, −2. Je eindigt bij −2. De 2 is waar je begint; die is niet de eerste sprong.
Als je nul overslaat, lijkt het alsof de sprong van 1 naar −1 één sprong is. Het zijn er twee: van 1 naar 0 en dan van 0 naar −1.
Vooruit tellen gaat de andere kant op. Tel vanaf −3: −2, −1, 0, 1, 2. Onder nul worden de cijfers kleiner als de getallen groter worden.
Houd grotere sprongen even groot
Je kunt tellen in stappen van twee, drie, vier of vijf. De stapgrootte moet gelijk blijven als je voorbij nul gaat.
Als je vanaf 10 terugtelt in stappen van vijf, krijg je 10, 5, 0, −5, −10.
Begin nu bij 8 en tel terug in stappen van drie: 8, 5, 2, −1, −4. Dit patroon gaat voorbij nul zonder erop uit te komen. Zo gaat de sprong van 2 naar −1:
- Ga twee eenheden terug van 2 naar 0.
- Van de sprong van drie eenheden blijft één eenheid over.
- Ga die laatste eenheid verder naar −1.
Als je bij nul stopt, maak je deze sprong maar twee eenheden groot.
Zet een patroon voort
Kijk naar 14, 10, 6, 2, … . Elk getal waarop je uitkomt, is vier kleiner dan het vorige. Om het volgende getal te vinden, ga je vanaf 2 vier eenheden terug. Met twee bereik je nul en met nog twee bereik je −2. Met nog een sprong van vier eenheden bereik je −6.
Probeer als patroon vooruit −11, −9, −7, −5, −3, −1, 1. Elke sprong is twee eenheden naar rechts. De sprong van −1 naar 1 gaat halverwege voorbij nul.
Om een ontbrekend getal te controleren, kijk je naar de sprongen aan beide kanten ervan. In 6, 3, __, −3 is het ontbrekende getal 0. Zowel van 3 naar 0 als van 0 naar −3 is een sprong van drie eenheden.
Belangrijkste punten
- Als je in stappen van één voorbij nul telt, kom je op nul uit.
- Tel de sprongen na je begingetal.
- Een grotere sprong kan voorbij nul gaan zonder erop uit te komen.
- Bepaal de stapgrootte voordat je een patroon voortzet.
2.3 Bepaal tegengestelde getallen en meet vanaf nul
De getallen 8 en −8 liggen aan verschillende kanten van nul. Beide liggen op acht eenheden afstand. Getallen die even ver van nul liggen aan verschillende kanten zijn tegengestelde getallen.
Bepaal de bijbehorende plaats
Om een tegengesteld getal te vinden, ga je voorbij nul en houd je dezelfde afstand aan. Het tegengestelde van −13 is 13. Het tegengestelde van 13 is −13. Als je tweemaal het tegengestelde neemt, kom je terug bij je begingetal.
Nul blijft op nul. Het tegengestelde van nul is nul zelf, omdat de afstand tot nul nul is.
Je kunt je tegengestelde getallen voorstellen met hoogtes. Een platform 8 meter boven zeeniveau en een kuil 8 meter onder zeeniveau hebben hoogtes van 8 en −8 meter. De tekens geven verschillende kanten aan; de afstanden tot zeeniveau zijn gelijk.
Lees de strepen voor absolute waarde
De absolute waarde van een getal is de afstand tot nul. Rechte strepen om een getal vragen om die afstand: |−13| = 13. Ook geldt |13| = 13 en |0| = 0.
Een afstand heeft geen negatieve richting. Je kunt dertien eenheden links van nul zijn, maar de afstand die je meet, is dertien eenheden. Dus |−13| is 13, niet −13.
Het bepalen van het tegengestelde en het bepalen van de absolute waarde hebben verschillende doelen. Het tegengestelde van 13 is −13, een nieuwe plaats. De absolute waarde van 13 is 13, een afstand. Voor −13 geven beide vragen toevallig 13 als antwoord.
Een lager saldo kan een grotere schuld betekenen
Stel je twee saldi voor: −€ 18 en −€ 7. Het eerste ligt lager op de getallenlijn. Toch geeft het een groter verschuldigd bedrag aan: € 18 vergeleken met € 7.
| Vraag | Wat je vergelijkt | Resultaat |
|---|---|---|
| Welk saldo is groter? | Plaatsen op de getallenlijn | −€ 7 |
| Welke schuld is groter? | Verschuldigde bedragen | € 18 |
Een saldo lager dan −€ 30, zoals −€ 35, betekent dat er meer dan € 30 verschuldigd is. Het lagere saldo heeft een grotere afstand tot nul.
Gebruik twee afstanden
Plaats −8 en 5 op een lijn. Het eerste getal ligt acht eenheden van nul. Het tweede ligt vijf eenheden van nul. De tussenruimte gaat voorbij nul, dus de volledige afstand is 8 + 5 = 13 eenheden.
Belangrijkste punten
- Tegengestelde getallen liggen even ver van nul aan verschillende kanten.
- Nul is zijn eigen tegengestelde.
- De absolute waarde meet de afstand tot nul en is nooit negatief.
- Een lager negatief saldo betekent een groter verschuldigd bedrag.
- Het tegengestelde bepalen verandert de plaats; de absolute waarde bepalen meet de afstand.
3Vergelijk positieve en negatieve getallen en zet ze op volgorde
Als beide getallen onder nul liggen, kunnen hun cijfers je misleiden. Een getallenlijn helpt je te bepalen welk getal groter is. Je gebruikt dat idee om temperaturen en saldi te vergelijken en daarna een hele lijst op volgorde te zetten. Je bepaalt ook welke gehele getallen tussen twee getallen liggen, met nul erbij als die ertussen ligt.
3.1 Bepaal welk getal groter is
Stel je twee getallen op een getallenlijn voor. Het getal dat verder naar rechts ligt, is groter. Op een verticale lijn is het hogere getal groter. Gebruik deze regel ook als beide getallen negatief zijn.
Vergelijk onder nul
Welk getal is groter: −14 of −6? Beide liggen links van nul. Het getal −6 ligt dichter bij nul en dus verder naar rechts. Daarom is −6 groter dan −14.
Vergelijk niet alleen 14 en 6. Hun mintekens zijn van belang. Veertien onder nul is lager dan zes onder nul.
Elk positief getal is groter dan nul. Nul is groter dan elk negatief getal. Dus 2 is groter dan −90 en 0 is groter dan −1. Nul is niet het kleinste getal.
Schrijf < of >
Het teken < betekent “is kleiner dan”. Het teken > betekent “is groter dan”. De open kant wijst naar het grootste getal. De punt wijst naar het kleinste getal.
Schrijf −14 < −6 en lees het hardop: “Min veertien is kleiner dan min zes.” Je kunt de uitspraak omdraaien: −6 > −14. Dit is dezelfde vergelijking in de andere volgorde.
Maak de uitspraak in twee stappen. Bepaal eerst welk getal groter is. Zet daarna het teken met de open kant naar dat getal. Zo voorkom je dat het teken van het juiste idee een verkeerde zin maakt.
Zeg wat de vergelijking betekent
Bij een verhaal over temperatuur betekent groter warmer. Bij −6 °C is het warmer dan bij −14 °C. Beide dagen zijn koud, maar één meetwaarde is hoger.
Bij hoogte ten opzichte van zeeniveau betekent groter hoger. Een plateau op −6 meter ligt boven een richel op −14 meter als beide hetzelfde nulniveau gebruiken.
Bij een saldo kan groter betekenen dat je minder schuldig bent. Een saldo van −€ 6 is groter dan −€ 14. Je hebt minder euro's nodig om −€ 6 weer op nul te brengen.
Bij golf wint de laagste score. Een score van −5 wint van −2 omdat −5 het kleinere getal is. “Groter getal” betekent niet altijd “beter resultaat”.
Lees een vergelijking in woorden
“De temperatuur is lager dan −5 °C” betekent kleiner dan −5 °C. Een meetwaarde van −8 °C past daarbij; −3 °C niet. Het woord “lager” vergelijkt met −5, niet met nul.
Belangrijkste punten
- Het getal dat verder naar rechts of hoger ligt, is groter.
- Van twee negatieve getallen is het getal dichter bij nul groter.
- De open kant van < of > wijst naar het grootste getal.
- Geef een vergelijking haar betekenis: warmer, hoger of minder schuldig.
3.2 Zet een lijst op volgorde
Oplopende volgorde betekent van klein naar groot. Volg een getallenlijn van links naar rechts. Aflopende volgorde betekent van groot naar klein. Volg de lijn van rechts naar links.
Begin met drie groepen
Zet deze getallen in oplopende volgorde: 7, −9, 0, −2, 15, −13.
- Verzamel de negatieve getallen: −9, −2, −13. Ze komen allemaal vóór nul.
- Zet ze op volgorde vanaf het getal dat het verst links ligt: −13, −9, −2.
- Zet daarna nul en vervolgens de positieve getallen van klein naar groot.
De volledige lijst is −13, −9, −2, 0, 7, 15. Elk getal is groter dan het vorige.
Een veelgemaakte fout is om de groep negatieve getallen met −2 te beginnen. Dat getal ligt het dichtst bij nul en hoort dus als laatste bij deze negatieve getallen. Het getal −13 is het kleinste van de hele lijst.
Voor aflopende volgorde draai je de volledige lijst om: 15, 7, 0, −2, −9, −13. Controleer de gevraagde richting voordat je je antwoord opschrijft.
Zet echte meetwaarden op volgorde
Drie vijvers hebben temperaturen van −8 °C, 1 °C en −3 °C. Van koud naar warm zijn dat −8 °C, −3 °C, 1 °C. De koudste meetwaarde is de kleinste.
Bij golf is de kleinste score het best. Voor de scores −6, 1 en −2 is de volgorde van best naar slechtst −6, −2, 1. Lees wat de volgorde in het verhaal betekent en welke getallen het grootst zijn.
Neem getallen tussen streepjes mee
Het getal −1,5 ligt halverwege −2 en −1. In oplopende volgorde zijn deze getallen −2; −1,5; −1. Het is verleidelijk om −1,5 na −1 te zetten omdat 1,5 groter is dan 1. Aan de negatieve kant ligt −1,5 verder naar links.
Schrijf gehele getallen tussen twee uiteinden op
Welke gehele getallen liggen tussen −3 en 3? Begin direct na −3 en stop vlak voor 3: −2, −1, 0, 1, 2. Het zijn vijf gehele getallen.
“Tussen” laat hier de twee uiteinden weg. Als je −3 en 3 meeneemt, beantwoord je een andere vraag. Houd nul in je lijst als die tussen de uiteinden ligt. Als je het aantal nodig hebt, schrijf dan eerst de gehele getallen op zodat je ze allemaal kunt zien.
Belangrijkste punten
- Oplopend betekent van klein naar groot; aflopend betekent van groot naar klein.
- In oplopende volgorde komen negatieve getallen vóór nul en positieve getallen.
- Binnen de groep negatieve getallen komt het getal dat het verst van nul ligt eerst.
- Eenvoudige halve getallen plaats je volgens hun positie op de lijn.
- Als je gehele getallen tussen twee uiteinden opschrijft, laat je de uiteinden weg.
4Bereken verschillen en veranderingen tussen getallen onder en boven nul
Een koude ochtend kan opwarmen tot boven nul. Een lift kan van een kelder naar een hogere verdieping gaan. Om deze veranderingen te berekenen, volg je de hele weg, aan beide kanten van nul. Je bepaalt afstanden, houdt stijgingen en dalingen bij en rekent terug naar een ontbrekend begin. Bij een verhaal met twee veranderingen houd je bij waar de eerste verandering eindigt.
4.1 Meet de hele afstand
Het verschil tussen twee getallen geeft aan hoe ver ze uit elkaar liggen. Hier is een verschil een afstand. Die kan nul of positief zijn, maar nooit negatief. Gebruik woorden zoals “warmer” of “lager” om een richting aan te geven.
Splits een afstand bij nul
's Nachts is het −5 °C. 's Middags is het 8 °C. Hoeveel warmer is het 's middags? Beide delen van de weg tellen mee:
- Van −5 naar 0 is vijf eenheden.
- Van 0 naar 8 is acht eenheden.
- Samen is de verandering 5 + 8 = 13 graden.
's Middags is het 13 graden warmer. De eindwaarde is 8 °C; dertien graden vertelt je hoeveel de temperatuur is veranderd.
Als je 5 van 8 aftrekt, krijg je 3. Dat meet de afstand van positieve 5 tot 8. Als je bij −5 begint, komt er een heel stuk onder nul bij, dus drie eenheden zijn niet genoeg voor deze weg.
Controleer door vanaf −5 dertien stappen door te tellen. Met vijf sprongen bereik je nul; met de overige acht bereik je 8.
Als beide getallen onder nul liggen
Bepaal de afstand van −11 tot −4. Je gaat naar nul toe, maar stopt bij −4. Je bereikt nul niet en gaat er niet voorbij.
De afstanden tot nul zijn elf en vier. Trek ze van elkaar af: 11 − 4 = 7 eenheden. Je kunt ook zeven sprongen tellen: −10, −9, −8, −7, −6, −5, −4.
Als je 11 en 4 optelt, tel je twee keer de weg naar nul. Dat is te ver voor deze afstand, omdat beide uiteinden aan dezelfde kant liggen.
Bij twee positieve getallen trek je het kleinere van het grotere af. Van 4 naar 9 is 9 − 4 = 5 eenheden. Als één uiteinde nul is, gebruik je de afstand van het andere getal tot nul: van −7 naar 0 is zeven eenheden.
Tel tussenruimtes, niet de eindstreepjes
Van −1 tot 2 zijn de aangegeven getallen −1, 0, 1, 2. Er zijn vier streepjes maar slechts drie tussenruimtes. Het verschil is drie eenheden. Begin na het eerste streepje met tellen, zodat dat geen extra sprong wordt.
Belangrijkste punten
- Tel bij getallen aan weerskanten van nul de twee afstanden tot nul op.
- Trek bij twee negatieve getallen hun afstanden tot nul van elkaar af.
- Tel tussenruimtes of sprongen en sla het beginstreepje over.
- Een verschil is een afstand; zeg de richting in woorden.
4.2 Volg een stijging of een daling
Een stijging van de temperatuur betekent warmer: ga omhoog op een thermometer of naar rechts op een getallenlijn. Een daling betekent kouder: ga omlaag of naar links. Houd tijdens de hele berekening dezelfde schaal aan.
Stijging voorbij nul
Het is −7 °C en daarna stijgt de temperatuur negen graden.
- Met zeven graden van de stijging bereik je 0 °C.
- Er blijven 9 − 7 = 2 graden over.
- Ga die twee graden omhoog naar 2 °C.
De verandering was negen graden. De eindtemperatuur is 2 °C. Ze beantwoorden verschillende vragen.
Daling voorbij nul
Een temperatuur van 6 °C daalt tien graden. Met de eerste zes graden bereik je nul. Er blijven vier graden over, dus de nieuwe meetwaarde is −4 °C.
Tel de sprongen na het begin. Als je de 6 waarmee je begint als eerste sprong meetelt, stop je één graad te vroeg.
Niet elke verandering gaat voorbij nul. Een daling van drie graden vanaf −4 °C eindigt bij −7 °C. Een stijging van vier graden vanaf −10 °C eindigt bij −6 °C. Een stijging geeft een hogere meetwaarde, ook als die negatief blijft.
Bepaal hoeveel de temperatuur veranderde
Van −12 °C naar −3 °C is een stijging van negen graden. Beide meetwaarden zijn negatief, dus gebruik de afstand van negen eenheden ertussen. Van 4 °C naar −6 °C is een daling van 4 + 6 = 10 graden.
Vergelijk bij meerdere meetwaarden steeds één paar:
| Tijd | Temperatuur |
|---|---|
| 7.00 uur | 3 °C |
| 12.00 uur | −2 °C |
| 17.00 uur | −9 °C |
| 21.00 uur | 1 °C |
De veranderingen zijn een daling van vijf, een daling van zeven en een stijging van tien graden. De grootste verandering is de laatste, ook al is de eindwaarde maar 1 °C.
Reken terug naar een begin
Bij het aanbreken van de dag is het −3 °C na een daling van acht graden. Wat was de temperatuur vóór de daling?
Maak de daling ongedaan door vanaf −3 °C acht graden te stijgen. Met drie graden bereik je nul, zodat er vijf overblijven. De beginwaarde was 5 °C.
Controleer in de richting van het verhaal: vanaf 5 °C bereik je nul door vijf graden te dalen. Met nog drie graden daling bereik je −3 °C. Daarmee gebruik je alle acht graden.
Belangrijkste punten
- Stijgen betekent omhoog of naar rechts; dalen betekent omlaag of naar links.
- Gebruik het deel dat overblijft nadat je nul hebt bereikt.
- Een stijging kan onder nul eindigen.
- Bepaal een ontbrekend begin door de verandering ongedaan te maken.
- Vergelijk de afstanden om de grootste verandering te bepalen, niet de hoogste meetwaarde.
- Gebruik tijdens een berekening steeds dezelfde temperatuurschaal.
4.3 Los een verhaal met twee veranderingen op
Gebruik bij hoogtes, verdiepingen en geld dezelfde ideeën met de getallenlijn. Bepaal wat nul betekent en volg daarna elke verandering. Schrijf het eerste resultaat op voordat je aan de tweede verandering begint.
Hoogtes boven en onder zeeniveau
Badwater Basin ligt op −86 meter. Telescope Peak ligt op 3.368 meter. Hun hoogteverschil gaat voorbij zeeniveau: 86 + 3.368 = 3.454 meter. Dit is een hoogteverschil, niet de lengte van een wandelroute.
Stel je nu een duiker op −18 meter voor, met het wateroppervlak als nul. De duiker zwemt elf meter omhoog en bereikt −7 meter. Een vogel is 25 meter boven het water. De verticale afstand tussen hen is 7 + 25 = 32 meter. De nieuwe diepte van de duiker is nodig voor die tweede berekening.
Volg een lift
In een gebouw met de begane grond op 0 begint een lift op verdieping −3. De lift gaat acht verdiepingen omhoog en dan zes verdiepingen omlaag.
- Als de lift drie verdiepingen omhooggaat, bereikt hij 0. Er blijven vijf verdiepingen over, dus hij bereikt verdieping 5.
- Begin de volgende rit bij 5. Vijf verdiepingen omlaag brengt de lift naar 0; met nog één bereikt hij verdieping −1.
De lift heeft in totaal veertien verdiepingen afgelegd: acht omhoog en zes omlaag. De eindverdieping is −1. “Hoe ver is de lift gegaan?” en “Waar stopte de lift?” hebben verschillende antwoorden nodig.
In een gebouw zonder verdieping 0 moet je goed tellen. Als de nummers B1, 1, 2, 3 zijn, zijn er tijdens de rit van B1 naar 3 drie afstanden tussen verdiepingen. Tel van B1 naar 1, van 1 naar 2 en van 2 naar 3. Als je een onzichtbare verdieping 0 toevoegt, wordt het antwoord één te groot.
Verdien geld en geef het daarna uit
Lieke is € 9 schuldig. Haar saldo is −€ 9. Ze verdient € 14 en geeft daarna € 8 uit.
Eerst lost negen euro de schuld af. Er blijft vijf euro over, dus het saldo wordt € 5. Daarna gebruikt ze met de uitgave van € 8 die vijf en blijft er drie euro schuld over. Het eindsaldo is −€ 3.
Controleer de betekenis: door het verdienen werd het saldo groter. Door het uitgeven werd het kleiner. Het minteken laat zien dat Lieke weer geld schuldig is.
Kies het antwoord dat de vraag nodig heeft
Een eindtemperatuur, verdieping, hoogte of saldo kan negatief zijn. Een afstand, zoals “hoe ver uit elkaar?”, kan niet negatief zijn. Als een verhaal vraagt hoeveel er verschuldigd is, geef dan het schuldbedrag: een saldo van −€ 3 betekent € 3 schuldig.
Belangrijkste punten
- Gebruik het eerste resultaat als beginpunt voor de volgende verandering.
- Neem aan weerskanten van zeeniveau of een saldo van nul beide delen mee.
- Tel met de werkelijke verdiepingsnummers in een gebouw.
- Houd een eindpositie en een afgelegde afstand uit elkaar.
- Een negatief saldo en het verschuldigde bedrag hebben verschillende tekens.
Negatieve getallen: voorbeelden
1Lees getallen onder nul
14 stappen
- 1IntroductieBepaal de nul in een verhaal
Een weerbericht meldt −8 °C. Op een liftknop staat −1. Beide getallen liggen onder nul, maar hun nullen betekenen iets anders. Je leest de tekens en gebruikt daarna een thermometer en een paar alledaagse verhalen om te zien wat ze je vertellen.
- 2UitlegLaat het minteken staan
Een negatief getal is kleiner dan nul. Lees −8 als “min acht”. Bij een temperatuur kan “acht onder nul” ook. Het minteken hoort bij dit getal. Zonder dat teken staat 8 voor een positief getal aan de andere kant van nul.
- 3KernpuntNul hoort bij geen van beide kanten
Positieve getallen zijn groter dan nul. Je kunt positieve acht schrijven als 8 of +8. Nul zelf is positief noch negatief. Nul en de gehele stappen aan beide kanten zijn gehele getallen: …, −2, −1, 0, 1, 2, … .
- 4UitdagingGeef een hoogte haar teken
Een tunnelingang ligt 17 meter onder zeeniveau. Welk getal met een teken geeft de hoogte aan?
---reveal---
Dat is −17 meter. Zeeniveau is nul en door “onder” ligt de ingang aan de negatieve kant. Positieve 17 zou zeventien meter boven zeeniveau betekenen.
- 5UitlegLees de temperatuureenheid
Kijk naast de getallen welke eenheid er staat. In Nederland meet je temperatuur in graden Celsius (°C), in het weerbericht en in de wetenschap. Water bevriest bij 0 °C. Een meetwaarde van −4 °C ligt dus onder het vriespunt. Bij graden Celsius ligt elke meetwaarde onder nul ook onder het vriespunt.
- 6VoorbeeldBepaal de waarde van één tussenruimte
Op een Celsiusthermometer staan de getallen 0 en 20, met vijf gelijke tussenruimtes ertussen. De vloeistof eindigt twee tussenruimtes onder nul. Bepaal eerst één tussenruimte: 20 ÷ 5 = 4 graden. Dezelfde stapgrootte loopt door onder nul.
- 7VoorbeeldTel omlaag tot de vloeistof
Elke tussenruimte is vier graden. Vanaf nul kom je met de eerste tussenruimte eronder bij −4. Met de tweede bereik je −8. De thermometer geeft −8 °C aan. Het aantal tussenruimtes is twee, maar de temperatuur is acht graden onder nul.
- 8TipControleer vanaf onderen
Stel dat −12 één tussenruimte onder de vloeistof staat aangegeven. Ga één tussenruimte van vier graden omhoog: van −12 naar −8. Dat komt overeen met wat je vanaf nul aflas. Omhoog betekent een groter getal, dus van −12 naar −16 gaan zou de verkeerde kant op zijn.
- 9UitdagingLees tussen twee streepjes af
Een Celsiusthermometer heeft streepjes bij −8 en −6. De vloeistof eindigt halverwege. Wat geeft de thermometer aan?
---reveal---
Hij geeft −7 °C aan. Dat ligt één graad van elk streepje. Het is warmer dan −8 °C en kouder dan −6 °C.
- 10VerbandGebruik het oppervlak als nul
Bij hoogte ten opzichte van zeeniveau is nul het zeeniveau. Voor een vis onder water kun je het wateroppervlak gebruiken. Een vis twaalf meter onder dat oppervlak bevindt zich op −12 meter. Een vogel twaalf meter erboven bevindt zich op 12 meter. Het teken geeft de kant aan.
- 11UitlegLees de verdiepingsnummers van een gebouw
Sommige gebouwen geven de begane grond nummer 0. Hun verdiepingsnummers kunnen −2, −1, 0, 1, 2 zijn. Andere gebruiken B2, B1, 1, 2. In dat tweede gebouw ligt B1 direct onder verdieping 1. Lees de nummers voordat je telt; er is geen verdieping 0 in die lijst.
- 12VoorbeeldLees een schuld af
Tariq is € 10 schuldig. Zijn saldo is −€ 10. Als hij € 10 had en niets schuldig was, zou het saldo € 10 zijn. Een saldo van € 0 betekent dat hij geen geld heeft en niets schuldig is. Het teken verandert de betekenis van de tien euro.
- 13UitdagingKoppel twee verhalen aan getallen
Een grot ligt 22 meter onder zeeniveau. Je bent ook € 4 schuldig voor een klassenproject. Welke getallen beschrijven de hoogte en het saldo?
---reveal---
De hoogte is −22 meter en het saldo is −€ 4. Beide zijn negatief. Hun nullen betekenen zeeniveau en geen geld hebben of schuldig zijn.
- 14SamenvattingLees het teken en de betekenis
Begin met de nul: zeeniveau, een wateroppervlak, het nummer van de begane grond of een saldo van nul. Houd het minteken bij een negatief getal. Lees bij een thermometer de eenheid (°C) en bepaal de waarde van elke tussenruimte voordat je naar de meetwaarde telt.
2Beweeg over een getallenlijn
13 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieGeef negatieve getallen een plaats
- 2UitlegZet de getallen op volgorde
- 3VoorbeeldLees een lijn met grotere stappen af
- 4UitdagingBepaal een niet-aangegeven plaats
- 5KernpuntTussen streepjes is ook een plaats
- 6UitlegTel voorbij nul in stappen van één
- 7VoorbeeldSplits een sprong voorbij nul
- 8UitdagingZet een patroon vooruit voort
- 9UitlegBepaal de bijbehorende plaats
- 10VerbandMeet zonder richting
- 11VoorbeeldVergelijk verschuldigde bedragen
- 12UitdagingBepaal een bijbehorend punt en een afstand
- 13SamenvattingHoud plaats en afstand uit elkaar
3Vergelijk getallen en zet ze op volgorde
11 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieWelke meetwaarde is warmer?
- 2UitlegBepaal het getal dat verder naar rechts ligt
- 3VoorbeeldSchrijf de vergelijking met tekens
- 4UitdagingVergelijk een negatief getal en nul
- 5UitlegKies de richting van de lijst
- 6VoorbeeldZet eerst de negatieve groep op volgorde
- 7VoorbeeldMaak de hele lijst af
- 8UitdagingPlaats een waarde halverwege
- 9TipSchrijf op wat ertussen ligt
- 10UitdagingZet golfscores op volgorde
- 11SamenvattingVolg één richting
4Volg veranderingen voorbij nul
16 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieVolg de hele verandering
- 2VoorbeeldBepaal het eerste deel van een afstand
- 3VoorbeeldTel het deel boven nul erbij op
- 4UitdagingMeet een afstand onder nul
- 5UitlegKies de richting
- 6VoorbeeldGebruik een deel van een stijging om nul te bereiken
- 7VoorbeeldGebruik de rest van de stijging
- 8UitdagingVolg een daling
- 9KernpuntEen stijging kan onder nul blijven
- 10VoorbeeldMaak een daling ongedaan om het begin te bepalen
- 11UitdagingKies de grootste verandering
- 12VoorbeeldGebruik verdiend geld om een schuld af te lossen
- 13VoorbeeldBegin met uitgeven vanaf het nieuwe saldo
- 14VerbandDezelfde stappen werken bij verdiepingen
- 15UitdagingMaak een verplaatsing af en meet een afstand
- 16SamenvattingBepaal waar de eerste verplaatsing eindigt
Negatieve getallen: oefenvragen
Set 1: Lees tekens en ga voorbij nul10 Oefenvragen
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Set 2: Lees schaalverdelingen af en volg veranderingen10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Set 3: Gebruik tekens in nieuwe situaties10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Set 4: Verbind de stappen10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Kom je niet uit je eigen opgave? Huiswerkhulp
Kernbegrippen
A
Absolute waarde
Achteruit tellen
Afgelegde afstand
Aflopende volgorde
Aflossing
Afstand tot nul
B
Begintemperatuur
C
Celsius
D
Daling
Diepte
E
Eindpositie
G
Geheel getal
Getallenlijn
Getallenpatroon
Graad
Grootste
Groter dan
H
Halverwege
Hoogte ten opzichte van zeeniveau
Horizontaal
K
Kleiner dan
Kleinste
M
Minteken
N
Negatief getal
Nul
O
Opgave met twee rekenstappen
Oplopende volgorde
P
Par
Positief getal
S
Saldo
Schaalverdeling
Schuld
Sprong van één
Stijging
T
Tegengestelde getallen
Thermometer
V
Vergelijking
Vergelijkingsteken
Verschil
Verticaal
Voorbij nul
Vooruit tellen
Vriespunt
Z
Zeeniveau
- 1Grote getallen
- 2Negatieve getallen
- 3Gelijkwaardige breuken
- 4Maten omrekenen
- 5Coördinaten in het assenstelsel
- 6Lijngrafieken
Over deze les
Door StudeliFout melden
Maak je eigen Studiemateriaal
Maak van je aantekeningen, slides en documenten Leermodules, Oefenvragen, Flashcards en 6 andere tools.