Slimme keuzes voor je gezondheid: reclame, etiketten, medicijnen en betrouwbare hulp

Je gebruikt gezondheidsproducten ook als je je goed voelt. Je krijgt ook hulp van mensen die zijn opgeleid om voor je te zorgen.

Een product of een dienst?

Een gezondheidsproduct is iets om je lichaam mee te verzorgen. Zeep, tandpasta, verband, zonnebrandmiddel en fietshelmen zijn voorbeelden. Je kunt ze allemaal vasthouden.

Een zorgdienst is zorg die iemand met een opleiding geeft. Denk aan een bezoek aan de tandarts. De tandenborstel die je mee naar huis krijgt, is een product. Je tanden controleren en schoonmaken is een dienst.

Sommige producten en diensten helpen problemen voorkomen. Een helm helpt je hoofd te beschermen voordat je valt. Bij een gezondheidscontrole kan een klein probleem vroeg worden gevonden. Je hoeft je niet ziek te voelen om zorg nodig te hebben.

Jij bent een consument

Een consument koopt of gebruikt producten en diensten. Je bent een consument als je zeep gebruikt. Dat ben je ook als iemand anders ervoor betaalt.

Stel je voor dat je met je verzorger naar een kliniek gaat. Een verpleegkundige meet je temperatuur met een thermometer. Zoek eerst het ding: de thermometer is het product. Zoek daarna de zorg: de verpleegkundige die je onderzoekt, levert de dienst. Je gebruikt beide tijdens één bezoek.

Kies met hulp

Bedrijven verkopen gezondheidsproducten om geld te verdienen. Sommige producten zijn nuttig. Andere beloven meer dan ze kunnen doen. Een product dat voor een volwassene is gemaakt, kan ongeschikt zijn voor een kind.

Voordat je kiest, kunnen jij en een volwassene deze dingen controleren:

• Legt het etiket uit wat erin zit?
• Staat erop hoe je het product gebruikt?
• Is het product gemaakt voor iemand van jouw leeftijd?
• Kun je de beloften controleren?
• Zou een dokter of apotheker zeggen dat het past bij wat jij nodig hebt?

Een gezond klinkende naam is maar een beginpunt. Ook een doos met de naam “Supergezonde Hapjes” moet je controleren. De naam vertelt je wat het bedrijf wil dat je denkt. Het etiket en een zorgverlener kunnen je meer vertellen over het product zelf.

Reclame is een boodschap die is bedoeld om je iets te laten kopen of proberen, of om je iets leuk te laten vinden. Reclame in video’s, op tv of op de radio heet vaak een reclamespot.

Zoek de verkoopboodschap

Reclame kan verschijnen in dingen die je leuk vindt. Je ziet misschien reclame tijdens een spel, naast een video of op een bus. Een verpakking of presentatie in een winkel kan je ook iets proberen te verkopen.

Vraag: “Probeert iemand mij iets te verkopen?” Zoek naar aanwijzingen zoals een prijs, een productnaam die wordt herhaald of “Koop nu”. De woorden “Reclame” en “Gesponsord” zijn ook handige aanwijzingen. Gesponsord betekent dat een bedrijf heeft meebetaald aan de boodschap.

Stel je een spel voor dat wordt onderbroken voor een video over een tandenborstel. De merknaam vult het scherm. Een stem zegt: “Vraag er vandaag nog om!” De video verkoopt een tandenborstel, ook al verscheen hij in een spel.

Bekijk de kant van het bedrijf

Het bedrijf betaalt meestal voor de reclame en kiest de boodschap. Het laat de kanten zien waardoor het product goed klinkt. Misschien laat het de prijs weg of vertelt het niet wie het product beter niet kan gebruiken.

Een reclame kan ware informatie bevatten. Zeep kan je handen echt schoonmaken. Maar een zeepreclame laat misschien vooral blije vrienden zien. Het belangrijkste doel is om te zorgen dat je de zeep wilt hebben. Dat je iets op een scherm ziet, maakt niet elke belofte waar.

Een behoefte of een wens?

Een behoefte helpt je gezond en veilig te blijven. Een wens is iets wat je graag wilt hebben. Reclame kan je het gevoel geven dat je een wens meteen moet vervullen.

Het knipperende handvat kan leuk zijn. Het verandert tandenpoetsen niet in een andere behoefte voor je gezondheid. Jij en een volwassene kunnen beslissen of die extra eigenschap de keuze waard is.

Sommige boodschappen moedigen gezond gedrag aan zonder een merk te verkopen. Een poster kan je eraan herinneren je handen te wassen. Dit is een voorlichtingsboodschap. Stel dezelfde handige vragen: “Wie heeft dit gemaakt?” en “Wat willen ze dat ik doe?” Die vragen helpen je het doel van een boodschap te begrijpen.

Een liedje kan in je hoofd blijven zitten als de reclame is afgelopen. Een bekende speler kan een drankje bijzonder laten lijken. Dit zijn manieren om je te overtuigen: te veranderen wat je denkt of doet.

Geef de techniek een naam

Een reclametechniek is een manier om een verkoopboodschap te laten werken. Verschillende technieken trekken je aandacht op verschillende manieren.

Een slogan is een korte uitspraak die is gemaakt om te onthouden. Door die te herhalen blijft een merknaam hangen. De meelooptechniek zorgt ervoor dat je bang wordt dat je er niet bij hoort. Een bedrijf kan niet weten of iedereen zijn product heeft.

Een bekend persoon wordt misschien betaald om te verschijnen. Als iemand goed is in een sport, maakt dat die persoon nog geen deskundige op het gebied van medicijnen. Blije mensen in een reclame kunnen ook niet laten zien dat een product je vrienden zal geven of een wedstrijd voor je zal winnen.

Bij “de beste” hoort een vraag: “Waarin de beste?” Ook een grafiek moet je controleren. Een witte jas kan bij een kostuum horen en een plaatje alleen kan je niet vertellen hoe een product werkt.

Bekijk één reclame stap voor stap

Stel je deze boodschap voor: “Skater Joris de Jong is dol op Flitsvitamines. Doe mee met de winnaars! Bestel vandaag en krijg een gratis polsbandje!”

Gebruik vier vragen:

1. Wat wordt er verkocht? Flitsvitamines.
2. Wie wil dat ik ze koop? Het bedrijf dat ze verkoopt.
3. Welke technieken zie je? Een bekend gezicht, woorden van de meelooptechniek en haast met een prijs.
4. Wat ontbreekt er? Of je vitamines nodig hebt, wat erin zit en voor wie ze zijn.

Het polsbandje is misschien alleen gratis als je iets koopt. Het zegt niets over de vraag of de vitamines passen bij wat jij nodig hebt. Joris kan goed skaten doordat hij oefent, niet doordat hij in een reclame verschijnt.

Geef jezelf de tijd

Als je een techniek kent, verdwijnt het gevoel dat je iets wilt hebben niet altijd. Reclame kan ook bij volwassenen werken. Pauzeer als je denkt: “Ik moet het nu hebben!” Je kunt het liedje leuk vinden en toch een volwassene die je vertrouwt vragen het product te controleren.

Een tekenfilmfiguur op een doos kan je laten glimlachen. Speelgoed in de doos kan ervoor zorgen dat je hem pakt. Bedrijven kiezen deze dingen omdat ze weten wat kinderen opvalt.

Kijk verder dan het personage

Personages, stickers en prijzen kunnen een product laten opvallen. Een actie waarbij je “ze allemaal” kunt sparen, kan ervoor zorgen dat je meer dozen wilt. Vraag jezelf af: “Wil ik het product of de prijs?” Het personage kan niet weten wat jouw lichaam nodig heeft.

Ook winkels kiezen plekken zorgvuldig. Felgekleurde verpakkingen kunnen staan waar kinderen ze zien. Snoep bij de kassa geeft je nog een kans om het te willen. Een spel kan een merk laten zien of een beloning geven als je de reclame bekijkt. Spelen en verkopen kunnen tegelijk gebeuren.

Iemand die je leuk vindt kan ook reclame maken

Een influencer heeft online volgers die letten op wat diegene zegt of doet. Sommige influencers zijn kinderen. Een uitpakvideo laat zien hoe iemand een product opent. Door het enthousiasme wil je er misschien zelf ook een.

Bedrijven kunnen de persoon betalen of gratis producten geven. Een video kan als vriendelijk advies voelen en toch reclame zijn.

In Nederland moeten influencers bij het aanprijzen van een product duidelijk vertellen of ze zijn betaald door een merk of er iets van hebben gekregen. Let op woorden als “Reclame”, “Gesponsord” of “Betaalde samenwerking”. Sommige mensen laten de vermelding weg. Ook als je geen vermelding ziet, moet je een product controleren.

Volg de aanwijzingen

Stel dat Ezra online een set met borstels uitpakt. Ezra zegt: “Het bedrijf heeft me deze set gestuurd. Dit is reclame. Jij hebt er ook een nodig!”

Let eerst op het cadeau: het bedrijf heeft de set gestuurd. Let daarna op de duidelijke melding dat het reclame is. Scheid vervolgens Ezra’s enthousiasme van je eigen keuze. Je weet nog niet of de borstel past bij je leeftijd of wat je nodig hebt.

Je kunt Ezra’s video’s leuk vinden en tegelijk goed nadenken over die boodschap. Iemand leuk vinden maakt die persoon nog geen gezondheidsdeskundige.

Merk het gevoel op dat je wilt gaan vragen

Reclame voor kinderen hoopt misschien dat je steeds opnieuw iets aan een volwassene vraagt. Als dat sterke gevoel begint dat je iets wilt hebben, benoem dan wat er gebeurde: “Door de prijs wilde ik de doos hebben.” Vertel de volwassene wat je aandacht trok. Dan kun je samen het product controleren.

Een verpakking beschermt de inhoud. De voorkant probeert ook je aandacht te trekken. Grote plaatjes en woorden kunnen eten beter laten klinken dan het etiket laat zien.

Controleer wat de woorden betekenen

Een bewering zegt iets over een product. “Gemaakt met echt fruit” is een bewering. Een feit is iets wat je kunt controleren en waarvan je kunt aantonen dat het waar is. “Smaakt heerlijk” is een mening: mensen kunnen verschillend over de smaak denken.

Beweringen kunnen waar zijn en toch nuttige informatie weglaten. “Gemaakt met echt fruit” vertelt niet hoeveel fruit erin zit. Een plaatje van een aardbei vertelt niet wat erin zit. Zoek de ingrediëntenlijst en de voedingswaardetabel.

Volg vier stappen

1. Lees de bewering.
2. Vraag je af wat die werkelijk vertelt.
3. Draai de verpakking om en zoek de gegevens.
4. Beslis samen met een volwassene als je hulp nodig hebt.

Bekijk een fruitsnoepje met de tekst “Gemaakt met echt fruit”. Op de lijst staat: “Glucosestroop, suiker, appelpuree, gelatine, natuurlijk aroma.” Er zit fruit in: appelpuree. Maar glucosestroop en suiker staan er allebei voor. Elk van die ingrediënten weegt meer dan de puree. De voorkant vertelt één waar deel en laat weg dat beide zoetmakende ingrediënten elk meer wegen dan de puree.

Gezond klinkende woorden

In Nederland controleert de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voedseletiketten. Het woord “natuurlijk” vertelt niet of eten een voordeel voor de gezondheid heeft. Honing kan natuurlijk zijn en toch suiker aan eten toevoegen.

Voor sommige beweringen over suiker gelden in Nederland speciale regels:

Deze beweringen betekenen niet hetzelfde. Gewoon appelsap kan zonder toegevoegde suikers zijn en toch suiker uit appels bevatten. Zoek op het etiket naar “waarvan suikers” om de hoeveelheid te zien.

Een product kan ook reclame maken met een vitamine. Dat vertelt je iets over die vitamine, niet over alles wat erin zit. Controleer ook de informatie over suiker. Neem de tijd voor de kleine lettertjes: de grootste woorden op een verpakking zijn gekozen om te verkopen.

De ingrediëntenlijst noemt de ingrediënten waarvan eten is gemaakt. Zoek “Ingrediënten” op de achterkant of zijkant. De volgorde kan je al iets nuttigs vertellen voordat je getallen leest.

Lees van meest naar minst

Ingrediënten staan op volgorde van gewicht, van meest naar minst. Lees deze lijst: “Volkoren haver, suiker, rijstmeel, zout.” De haver weegt meer dan elk ander ingrediënt. Het zout weegt het minst. De suiker weegt meer dan het rijstmeel.

De lijst geeft niet het aantal grammen. Ook zegt de lijst niet dat het eerste ingrediënt meer weegt dan alle andere samen. Gebruik de voedingswaardetabel om het aantal grammen suiker te vinden.

Zoek de andere namen van suiker

Honing, glucosestroop, ahornsiroop, melasse, dextrose, sacharose en vruchtensapconcentraat kunnen suiker toevoegen. “Stroop” is een handige aanwijzing. Veel suikernamen eindigen ook op “-ose”.

Stel je een lijst voor met: “Haver, glucosestroop, honing, suiker, zout.” Haver staat vooraan, maar er zijn drie zoetmakende ingrediënten. Elk daarvan weegt minder dan de haver. Samen kunnen ze meer wegen. Dat kun je niet uit de volgorde alleen opmaken.

Een lange naam betekent niet dat een ingrediënt schadelijk is. Ascorbinezuur is een andere naam voor vitamine C. Vraag een volwassene naar woorden die je niet kent, in plaats van ze op hun lengte te beoordelen.

Lees de lijst bij allergieën

Een allergie kan ervoor zorgen dat iemands lichaam reageert op iets in eten. Als je een voedselallergie hebt, controleer dan elke keer samen met je volwassene de lijst. Het recept van een product kan veranderen.

In Nederland laten etiketten 14 groepen allergenen opvallen in de ingrediëntenlijst:

• Melk, eieren, vis en schaaldieren zoals garnalen en krab.
• Glutenbevattende granen, zoals tarwe, rogge, gerst en haver; pinda’s; en noten.
• Soja, selderij, mosterd en sesam.
• Zwaveldioxide en sulfieten, lupine en weekdieren zoals kokkels en oesters.

Een allergeen is iets wat een allergische reactie kan veroorzaken. Zoek naar ingrediëntnamen die opvallen, zoals melk of tarwe in vette letters. Dat is nuttige informatie voor iemand die die voedingsmiddelen vermijdt. De 14 groepen omvatten niet alle mogelijke allergieën. Kokkels en oesters vallen onder de weekdieren.

Ook andere producten hebben ingrediëntenlijsten. Shampoo, lotion en tandpasta kunnen iets bevatten wat je huid irriteert. Jij en een volwassene kunnen die lijsten samen lezen. De naam en volgorde geven aanwijzingen; je eigen allergieën en behoeften blijven belangrijk.

De voedingswaardetabel op de meeste verpakte voedingsmiddelen in Nederland geeft de hoeveelheden voedingsstoffen per 100 g of 100 mL. Sommige etiketten tonen ook hoeveelheden per portie. Controleer eerst op welke hoeveelheid de getallen slaan.

Zoek eerst de hoeveelheid

Een portiegrootte die er soms bij staat, kan bijvoorbeeld “30 g” zijn. Die helpt je het etiket te lezen. Het is geen regel voor hoeveel je moet eten. Als het aantal porties per verpakking wordt vermeld, vertelt dat hoeveel porties er in de verpakking zitten.

De verplichte getallen over voedingsstoffen gaan over 100 g of 100 mL. Extra kolommen kunnen over een portie of de hele verpakking gaan. Controleer de titel van de kolom voordat je een getal gebruikt.

In dit verzonnen voorbeeld zegt de maker dat een zak studentenhaver 3 porties bevat en geeft als extra informatie dat elke portie 5 g toegevoegde suikers bevat. Als iemand de hele zak eet, tel je alle drie de porties mee:

Dat is 15 g toegevoegde suikers, geen 5 g.

Totale hoeveelheid suikers en toegevoegde suikers

De totale hoeveelheid suikers omvat alle suiker in de genoemde hoeveelheid. Nederlandse en Europese voedingswaardetabellen hoeven toegevoegde suikers niet apart te vermelden. In onze verzonnen voorbeelden geeft de maker die extra informatie. Het toegevoegde deel zit al in het totaal.

Voor één portie yoghurt geeft de verzonnen maker 14 g suikers in totaal en de extra informatie dat dit 6 g toegevoegde suikers bevat. Om de suiker uit de melk en het fruit te vinden, trek je af:

Er zit 8 g van nature aanwezige suiker in. Als je 14 en 6 optelt, tel je de toegevoegde suiker twee keer. En “0 g toegevoegde suikers” betekent niet “0 g suikers in totaal”.

Vergelijk gelijke hoeveelheden

Gebruik dezelfde portiegrootte als je voedingsmiddelen vergelijkt. Stel je voor dat de maker voor gelijke porties ontbijtgranen deze informatie geeft:

Ontbijtgranen A bevatten 8 g meer toegevoegde suikers per portie. Als je naar toegevoegde suiker kijkt, zijn ontbijtgranen B de betere keuze voor elke dag. Andere gegevens op het etiket kunnen ook belangrijk zijn. Twee porties ontbijtgranen A bevatten 20 g toegevoegde suikers.

Om je suiker voor te stellen: ongeveer 4 g is ongeveer 1 theelepel. Dus 12 g is ongeveer 3 theelepels.

Wat betekent het percentage?

De referentie-inname, afgekort als “RI”, vergelijkt een hoeveelheid met een referentie voor een gemiddelde dag van een volwassene. Het is niet jouw persoonlijke dagelijkse doel.

Voor de totale hoeveelheid suikers is de referentie 90 g, gebaseerd op 2000 kilocalorieën. Het gaat om de totale hoeveelheid suikers, niet om toegevoegde suikers. Zo is 9 g suikers in totaal 10% van 90 g. Vergelijk voedingsmiddelen met dezelfde hoeveelheid.

Door toegevoegde suiker te controleren help je je tanden beschermen en houd je ruimte over voor eten dat je groeiende lichaam nodig heeft. Je kunt nog steeds af en toe genieten van iets lekkers.

Een datum geeft een aanwijzing over eten. Hoe het eten is bewaard, maakt ook uit. Etiketten op andere producten vertellen je hoe je dingen veilig gebruikt.

Wat betekenen voedsel­datums in Nederland?

“Ten minste houdbaar tot” (THT) gaat over kwaliteit. Eten kan na die datum soms nog goed zijn; een volwassene controleert het. “Te gebruiken tot” (TGT) is een uiterste veilige datum: eet het eten daarna niet meer, ook niet als het er goed uitziet of goed ruikt. Gebruik een medicijn ook niet na de uiterste gebruiksdatum.

Stel dat het 10 maart is en er op crackers staat: “Ten minste houdbaar tot (THT) 3 maart.” De datum was 7 dagen geleden. De crackers zijn misschien oud. Laat ze aan een volwassene zien, die ze controleert en beslist wat er moet gebeuren.

Een datum in de toekomst kan slecht bewaard eten niet veilig maken. Melk die op een warm aanrecht staat, kan eerder bederven. Als eten over de datum is of vreemd uitziet, ruikt of aanvoelt, vraag het dan aan een volwassene voordat je het eet. Proef er niet van om het te testen. Aan onveilig eten kun je soms niets duidelijks merken.

Stel vier vragen over het etiket

Producten zoals tandpasta en zonnebrandmiddel hebben aanwijzingen en waarschuwingen. Lees samen met een volwassene als woorden moeilijk zijn.

1. Waarvoor is het? Wat doet het?
2. Voor wie is het? Staan er leeftijden op het etiket?
3. Hoe gebruik ik het? Hoeveel, wanneer en hoe vaak?
4. Waarvoor waarschuwt het? Wat moet ik vermijden?

Zonnebrandmiddel met factor 30 of hoger helpt de huid tegen de zon te beschermen. Op het etiket staat dat je voor baby’s jonger dan 6 maanden een dokter moet vragen. Er staat dat je het zonnebrandmiddel 15 minuten voordat je naar buiten gaat, moet opsmeren. Smeer minstens elke 2 uur opnieuw. Door zwemmen, zweten of afdrogen met een handdoek kan het nodig zijn eerder opnieuw te smeren; controleer de aanwijzingen.

Als je om 10:00 ’s ochtends zonnebrandmiddel opsmeert, plan dan om uiterlijk rond het middaguur opnieuw te smeren. De herinnering om de twee uur vervangt de rest van de aanwijzingen niet.

Tandpasta met fluoride heeft ook waarschuwingen. Die is om je tanden mee te poetsen, niet om door te slikken. De waarschuwing legt uit wat je moet doen als iemand meer doorslikt dan je gebruikt om te poetsen. Een volwassene kan je helpen die regel te begrijpen voordat je de tandpasta gebruikt.

Een medicijn helpt je lichaam als je ziek bent of pijn hebt. Sommige medicijnen helpen ziekte voorkomen. Ze kunnen nuttig zijn, maar je moet er extra voorzichtig mee omgaan.

Veel vormen, één veiligheidsregel

Een medicijn kan een pil, vloeistof, druppel, crème, spray of inhalator zijn. Sommige medicijnen kun je uit een winkelschap pakken. Andere schrijft een dokter voor. Dat je een medicijn makkelijk kunt kopen, betekent niet dat je het veilig zelf kunt nemen.

Het juiste medicijn in de juiste hoeveelheid kan helpen. Het verkeerde medicijn, of te veel ervan, kan je erg ziek maken. Van meer word je niet sneller beter.

Sommige medicijnen lijken op snoep. Ze kunnen felgekleurd, klein, zacht om op te kauwen of op smaak gebracht met fruit zijn. Door de smaak nemen mensen ze makkelijker in. Ze worden er geen tussendoortje van.

Met vitamines en voedingssupplementen in de vorm van gummies moet je net zo voorzichtig omgaan. Te veel kan schadelijk zijn. “Natuurlijk” op een fles betekent niet dat een onbekende hoeveelheid veilig is.

Je kunt het niet zien door te kijken

Stel je voor dat je rode tabletjes in een schaaltje vindt. Ze lijken op snoep dat je eerder hebt gezien. Een neef of nicht zegt: “Neem er één!” Je weet nog steeds niet wat het is.

Laat ze liggen en vertel het aan je volwassene. Je kunt zeggen: “Er liggen rode tabletjes op tafel. Kun je kijken wat het is?” De volwassene kan uitzoeken wat het is en ze veilig opbergen.

Een kleur of zoete geur kan deze vragen niet beantwoorden: Wat is het? Voor wie is het? Hoeveel is veilig? Daarom is proeven nooit een manier om iets onbekends te controleren.

Denk aan jongere kinderen

Kleine kinderen doen na wat oudere kinderen doen. Noem medicijnen geen snoep en gebruik ze niet in fantasiespelletjes. Een jonger kind zou ze later kunnen eten omdat het denkt dat het snoep is.

Als je een klein kind naar medicijnen ziet grijpen, roep dan meteen een volwassene. Je hoeft de naam niet te weten voordat je hulp vraagt. Vertel de volwassene precies wat je hebt gezien.

Neem medicijnen alleen aan van een volwassene die je vertrouwt. Dat is een volwassene die voor je zorgt, luistert en helpt je veilig te houden.

Jouw volwassene controleert

Een ouder, voogd, opa, oma of gekozen verzorger kan je medicijnen geven. Een andere volwassene die je vertrouwt kan dat doen als je gezin het heeft geregeld. Op school kan dat een volwassene zijn van wie je ouder of voogd en de school hebben afgesproken dat die je medicijn mag geven.

De volwassene controleert of het medicijn geschikt voor je is. Die leest het etiket, meet de hoeveelheid af en houdt de tijd bij. Die taken horen bij elkaar. Zelfs de juiste fles kan op het verkeerde moment schade veroorzaken.

Vrienden, klasgenoten en oudere kinderen mogen je geen medicijnen geven. Het medicijn van iemand anders is misschien verkeerd voor jouw leeftijd of lichaam. Dezelfde hoest of hoofdpijn betekent niet dat je dezelfde behandeling nodig hebt. Deel nooit medicijnen. Een fles met iemands naam erop hoort bij de zorg voor die persoon.

Als je je ziek voelt

Vertel de volwassene wat je voelt en waar het pijn doet. Je kunt zeggen: “Mijn buik doet hier pijn. Het begon na de lunch.” Je hoeft niet eerst een medicijn te zoeken.

Ga op school eerst naar je juf of meester. Die regelt hulp en neemt zo nodig contact op met je gezin. Je ouder of voogd en de school spreken af wie je medicijn mag geven.

Stel je voor dat je je tijdens de tekenles ziek voelt. Een vriend biedt een tablet uit de tas aan. Zeg: “Nee dank je. Ik moet het aan mijn juf of meester vertellen.” Vertel daarna aan je juf of meester hoe je je voelt. Dat je vriend wil helpen, maakt delen niet veilig.

Je eigen zorgplan

Sommige kinderen dragen hun eigen inhalator of een ander medicijn bij zich. Hun dokter, gezin en school maken samen een plan. Volg je eigen afgesproken plan. Dat is iets anders dan zelf een medicijn kiezen of er een van een vriend lenen.

Bewaar geen medicijn in je rugzak, tenzij je gezin en de school dat hebben geregeld. Weet je het niet zeker, vraag het dan aan je verzorger voordat je het meeneemt.

Vertel het als er iets verandert

Vertel het meteen aan een volwassene als je na een medicijn jeuk krijgt, duizelig wordt of je ziek voelt. Zeg wat er veranderde en wanneer. Bij moeite met ademhalen bel je 112 of laat je meteen een volwassene bellen. Door het te vertellen help je de volwassene om de juiste zorg voor je te krijgen.

Je kunt veel leren door samen met je volwassene een medicijnetiket te lezen. De volwassene controleert en geeft het medicijn. Jouw taak is om mee te lezen en vragen te stellen.

Zoek informatie in de bijsluiter

Bij medicijnen in Nederland zit een bijsluiter. Daarin staat hoe je ze veilig gebruikt. De bijsluiter geeft deze soorten informatie.

Een bijwerking is een ander effect dat een medicijn kan hebben, zoals slaperigheid. Waarschuwingen kunnen deze effecten uitleggen. Hulpstoffen blijven belangrijk voor iemand met een allergie.

Stel samen vijf vragen: “Waarvoor is het? Is het geschikt voor de leeftijd van deze persoon? Hoeveel? Hoe vaak? Wat zeggen de waarschuwingen?” De hoeveelheid kan afhangen van leeftijd of gewicht.

Volg een voorbeeld op een etiket

Stel je voor dat op een oefenetiket staat:

“Kinderen van 6 tot 12 jaar: elke 6 uur 10 mL. Niet meer dan 4 doses in 24 uur. Kinderen jonger dan 6 jaar: vraag een dokter.”

Milo is 8. Zijn volwassene zoekt de regel voor zijn leeftijd. Op die regel staat 10 mL. Een dosis is de hoeveelheid die je in één keer neemt.

Als de volwassene om 8:00 ’s ochtends een dosis geeft, is het zes uur later 2:00 ’s middags. Dat is het vroegste moment voor de volgende dosis. Vier doses zijn samen 40 mL in 24 uur. De grens betekent niet dat Milo alle vier nodig heeft. Zijn zus is 4, dus de volwassene moet voor haar een dokter vragen.

Meet af en controleer opnieuw

Vloeibare medicijnen worden gemeten in milliliter, afgekort als “mL”. Volwassenen gebruiken het meetmiddel dat bij het medicijn is geleverd, zoals een doseerspuit. Keukenlepels verschillen in grootte en zijn onveilig om een dosis mee af te meten.

Volwassenen lezen het etiket elke keer. Twee verschillende doosjes kunnen dezelfde werkzame stof bevatten. Als je beide gebruikt, kun je er te veel van binnenkrijgen. Een apotheker kan helpen dat te controleren.

De uiterste gebruiksdatum, soms aangegeven met “EXP”, is ook belangrijk. Bij “EXP 06/2027” is mei 2027 vóór die datum en juli erna. Gebruik een medicijn niet als het over de datum is. Vertel het aan je volwassene, zodat die kan regelen dat het veilig wordt weggegooid.

Medicijnen en schoonmaakmiddelen horen buiten zicht en buiten bereik. Een afgesloten kast is het best. Volwassenen bergen ze op; jouw taak is om problemen op te merken en het hun te vertellen.

Een veilige plek is meer dan een verstopplek

Kinderen kunnen klimmen of in tassen zoeken. Een hoge plank alleen kan toch bereikbaar zijn. In de handtas van een bezoeker kunnen pillen zitten. Een flesje naast het bed kan een klein kind makkelijk vinden. Ook vitamines en voedingssupplementen moeten veilig worden opgeborgen.

Een kindveilige dop maakt het voor kinderen moeilijker om een verpakking te openen. De dop houdt niet elk kind tegen. Volwassenen sluiten de dop na elk gebruik goed en zetten de verpakking terug op de veilige plek. Als je die “heel even” op het aanrecht laat staan, kan iemand erbij komen.

Schoonmaakmiddelen horen uit de buurt van eten. Volwassenen bewaren ze als het kan achter slot en grendel, of anders hoog, buiten zicht en bereik. Wascapsules kunnen op snoep lijken. Blauwe schoonmaakvloeistof kan op een drankje lijken. Handdesinfectiemiddel is voor handen, nooit voor monden.

Bewaar de oorspronkelijke verpakking

Een schoonmaakmiddel mag nooit in een drinkfles. Iemand kan het voor een drankje aanzien. Op de oorspronkelijke verpakking staan de naam, ingrediënten en veiligheidsinformatie. Die gegevens helpen deskundigen als er iets misgaat.

Stel je voor dat je een frisdrankfles ziet met het etiket “Vloerreiniger”. Het lijkt nog steeds een drinkfles. Blijf ervan af en vertel je volwassene wat je hebt gevonden. De volwassene zorgt voor het schoonmaakmiddel en verwijdert de misleidende fles veilig.

Lees de waarschuwingen

GEVAAR en WAARSCHUWING zijn waarschuwingswoorden op schoonmaakmiddelen. Gevarenpictogrammen laten ook gevaren zien. Lees de veiligheidsinstructies samen met een volwassene. “Buiten bereik van kinderen houden” betekent dat je er niet aan moet zitten.

Sterke schoonmaakmiddelen zijn voor volwassenen. Meng nooit schoonmaakmiddelen. Als je bleekmiddel met ammoniak mengt, kan er gevaarlijk gas ontstaan. Gebruik bij het helpen met klusjes alleen wat een volwassene je geeft, precies zoals die het laat zien.

Wees degene die het opmerkt

Tijdens een veiligheidscontrole met een volwassene zie je vitaminegummies op een lage tafel. Wijs ze aan. Je volwassene sluit ze en bergt ze veilig op. Daarna zie je de tas met medicijnen van een bezoeker op de grond. Vertel dat ook aan de volwassene.

Klim niet, open geen flessen en verplaats gevaarlijke producten niet zelf. Zeg: “Kun je dit opbergen?” Door uit de buurt van het product te blijven help je terwijl je volwassene het probleem oplost.

Als iemand misschien een medicijn of schoonmaakmiddel heeft ingeslikt, vertel het dan meteen aan een volwassene. Vertel het ook als je het niet zeker weet. Dat iemand er eerst goed uitziet, betekent niet dat het veilig is om te wachten.

Kies de juiste hulp

Gif kan je lichaam schaden als het erin of erop komt. Zelfs een nuttig medicijn kan iemand vergiftigen als het niet geschikt is voor die persoon of als die er te veel van neemt.

In Nederland belt een volwassene de huisarts of huisartsenpost na een mogelijke vergiftiging. Er is geen openbaar telefoonnummer voor hulp bij vergiftiging. De zorgverlener vertelt je volwassene wat er verder moet gebeuren. Je gezin kan de contactgegevens op een makkelijk vindbare plek bewaren.

Bel meteen 112 als iemand niet wakker wordt, moeite heeft met ademhalen, in elkaar zakt of een epileptische aanval heeft. Bij een epileptische aanval kan iemand schokken of het bewustzijn verliezen. Als er geen volwassene is, kun je zelf bellen. Vertel waar je bent en wat er is gebeurd.

Vertel wat je zag

Stel je voor dat je een peuter naast een open fles vitamines ziet. De peuter is wakker en ademt normaal. Je weet niet of er gummies zijn ingeslikt.

Haal nu je volwassene. Zeg: “De fles vitamines staat open naast de peuter. Ik weet niet of er iets van is gegeten.” De volwassene belt de huisarts of huisartsenpost en houdt de fles bij de hand. Je hoeft geen gummies te tellen of de fles te verplaatsen voordat je het vertelt.

Laat de behandeling aan deskundigen over

Laat iemand niet overgeven. Geef niets te eten of te drinken, tenzij een deskundige op het gebied van vergiftiging of een hulpverlener dat zegt. Een huismiddel proberen kan meer schade veroorzaken of de juiste zorg vertragen.

De volwassene moet de verpakking bewaren voor de informatie op het etiket. Deskundigen kunnen vragen:

• Wie is ermee in aanraking gekomen en hoe oud is die persoon?
• Om welk product ging het?
• Hoeveel is er misschien ingeslikt?
• Wanneer gebeurde het en waar ben je?

Zeg “Ik weet het niet” als je het niet weet. Blijf aan de telefoon totdat de hulpverlener zegt dat je mag ophangen.

Ook bij spatten en dampen is hulp nodig

Als er iets in de ogen of op de huid spat, vertel het dan meteen aan een volwassene. De volwassene spoelt met water en belt de huisarts of huisartsenpost. Ga bij sterke dampen naar de frisse lucht en haal een volwassene. Ga niet terug de dampen in om een verpakking te halen.

Vertellen helpt ook als jij de fout hebt gemaakt. Je kunt zeggen: “Ik heb hulp nodig. Ik heb dit misschien ingeslikt.” Zorg krijgen is belangrijker dan een fout verbergen.

Je kunt hulp vragen als iets pijn doet of niet goed voelt. Vertel het eerst aan een volwassene die je vertrouwt. Opgeleide zorgverleners hebben verschillende taken en kunnen samenwerken.

Zoek bij elke behoefte de juiste hulpverlener

Je huisarts is meestal de eerste dokter bij een gezondheidsprobleem. Een kinderarts is een gespecialiseerde dokter voor kinderen. Je huisarts kan je doorverwijzen als je gespecialiseerde zorg nodig hebt.

Een tandarts controleert of je gaatjes hebt en kan ze vullen. Een mondhygiënist maakt vaak je gebit schoon. Beiden helpen voor je mond te zorgen.

Een apotheker werkt met medicijnen in een apotheek. Een apotheker doet meer dan doosjes meegeven. Jij en je volwassene kunnen een apotheker vragen stellen over een etiket of over twee medicijnen die misschien dezelfde stof bevatten. Je kunt vragen stellen zonder een afspraak te maken.

Zoek hulp op school

Als je je op school ziek voelt, vertel het dan aan je juf of meester. Die regelt hulp en neemt zo nodig contact op met je gezin. De school volgt haar afspraken over hulp aan zieke of gewonde kinderen.

De volwassene op school die verantwoordelijk is om je te helpen, kan contact opnemen met je gezin. Voor medicijnen op school gelden de afspraken die je ouder of voogd en de school hebben gemaakt.

Kies een eerste stap

Stel dat je tand pijn doet als je kauwt. Vertel het aan je verzorger, zodat die tandzorg kan regelen. Als je je tijdens het lezen niet lekker voelt, vertel het dan eerst aan je juf of meester. Als een waarschuwing op een medicijn verwarrend is, kunnen jij en je volwassene het aan een apotheker vragen.

Bij deze keuzes gebruik je de kennis waarvoor ieder is opgeleid. Met een verwarrend medicijnetiket hoef je niet te wachten tot een bezoek aan de tandarts.

Vertel het hele verhaal

Zorgverleners hebben juiste informatie nodig. Zeg waar het pijn doet, wanneer het begon en wat je hebt gegeten of ingenomen. Zeg het als je iets niet weet. Een volwassene die je vertrouwt gaat meestal met je mee en kan helpen met uitleggen.

Je mag vragen: “Wat gaat er gebeuren?” of “Waarom heb ik dit nodig?” Vragen helpen je je zorg te begrijpen. Een gezondheidscontrole is ook een goed moment om te vragen naar iets waar je je zorgen over maakt.

Gezondheidsinformatie vertelt je over je lichaam en hoe je ervoor zorgt. Begin bij een volwassene die je vertrouwt of een opgeleide zorgverlener. Je kunt ook samen naar gezondheidswebsites kijken.

Vier vragen over een pagina of video

1. Wie heeft het gemaakt? Zoek de persoon of organisatie erachter.
2. Waarom is het gemaakt? Is het belangrijkste doel iets leren of iets verkopen?
3. Wanneer is het gecontroleerd? Zoek een datum waarop het is geschreven of gecontroleerd.
4. Zegt een andere betrouwbare plek hetzelfde? Vraag je volwassene om te helpen vergelijken.

Het RIVM, kinderziekenhuizen en groepen dokters zijn nuttige plekken om te beginnen. Gezondheidsdeskundigen controleren hun informatie. Een pagina “Over ons” helpt je te ontdekken wie een website beheert.

Een adres dat eindigt op “.nl” bewijst niet dat een site van de overheid of een gezondheidsdeskundige is. “.org” en “.com” bewijzen ook geen deskundigheid. Blijf controleren wie erachter zit, wat het doel en de datum zijn en of een andere bron hetzelfde zegt.

Herken waarschuwingstekens

“Wonder”, “geheim geneesmiddel”, “werkt meteen” en “100% gegarandeerd” moet je zorgvuldig controleren. Angstaanjagende beweringen naast een knop “Koop nu” proberen misschien iets te verkopen. Veel likes of weergaven laten zien dat iets populair is, niet of gezondheidsadvies klopt.

Sommige zoekresultaten zijn reclame. Zoek naar “Gesponsord” voordat je het eerste resultaat als de beste informatie ziet. Een zelfverzekerde stem of net ogende kleding vervangt geen gecontroleerde kennis over gezondheid.

Vergelijk twee boodschappen

Een verkoper van drankjes plaatst: “Ons groene sap voorkomt elke verkoudheid. Dokters houden dit geheim!” Via een link wordt het sap verkocht. De verkoper geeft geen datum waarop de informatie is gecontroleerd. Je volwassene kan de belofte niet op een betrouwbare gezondheidssite vinden. De verkoper, het verkoopdoel en de woorden over een geheim geneesmiddel zijn allemaal redenen om even stil te staan.

Nu vind je een pagina van een kinderziekenhuis over het tegenhouden van ziekteverwekkers. De naam van het ziekenhuis en een datum van controle staan erbij. De pagina leert je handen wassen, verkoopt geen product en zegt hetzelfde als een andere betrouwbare gezondheidspagina. Die aanwijzingen geven je meer reden om de pagina te vertrouwen.

Vraag naar je eigen lichaam

Chatbots met kunstmatige intelligentie kunnen verkeerde antwoorden over gezondheid geven en toch zeker klinken. Controleer hun antwoorden samen met een volwassene en een betrouwbare gezondheidsbron. Een chatbot kan je zorgverlener niet vervangen.

Zelfs een goed gecontroleerde pagina weet niet alles over jou. Vertel je volwassene over je eigen klachten of zorgen. Die kan helpen beslissen of je een zorgverlener nodig hebt.

Vraag het aan een volwassene die je vertrouwt voordat je iets voor je lichaam koopt of uitprobeert. Doe dat bij pillen, vitamines, drankjes, crèmes, diëten en gezondheidstrucs online. Ook een gratis proefmonster moet je controleren.

Drie stappen voor een keuze

Stop. Wacht voordat je het koopt of probeert. Een uiterste datum in een reclame maakt controleren niet minder belangrijk.

Denk na. Vraag: “Wat is het? Is het gemaakt voor mijn leeftijd? Wie zegt dat het goed is? Verkopen ze het? Kan het mij schaden?” Gebruik de verpakking, het etiket en de boodschap om aanwijzingen te vinden.

Vraag. Vertel je volwassene wat je zag en waarom je het wilt. Je kunt zeggen: “In de video zeggen ze dat je hier sneller van gaat rennen. Kunnen we het samen controleren?” Je volwassene kan het etiket lezen of het aan een apotheker vragen.

Ga om met het gevoel dat je iets wilt

Stel je voor dat je geld hebt gekregen voor je verjaardag. Een reclame in een spel biedt een shake aan die belooft dat je er langer van wordt. Er staat: “Iedereen drinkt het!”

Laat het aanbod eerst liggen. Merk daarna de woorden van de meelooptechniek en de grote belofte op. Je weet niet of het voor kinderen is bedoeld. Laat de reclame dan aan je volwassene zien. Je kunt het product controleren en een zorgverlener vragen stellen voordat je iets uitgeeft.

Als je je eigen geld hebt, weet je daarmee nog niet of een product bij je lichaam past. Een gratis proefmonster kost niets, maar komt nog steeds in of op je lichaam.

Wees extra voorzichtig met producten voor volwassenen

Het lichaam van kinderen groeit nog. Energiedrank is niet voor kinderen. Sommige crèmes en dieetproducten voor volwassenen kunnen het lichaam van een kind schaden. Een felgekleurde verpakking of een vriendelijk persoon die proefmonsters uitdeelt, verandert daar niets aan.

Woorden die je tegen vrienden kunt gebruiken

Als een vriend een gezondheidsproduct aanbiedt, zeg dan: “Niet voordat ik het heb gevraagd” of “Nee dank je. Ik moet het eerst controleren.” Je kunt dit rustig zeggen zonder over het product te ruziën.

Als iemand blijft aandringen, loop dan weg en vertel het aan je volwassene. Je hoeft je beslissing niet steeds opnieuw uit te leggen. Online uitdagingen met medicijnen of schoonmaakmiddelen zijn ook gevaarlijk. Doe niet mee; vertel de volwassene die je vertrouwt wat je hebt gezien.

Vragen kan tot verschillende antwoorden leiden. Je volwassene kan je helpen iets nuttigs te kiezen, uitleggen waarom je het niet nodig hebt of een andere manier vinden om te helpen. Vertel wat je hoopte dat het product zou doen, zodat de volwassene je vraag begrijpt.