Technisch lezen: vlot en vloeiend lezen

Je ogen zien letters. Je mond maakt er een woord van. Bij nauwkeurig lezen zeg je precies wat er staat. Je laat geen letter of woord weg.

Kijk tot de laatste letter

Lees deze woorden hardop: „boot”, „boom”, „bot”. Ze lijken op elkaar. Toch hoor je bij elk woord iets anders. De laatste letter én het aantal o's doen ertoe.

Soms zegt je mond al iets voordat je alles hebt bekeken. Er staat „De hond rent naar het bos.” Je zegt „boot”, omdat je alleen „bo” zag. Dat is raden. Ga terug naar het woord. Kijk van links naar rechts en lees ook de laatste letter: „bos”.

Je kunt ook een letter vergeten. „Kast” wordt dan „kat”. Of je verwisselt letters: „storm” wordt „strom”. Kijk waar jouw fout zit. Bij een vergeten letter helpt het om het woord rustig helemaal te volgen. Verwar je b en d, bekijk dan die letter extra goed.

Herkennen gaat steeds makkelijker

Bij vlot lezen lees je een woord meteen goed. Je hoeft niet lang na te denken. Een bekend woord herken je zoals je een vriend herkent. Dat heet automatiseren: door oefenen gaat het lezen bijna vanzelf.

Een nieuw woord mag je eerst spellen: „b-oo-m … boom”. Zeg daarna „boom” als één woord. Kom je het vaker tegen, dan herken je het steeds sneller. Je hoofd houdt zo meer aandacht over voor het verhaal.

Merk je een fout? Lees opnieuw

Lees je „Ik eet soep met een lopel”? Dan hoor je iets vreemds. „Lopel” ken je niet. Kijk opnieuw naar de letters: er staat „lepel”. Lees daarna de zin nog eens.

Je controleert dus of het woord bestaat en in de zin past. Maar de letters blijven bepalen wat je zegt. Ook een woord dat goed in het verhaal zou passen, kan verkeerd zijn gelezen.

Je hoeft niet zo snel mogelijk te gaan. Wie racet, slaat makkelijk woorden over. Lees eerst goed. Door vaak goed te lezen, gaat het later vlotter.

Een lang woord past soms nog niet in één keer in je hoofd. Dan lees je het in lettergrepen. Dat zijn stukjes die je in één tik zegt. In „ta-fel” hoor je er twee. „O-li-fant” heeft er drie.

Zoek stukjes die je kunt zeggen

In elke lettergreep hoor je één klinkerklank. Dat kan ook een klank met twee letters zijn, zoals „oe” of „ui”. Bij „boterham” werk je zo:

1. Zoek de klinkers: de o, de e en de a.
2. Maak stukjes: „bo-ter-ham”.
3. Lees ze na elkaar en zeg dan „boterham” helemaal.

Blijf niet steken in „bo … ter … ham”. Door het woord heel te zeggen, hoor je welk woord je leest.

Tussen twee klinkers staan soms twee medeklinkers. Meestal knip je daartussen: „bak-ker”, „kip-pen”, „win-kel”. Letters die samen één klank maken, blijven bij elkaar. Daarom lees je „la-chen”, met ch samen.

Luister naar de klinker

Een open lettergreep eindigt op een klinker. In „bo-men” eindigt „bo” op o. Die klinkt lang, als oo. Ook de a in „ma-ken” en de u in „mu-ren” klinken lang.

Een gesloten lettergreep eindigt op een medeklinker. Eén a, o of u klinkt daarin meestal kort. „Bom-men” begint met „bom”: een korte o. Bij „bomen” hoor je een lange oo.

Een gesloten stukje kan ook een lange klinker hebben. In „maan”, „boom” en „muur” zie je twee dezelfde klinkerletters. Die lees je lang.

Een zachte e

De e klinkt vaak dof, zoals in „de”. Dat heet de stomme e. Je hoort hem aan het eind van „lo-pen” en „ta-fel”. Zeg „lopen” eens gewoon. Je zegt geen „lo-peen”.

Bij een heel lang woord zoek je ook naar bekende delen. In „verjaardagsfeest” zie je „feest” al staan. Je kunt „ver-jaar-dags-feest” lezen. Knip in stukjes die je kunt uitspreken. Een losse s is geen lettergreep; die lees je mee in „dags”.

In „voetbal” zitten twee bekende woorden: „voet” en „bal”. Samen maken ze een nieuw woord. Zo'n woord heet een samenstelling. Met „voetbal” en „schoen” kun je weer „voetbalschoen” maken.

Knip tussen de bekende woorden

Lees „fietssleutel”. Je ziet „fiets” en „sleutel”. Knip daar: „fiets-sleutel”. Nu lees je eerst „fiets”, dan „sleutel” en daarna alles samen. De twee s'en horen bij verschillende delen. Je slaat er geen over.

Het laatste deel zegt meestal wat iets is. Een voetbalschoen is een schoen. Het eerste deel vertelt er iets bij: een schoen voor voetbal. Dat helpt om het hele woord te herkennen.

De knip moet passen bij de woorden. In „zeehond” zie je „zee” en „hond”. „Zee-hond” werkt; „zeeh-ond” niet. In „bergeend” zie je „berg” en „eend”. Je leest „berg-eend”. Dat is de naam van een eend die vooral aan de kust leeft. Een naam vertelt dus niet altijd precies waar iets leeft.

Lees de tussenletters mee

Soms passen de twee woorden niet direct tegen elkaar. Er staan letters tussen. Die horen bij het woord dat je leest.

Lees „boekenkast” rustig als „boe-ken-kast”. Vergeet „en” niet. Bij „verjaardagsfeest” hoor je de tussen-s aan het eind van „dags”: „ver-jaar-dags-feest”.

Bouw een langer woord op

„Brandweerauto” lijkt groot, maar je kunt het opbouwen:

1. „Brand” en „weer” maken „brandweer”.
2. Daar komt „auto” bij.
3. Lees „brandweer-auto” en zeg dan „brandweerauto”.

Bij „kinderboekenweek” helpen de delen „kinder-boeken-week”. Je hoeft dus niet elke letter los te spellen. Je gebruikt stukken die je al kent.

In veel samenstellingen krijgt het eerste deel nadruk: „VOETbal”, „BOEKenkast”. Je hoort zo één woord. Bekende woorden als „huiswerk” lees je na veel oefenen meteen. Het knippen bewaar je voor woorden die je nog lastig vindt.

Sommige woorden beginnen met een klein vast stukje. In „oneerlijk” staat „on-” voor „eerlijk”. Dat stukje verandert de betekenis. Het heet een voorvoegsel.

Lees het begin als één stukje

Veel voorvoegsels zijn „be-”, „ge-”, „ver-”, „ont-”, „her-” en „on-”. Als je ze herkent, kun je het begin meteen lezen. Daarna bekijk je de rest.

• „Vertellen” lees je als „ver-tel-len”.
• „Ontdekken” lees je als „ont-dek-ken”.
• „Herhalen” lees je als „her-ha-len”.
• „Beloven” lees je als „be-lo-ven”.

Lees eerst de stukjes en zeg daarna het hele woord. Je hoeft het voorvoegsel niet letter voor letter te spellen.

Hoor de e en de nadruk

In „be-”, „ge-” en „ver-” klinkt de e dof. Dat is dezelfde zachte klank als in „de”. Zeg „gelopen” eens hardop. Het begin klinkt niet als „gee”. Bij „herhalen” klinkt de e van „her-” kort, zoals in „bed”.

De nadruk ligt bij „be-”, „ge-”, „ver-” en „ont-” bijna nooit op het begin. Zeg „verTELlen” en „ontDEKken”. Het stukje in hoofdletters hoor je sterker. Met „VERtellen” klinkt het woord vreemd.

Kijk waar het stukje echt stopt

Bij „oneerlijk” herken je „on-” en „eerlijk”. Daarom lees je „on-eer-lijk”. De n hoort bij „on-”. Als je „o-neer-lijk” maakt, raak je de bekende delen kwijt. Ook „onaardig” begint met „on-”: „on-aar-dig”.

Maar dezelfde letters kunnen bij andere delen horen. Bekijk „ontevreden”:

1. Je ziet vooraan de letters „ont”.
2. Het bekende woord is „tevreden”.
3. Daar staat „on-” voor: „on-te-vre-den”.

Hier is „ont-” dus niet het voorvoegsel. Kijk naar wat overblijft, zodat je een passend deel herkent.

Wat is er al gebeurd?

Met „ge-” zie je vaak iets dat al gebeurd is. „Gelopen”, „gemaakt” en „gefietst” zijn zulke woorden. Toch betekent niet elk woord met „ge-” hetzelfde soort ding. Denk aan „gevaar” en „gezond”. Gebruik het stukje om te lezen en bekijk ook de rest.

Soms staan er meer stukjes voor en achter. „Ongelooflijk” lees je als „on-ge-loof-lijk”. Pak ze rustig na elkaar.

„Vrij” kan „vrijheid” worden. Er komt een stukje achter. Zo'n stukje heet een achtervoegsel. Het verandert de betekenis of maakt een ander soort woord. Herken je het eind, dan lees je het in één keer mee.

Lees van het begin naar het eind

Bekijk „wandeling”. Aan het eind zie je „-ing”. Lees „wan-de-ling” en zeg daarna „wandeling”. Bij „eetbaar” herken je „eet” en „-baar”. „Kleurloos” bevat „kleur” en „-loos”. Je leest het bekende begin en plakt het eindje eraan.

Sommige eindjes klinken zoals je verwacht. Denk aan „-ing”, „-baar” en „-loos”. Bij andere eindjes helpen deze klanken:

Kijk goed naar „-isch” en „-tie”

In „school” hoor je sch met een g-klank. In „logisch” klinkt het eind „-isch” als „ies”. Ook „typisch” en „elektrisch” eindigen zo: „tie-pies” en „e-lek-tries”. Je leest het eind dus samen.

„-Tie” klinkt meestal als „tsie” of „sie”. Je hoort het in „politie”, „vakantie” en „informatie”. Staat er al een s voor, zoals in „kwestie”, dan zeg je „tie”. Luister naar het hele woord dat je kent.

Dubbele letters blijven belangrijk

Kijk naar „zonnig”. Je ziet twee n'en. Je knipt „zon-nig” en leest een korte o. Ook „gelukkig” heeft zo'n dubbele letter: „ge-luk-kig”, met een korte u. Lees je „zo-nig”, dan zou de o lang worden. Daarom bekijk je ook de letters vlak vóór het eindje.

Woorden kunnen een korter eindje hebben: „-en”, „-er” of „-ste”. In „honden” lees je ook „en” mee. In „kleiner” en „kleinste” herken je eerst „klein”. Lees daarna door tot de laatste letter. Zo hoort je luisteraar of het over „klein”, „kleiner” of „kleinste” gaat.

Een „huisje” is een klein huis. Een „boompje” is een kleine boom. Zulke woorden heten verkleinwoorden. Ze kunnen ook lief klinken. Je leest het bekende woord en het eindje samen.

Vijf eindjes om te herkennen

Verkleinwoorden eindigen op „-je”, „-tje”, „-pje”, „-etje” of „-kje”. Lees bijvoorbeeld „huis-je”, „stoel-tje” en „boom-pje”. De e klinkt dof, zoals in „de”. Bij meer dan één komt er een s bij: „huisjes”, „boompjes”. Ook die laatste s lees je mee.

Na een m met een lange klank ervoor komt „-pje”. Denk aan „boom-pje” en „bloem-pje”. De p hoort bij het eindje. Je maakt geen nieuw begin „boomp”.

Soms zie je meer letters

In „balletje” herken je „bal”. Er staan twee l'en. Je leest „bal-le-tje” met een korte a. Bij korte woorden op een korte klank met l, m, n of r zie je zo'n dubbeling met „-etje”. Denk aan „kammetje”, „pennetje” en „sterretje”.

Bij p, t en k lees je gewoon „-je”: „kipje”, „katje”, „bakje”. Een korte klinker betekent dus niet altijd dat je „-etje” ziet.

Na een klinker zoals a of o kan die klinker dubbel worden. In „autootje” lees je „au-too-tje”. In „omaatje” lees je „o-maa-tje”. De oo en aa klinken lang, net als de laatste klank van „auto” en „oma”.

Een bijzonder eind: „-ing”

Kijk naar deze twee woorden. De hoofdletters laten de nadruk zien.

Bij „koning” krijgt het stukje vlak vóór „-ing” nadruk. In „koninkje” valt de g weg en lees je „-kje”. Ook „woning” wordt „woninkje”. Bij „tekening” ligt de nadruk verder naar voren. Daar blijft „-ing” staan, met „-etje” erachter. „Wandeling” wordt zo „wandelingetje”.

Tot het eind doorlezen

Er staat „Ik zie een hondje”. Lees je alleen „hond”, dan vergeet je iets. Kijk dus ook naar het eind als je het begin al kent.

Een verkleinwoord hoeft niet altijd over iets kleins te gaan. „Meisje” is ook gewoon een woord voor een meid. „Een kopje thee” kan gewoon een kop thee zijn. Je leest de eindjes op dezelfde manier.

Je kent vast „cadeau”, „douche” en „computer”. Het Nederlands heeft die woorden uit andere talen overgenomen. Daarom heten ze leenwoorden. Sommige letters klinken anders dan je verwacht.

Woorden met een Franse klank

In „café” staat een streepje op de laatste e. Die é klinkt als een lange ee: „ka-fee”. De e klinkt dus niet dof. Ook „logé” eindigt op ee; het woord klinkt als „lo-zjee”.

De drie letters eau lees je samen als oo. „Cadeau” wordt „ka-doo”, „bureau” wordt „bu-roo” en „niveau” wordt „nie-voo”. Lees je elke letter apart, dan hoor je het bekende woord niet meer.

Dezelfde letters, een andere klank

Bij Franse leenwoorden helpen deze stukjes:

In „douche” gebruik je twee aanwijzingen. „Ou” klinkt als oe en „ch” als sj. Samen hoor je „doesj”. De e aan het eind zeg je hier niet apart. In „chocolade” klinkt het begin als „sjo”.

Vergelijk „lachen” en „douche”. In „lachen” heeft ch een g-klank. In „douche” heeft ch een sj-klank. Je bekijkt daarom het hele woord en luistert of je het herkent.

Woorden uit het Engels

Ook Engelse woorden lezen we vaak met hun eigen klanken. „Team” klinkt als „tiem”, „cool” als „koel” en „computer” als „kom-pjoe-ter”. „E-mail” lees je ongeveer als „ie-meel”.

Probeer een vreemd klinkend woord opnieuw. Misschien herken je een stukje dat je uit een leenwoord kent. Plak daarna de klanken samen.

Leg de nadruk goed

Bij veel Franse leenwoorden hoor je de nadruk achteraan: „caDEAU”, „buREAU”, „caFÉ”. Dat helpt het woord te herkennen. Zeg „bureau” eerst in de stukjes „bu-reau”. Lees „eau” als oo. Zeg daarna het hele woord, met meer nadruk op „reau”.

Ken je de uitspraak nog niet? Vraag iemand het woord voor te zeggen. Kijk mee naar de letters en zeg het na. Zo verbind je wat je hoort met wat je ziet.

Je ziet de letter c in „cent” en in „cola”. Toch begint het ene woord met een s-klank en het andere met een k-klank. De letter erna helpt je kiezen.

De c kijkt naar haar buur

Voor e, i of ij klinkt c meestal als s. Je hoort het in „cent”, „cirkel”, „citroen” en „cijfer”. Voor a, o, u, l of r klinkt c als k. Denk aan „cactus”, „cola”, „cultuur”, „clown” en „crème”.

Lees „circus” stap voor stap:

1. De eerste c staat voor i. Je begint met een s-klank.
2. De tweede c staat voor u. Je leest daar een k-klank.
3. Zeg alles samen: „sir-kus”.

Je kiest dus bij elke c opnieuw. Eén woord kan beide klanken hebben.

De x en de y

De x klinkt meestal als ks. In „taxi” hoor je „tak-sie”. Ook „examen” en „mixen” hebben die klank. Je hoeft geen extra letter te zien om toch twee klanken te horen.

De y heeft meer dan één klank. Aan het eind van „baby” en „hobby” klinkt hij als ie. In „typisch” hoor je ook ie. Maar in „yoghurt” begint de y als j.

In „pyjama” staat eerst een y en later een gewone j. Je leest „pie-jaa-ma”. Bekijk dus elke letter, ook als ze dicht bij elkaar staan.

Twee letters die samen helpen

„Quiz” klinkt als „kwis”. Je zegt de q niet als zijn letternaam. „Aquarium” lees je ongeveer als „a-kwaa-rie-um”. Bij „theater” klinkt th als een gewone t. Je leest „te-aa-ter”.

Probeer en controleer

Lees: „De clown drinkt cola in de taxi bij het circus.” In „clown” en „cola” kies je k. Bij „taxi” lees je ks. In „circus” kies je eerst s en daarna k.

Herken je een woord met y niet? Probeer de andere bekende klank: ie of j. Kijk daarna weer naar de hele zin. Een klank proberen helpt bij het lezen; alleen op de eerste letter een woord gokken helpt niet.

Soms staat er iets extra's bij de letters: puntjes of een streepje. Die tekens helpen je zien hoe je een woord leest.

Twee puntjes: hier begint een nieuw stukje

Het trema bestaat uit twee puntjes op een klinker, zoals ë of ï. Bij die klinker begint een nieuwe lettergreep. Je leest hem los van de klinker ervoor.

Bekijk „zeeën”. De ee hoort bij „zee”. Bij ë begint een nieuw stukje: „zee-en”. Je maakt er geen „ze-een” van. Ook „knieën” lees je als „knie-en”.

Bij „ruïne” is de aanwijzing extra handig. Zonder op de puntjes te letten, zou je ui als in „huis” kunnen lezen. Maar ï begint apart. Je leest „ru-ie-ne”. Andere voorbeelden zijn „België”, „reünie” en „beëindigen”. Bij dat laatste woord begint na „be” een nieuw stukje: „be-ein-di-gen”.

Het trema geeft geen extra nadruk aan de letter.

Een schuin streepje: klank of nadruk

Een accent is een schuin streepje op een klinker. In een leenwoord kan het de klank laten zien. Zo klinkt de é in „café” als ee.

In een gewoon Nederlands woord kan het streepje nadruk geven. Lees: „Dat is dé taart van het jaar!” Je zegt „dé” sterker. In „Ik heb één appel” laat „één” precies het getal 1 horen. „Ik heb een appel” legt die nadruk niet op het aantal.

Een streepje tussen delen

Het koppelteken staat tussen twee delen van een woord. In „zee-egel” eindigt „zee” met ee en begint „egel” met e. Het streepje houdt de twee delen uit elkaar. Je leest „zee” en „egel” en plakt ze samen.

Ook „auto-ongeluk” heeft zo'n streepje tussen de klinkers. Na een afkorting kan er eveneens een staan: „tv-programma”.

Soms zie je een woord dat je nog nooit hebt gelezen. Of het is zo lang dat je even stopt. Met een woordplan pak je het rustig aan. Je gebruikt de stukjes die je al kent.

Vijf stappen

1. Zoek een voorvoegsel, achtervoegsel of verkleinwoord-eindje.
2. Zoek kleinere woorden waaruit het grote woord bestaat.
3. Verdeel de rest in lettergrepen.
4. Lees alle stukjes en plak ze samen.
5. Zeg het woord heel, met de goede nadruk. Controleer de zin.

Je hoeft de stappen niet hardop op te zeggen. Ze helpen je ogen zoeken en je mond lezen.

Samen een lang woord lezen

Bekijk „verjaardagscadeautje”. Eerst herken je „-tje”. Dat is een verkleinwoord-eindje. Je ziet ook „verjaardag” en „cadeau”, met een s ertussen.

Nu lees je kleinere stukjes: „ver-jaar-dags” en „ca-deau-tje”. Je houdt „eau” bij elkaar; dat klinkt als oo. De s lees je mee aan het eind van „dags”. Je maakt er geen los stukje „s” van.

Zeg daarna het geheel: „verjaardagscadeautje”. In een zin als „Ik geef je een verjaardagscadeautje” past het woord: een klein cadeau voor een verjaardag.

Bij „onvoorstelbaar” helpen andere delen. Je herkent „on-” vooraan en „-baar” achteraan. Lees „on-voor-stel-baar” en voeg alles samen.

Welk stukje klinkt sterker?

De klemtoon is het stukje dat je met meer nadruk zegt. In „TA-fel” en „BOE-ken” hoor je die vooraan. In „ver-TEL-len” hoor je hem na „ver-”. Bij veel Franse leenwoorden ligt hij achteraan: „ca-DEAU”.

Klinkt het woord nog vreemd? Kijk of alle letters kloppen. Probeer daarna de nadruk op een ander stukje. Zo kun je een bekend gesproken woord ineens herkennen.

Lees ook wat je nog niet kent

„Verschillend” en „verschrikkelijk” beginnen met dezelfde letters. Stop dus niet na „versch”. Lees door tot het laatste stukje.

Soms kun je een woord uitspreken, maar ken je de betekenis nog niet. Vraag dan wat het betekent of kijk naar de zin. Goed lezen en begrijpen zijn twee stappen.

Je kunt het plan ook oefenen met een onzinwoord. Dat is een verzonnen woord, zoals „verkroetelig”. Je kunt het niet uit je geheugen raden. Lees „ver-kroe-te-lig” en voeg het samen.

Bij vloeiend lezen klinken zinnen zoals wanneer je praat. Je leest nauwkeurig, kiest een passend tempo en gebruikt je stem. De leestekens wijzen je de weg.

Een punt of een komma

Bij een punt is de zin klaar. Je stem gaat een beetje omlaag. Wacht heel even en begin dan aan de volgende zin.

Een komma geeft een kortere pauze. Lees: „Ik koop appels, peren en bananen.” Wacht even na „appels”. Daarna gaat de opsomming verder.

Een regel kan eindigen terwijl de zin doorgaat. Kijk daarom vooruit. De rand van het blad vertelt niet waar je moet stoppen. De zin en de leestekens helpen daarbij.

Een vraag of een uitroep

Een vraagteken laat zien dat je iets vraagt. Bij „Kom je ook?” gaat je stem aan het eind meestal omhoog. Bij „Waar is mijn tas?” hoor je vanaf „waar” al dat het een vraag is. Niet elke vraag hoeft dus op precies dezelfde manier omhoog.

Een uitroepteken vraagt meer gevoel. „Pas op!” kan dringend klinken. „Hoera!” klinkt blij. Kijk naar de woorden en wat er gebeurt. Je hoeft niet bij elk uitroepteken zo hard mogelijk te roepen.

Er komt nog iets

Een dubbele punt kondigt iets aan. Lees: „Ik weet het al: we gaan naar zee!” Wacht even na „al”. Dan vertel je het nieuws.

Aanhalingstekens laten vaak zien dat iemand praat. Lees: „‘Ik heb honger,’ zei de beer.” Geef de beer een eigen stem. Bij „zei de beer” gebruik je weer je gewone voorleesstem.

Probeer het met een kort verhaal

Lees dit stukje eerst rustig:

„Lisa keek in de doos. Hij was leeg! ‘Wie heeft mijn knuffel gepakt?’ riep ze.”

1. Na „doos” laat je de zin eindigen. Je wacht even.
2. „Hij was leeg!” klinkt verbaasd.
3. De vraag klinkt vragend en boos.
4. Bij „riep ze” keer je terug naar de vertelstem.

Lees het daarna als een geheel. Als je over de punt heen leest, lijken twee zinnen aan elkaar vast te zitten. Zie je pas laat een leesteken? Lees die zin opnieuw met de passende pauze en stem.

Een verhaal is lastig te volgen als elk woord los klinkt. Probeer „De. kleine. hond. rent.” Je hoort steeds een stop. Met woordgroepen blijft de zin bij elkaar.

Welke woorden horen samen?

Lees: „De kleine hond / rent snel / naar het park.” De schuine streepjes laten kleine rustpunten zien. Je zegt de woorden tussen de streepjes samen. Je stopt daar minder lang dan bij een punt.

„De kleine hond” hoort bij elkaar. „De” staat direct bij de woorden die vertellen wie het is. „Naar het park” vertelt waar de hond naartoe gaat. Ook „na het eten” kun je samen lezen.

Kijk bij het lezen een stukje vooruit. Terwijl je mond een woord zegt, zien je ogen al wat erna komt. Dat lukt makkelijker als je veel woorden meteen herkent.

Zo lees je een zin opnieuw

Stel dat je struikelt over „boterham” in „Na het eten / legt Noor haar boterham / in de trommel.”

1. Stop bij het moeilijke woord en lees „bo-ter-ham”.
2. Zeg „boterham” heel.
3. Lees daarna de hele zin opnieuw in groepjes.

Alleen het lastige woord goed zeggen is niet het eind. Door de zin opnieuw te lezen, hoort je luisteraar weer hoe alles samenhangt.

Kies een tempo dat past

Tempo is hoe snel je leest. Voorlezen klinkt vaak prettig als je ongeveer zo snel leest als je praat. Je luisteraar moet de woorden kunnen volgen.

Je tempo kan veranderen met het verhaal. „Hij rende en rende en rende …” mag iets sneller klinken. Een rustig of belangrijk stukje lees je langzamer. Bij drie puntjes wacht je even. Er komt nog iets, of het blijft spannend.

Je merkt dat het te snel gaat als je woorden overslaat of veel moet herstellen. Ga dan wat rustiger. Woord voor woord blijven haperen maakt het verhaal ook lastig te volgen. Oefen daarom de moeilijke woorden apart.

Maak je onderweg een kleine fout? Verbeter het woord en lees rustig verder. Je hoeft niet het hele verhaal opnieuw te beginnen.

„Hoera!” klinkt anders dan „Ik ben mijn knuffel kwijt.” Met expressie laat je horen hoe iemand zich voelt. Je stem helpt je luisteraars het verhaal voor zich te zien.

Vier dingen die je kunt veranderen

Je kunt harder of zachter lezen, hoger of lager, sneller of langzamer. Ook kun je een pauze nemen. Denk aan vier knoppen op je stem.

Een geheimpje lees je zacht. Iemand die juicht, klinkt blij en vaak wat hoger. Voor iets spannends kan een korte stilte werken. Kies wat past bij de woorden.

Geef een personage een stem die je kunt volhouden. Een reus kan laag en langzaam spreken. Een muisje kan hoog en snel klinken. Houd hun stemmen herkenbaar, zodat je luisteraar weet wie er praat.

Kijk naar de woorden rond het praten

Lees eerst de hele zin: „‘Niet verder vertellen,’ fluisterde Sam.” Het woord „fluisterde” komt pas aan het eind. Het vertelt hoe Sam spreekt. Kijk daarom even vooruit voordat je begint.

Ook „schreeuwde”, „snikte” en „lachte” geven aanwijzingen. Vetgedrukte woorden en HOOFDLETTERS krijgen extra nadruk.

Met nadruk kun je laten horen wat je bedoelt:

Je hoeft niet elke zin groot en luid te maken. Een zachte zin kan juist goed bij verdriet passen. Bij een rustig stukje laat je je stem ook rustiger klinken.

Bereid je voor

1. Lees de tekst eerst stil. Ontdek wat er gebeurt.
2. Zoek moeilijke woorden en oefen ze apart.
3. Bekijk leestekens en woorden als „fluisterde”.
4. Lees de tekst twee of drie keer hardop.
5. Lees voor en kijk af en toe naar je luisteraars.

Houd het boek zo dat je gezicht zichtbaar blijft. Lees hard genoeg voor iedereen die luistert. Je hoeft niet voortdurend op te kijken; zoek een plek waar de zin klaar is. Pak daarna de volgende zin weer op.

Als je een tekst opnieuw leest, herken je meer woorden. Je hoeft er minder lang naar te kijken. Bij herhaald lezen oefen je dezelfde korte tekst een paar keer hardop.

Kies een stukje om mee te oefenen

Neem een tekst van ongeveer een halve bladzijde. Er mogen enkele moeilijke woorden in staan. Dan valt er iets te oefenen, zonder dat je bij bijna elk woord vastloopt.

Lees de tekst eerst rustig. Bekijk welke woorden nog haperen. Oefen die woorden in stukjes en zeg ze daarna heel. Lees de tekst nog een keer, nu met minder stops.

Een volgende ronde kun je op je stem letten. Zoek punten, vragen en woorden die samen horen. De woorden gaan al beter, dus je hebt meer aandacht voor het voorlezen.

Geef elke ronde een taak

• Eerste ronde: lees goed en zoek lastige woorden.
• Tweede ronde: lees die woorden vlotter in de zinnen.
• Derde ronde: laat pauzes en gevoel horen.

Je hoeft niet bij elke ronde alles tegelijk beter te doen. Door één ding te kiezen, merk je makkelijker wat verandert.

Iemand kan je tijd bijhouden en je fouten tellen. Vergelijk jezelf met je vorige ronde. Je kunt vooruitgaan doordat je minder fouten maakt, minder blijft hangen of prettiger voorleest.

Een voorbeeld van groei

Een tekst heeft 90 woorden. Eerst doe je er 1,5 minuut over. Dat is 60 woorden per minuut. Later lees je dezelfde tekst in 1 minuut: 90 woorden per minuut. Als je ook weinig fouten maakt, gaat je lezen vooruit.

Sneller worden met veel extra fouten is geen goede ruil. Spreek af dat je maatje ook op nauwkeurigheid let. Hoor je zelf een fout, verbeter die dan.

Blijf kijken naar de tekst

Na veel rondes ken je een stukje misschien uit je hoofd. Blijf de woorden volgen met je ogen. Zo oefen je lezen. Alleen het verhaal opzeggen vertelt niet of je de woorden herkent.

Na drie of vier keer pak je een nieuwe tekst. Je wilt de vlotheid ook bij nieuwe woorden gebruiken. Wissel daarom stukken af: bijvoorbeeld een verhaaltje, een gedicht en een stukje over een dier.

Een maatje kan je helpen horen hoe een tekst klinkt. Je leest zelf mee en probeert de woorden. Er zijn verschillende manieren om samen te lezen.

Tandemlezen: samen, alleen, weer samen

Bij tandemlezen lees je met iemand die al vlotter leest. Dat kan een ouder kind, een ouder of je leerkracht zijn. Jullie lezen eerst dezelfde tekst tegelijk hardop, in hetzelfde tempo.

Spreek een teken af, zoals een tikje op tafel. Voel je je zeker, dan geef je dat teken. Je maatje leest nu stil mee. Jij leest alleen hardop verder.

Loop je vast of lees je iets fout? Je maatje wacht een paar seconden. Zo krijg jij tijd om het zelf te verbeteren. Lukt het nog niet, dan zegt je maatje het woord. Jij zegt het na. Daarna lezen jullie weer samen, tot jij opnieuw het teken geeft.

Je hoort dus hulp wanneer dat nodig is. Zodra je zelf verder kunt, krijg je daar ruimte voor. Een maatje kan ook zeggen wat goed ging: „Dat lange woord las je helemaal zelf!”

Andere manieren om samen te lezen

Bij echolezen kijk je mee terwijl de ander leest. Daarna lees je zelf, met dezelfde pauzes en hetzelfde tempo. Zoals een echo herhaal je wat je hoorde, maar je blijft naar de woorden kijken.

Bij koorlezen helpt het tempo van de groep. Je hoort hoe de zinnen samen klinken. Bij duolezen leest het kind dat niet aan de beurt is stil mee. Zo kan het helpen als de ander vastloopt.

Zo blijft het jouw oefening

Laat je maatje niet steeds het hele stukje alleen lezen. Jij moet de woorden ook zelf zien en zeggen. Meteen elk woord voorzeggen geeft je geen tijd om te proberen.

Bij tandemlezen mag een tekst net wat moeilijker zijn dan een boek dat je alleen leest. Je hoort de woorden terwijl je ze ziet. Je oefent tegelijk hoe de zinnen vlot en met een passende stem klinken.

Een tijd achter elkaar lezen kun je oefenen. Dat heet je leesconditie opbouwen. Je blijft met je aandacht bij het boek en probeert verder te komen als iets lastig is.

Begin met een haalbaar stukje tijd

Je kunt bijvoorbeeld eerst 10 minuten lezen. Later probeer je 15 minuten en daarna 20 minuten. Kies een stap die je kunt volhouden. Ook stil lezen telt: je ziet dan veel woorden.

Elke dag een beetje lezen helpt meer dan één keer per week heel lang. Bekende woorden kom je zo vaak opnieuw tegen. Je gaat ze steeds makkelijker in één keer herkennen.

Zoek een boek dat je wilt lezen

Een boek moet bij je passen én je nieuwsgierig maken. Je kunt een verhaaltje kiezen, maar ook een strip, gedicht of informatieboek. Houd je van dieren? Kijk eens naar een boek over een dier dat je wilt leren kennen.

Lees één bladzijde om te proberen. Loop je in bijna elke zin vast? Dan is het boek nu lastig om alleen te lezen. Je kunt het samen met iemand lezen. Of kies voor je eigen leestijd een boek waarin je beter door kunt lezen.

Je hoeft een leuk moeilijk boek dus niet weg te doen. Bewaar het voor een leesmoment met hulp.

Maak het jezelf makkelijk

Kies een rustige plek. Leg speelgoed of andere dingen die je afleiden even weg. Als je de regel kwijtraakt, houd je een vinger of leesliniaal onder de regel. Schuif die rustig mee.

Bij een moeilijk woord gebruik je het woordplan. Zoek bekende stukjes, lees ze en zeg het hele woord. Lees daarna de zin opnieuw. Zo weet je weer waar je was.

Ben je moe, neem dan een korte pauze. Daarna kun je verder. Doorzetten betekent dat je een manier zoekt om het weer te laten lukken.

Deel wat je leest

Vertel iemand over je boek. Misschien wil een vriend het ook lezen en kunnen jullie ruilen. Je kunt ook een grappig stukje voorlezen. Als je iets wilt delen, krijg je een nieuwe reden om verder te lezen.

Op school kun je een AVI-tekst voorlezen. Je leerkracht houdt bij hoe lang je leest en hoeveel fouten je maakt. Zo zie je hoe vlot en nauwkeurig je nu hardop leest.

De letters en cijfers op een boek

Er zijn twaalf AVI-niveaus. Ze lopen op van makkelijker naar moeilijker:

„AVI-Start, M3, E3, M4, E4, M5, E5, M6, E6, M7, E7, AVI-Plus.”

Bij hogere niveaus zijn de zinnen gemiddeld langer. Je ziet ook meer lange en moeilijke woorden. Op veel kinderboeken staat een AVI-label op de kaft of rug.

De M betekent midden en de E betekent eind van een schooljaar. Het cijfer komt van de groepen in Nederland. M4 is het niveau dat kinderen daar gemiddeld halverwege groep 4 halen.

In Vlaanderen heet hetzelfde schooljaar het 2de leerjaar. Het leerjaar is dus 2 lager dan het cijfer: M3 hoort bij het 1ste leerjaar, M4 bij het 2de. Vraag je leerkracht welk niveau bij jou past.

Alleen lezen of lezen met hulp

Bij een niveau kun je op drie plekken staan:

Kies voor alleen lezen vooral boeken op een niveau dat je beheerst. Je kunt dan makkelijker doorlezen. Een tekst op instructieniveau oefen je met hulp, bijvoorbeeld met tandemlezen. Bij frustratieniveau kies je een makkelijker oefenstuk.

Een leuk boek kan ook geen label hebben. Probeer dan een bladzijde en bespreek met je leerkracht of je het alleen of samen kunt lezen.

Wat het niveau je vertelt

Een AVI-niveau laat je lezen op dit moment zien. Het zegt niet hoe slim je bent. Het vertelt ook niet hoeveel je begrijpt. Kinderen groeien niet allemaal even snel.

Hard racen levert geen hoger niveau op als je veel fouten maakt. Nauwkeurigheid telt mee. Niet elke school werkt met AVI. Soms heet de uitslag gewoon „leesniveau” of gebruikt je school een andere toets.

Bij de Drie-Minuten-Toets, kort DMT, lees je losse woorden. Er staat geen verhaal omheen. Je laat zien hoe snel én nauwkeurig je die woorden kunt lezen.

Zo ziet de toets eruit

Er zijn drie leeskaarten. Op elke kaart staan 150 woorden in kolommen. Je leest één minuut per kaart hardop. Meestal lees je drie kaarten: drie keer één minuut.

Je volgt een kolom van boven naar beneden. Daarna ga je naar de volgende kolom. Je probeert in die minuut zoveel mogelijk woorden goed te lezen.

De kaarten lopen op in moeilijkheid. Je komt makkelijke en moeilijke woorden tegen. Je kunt oefenen met korte woorden als „koe”, woorden met meer medeklinkers als „plant” en langere woorden als „hartelijk”.

Goed gelezen woorden tellen

Je score is het aantal woorden dat je goed leest. Fout gelezen woorden tellen niet mee. Stel dat je 52 woorden leest en er 4 fout leest. Dan zijn er 48 goed:

Meer woorden proberen geeft niet altijd een hogere score. Vergelijk deze twee rondes:

De eerste ronde telt meer goede woorden. Bij de tweede ronde ging het te vaak mis. Kies daarom je eigen vlotte tempo en blijf het hele woord bekijken.

Oefen met verschillende woorden

Een woordrijtje bevat woorden die iets gemeen hebben. Je kunt bijvoorbeeld „zonnig, lastig, gelukkig” lezen. Ze eindigen op „-ig”. Bekijk de rest van elk woord ook goed; de woorden zijn niet hetzelfde.

Lees zo'n rijtje enkele keren. Let op haperingen en fouten. Pak daarna andere woorden van dezelfde soort. Zo oefen je de manier van lezen bij nieuwe woorden.

Bij flitsen verschijnt een woord heel kort op een kaartje of scherm. Je probeert het meteen te herkennen. Lukt het nog niet, oefen het woord dan eerst rustig en probeer opnieuw.

Een echte toetskaart uit je hoofd leren helpt je niet om nieuwe woorden te lezen. Gebruik veel verschillende oefenwoorden en blijf ook in boeken lezen. AVI kijkt naar een tekst; de DMT kijkt naar losse woorden. Samen geven ze je leerkracht meer zicht op jouw lezen.