Leren lezen: letters, klanken en de eerste woorden

Je ziet letters op papier. Je hoort klanken als je praat. Met letters kun je dus lezen wat iemand zegt. In „vis” zie je drie letters. Je hoort ook drie klanken: „v-i-s”.

Zeg de klank

Elke letter heeft een naam. De naam van m is „em”. Maar bij lezen zeg je „mmm”. Die klank past aan de klank erna. Bij „maan” lees je „m-aa-n”. Plak je die klanken vast, dan hoor je het woord.

Zeg de klank zonder een extra „uh”. Maak bij k een korte klank. Zeg je „kuh”, dan komt er iets bij. Daardoor is het lastiger om het woord te horen.

Dit zijn medeklinkers die je vaak ziet: b, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w en z. Lees ze samen met iemand die de klanken voordoet. Kijk ook wat je mond doet. Bij m zitten je lippen op elkaar. Bij f voel je je tanden tegen je onderlip.

Kijk naar stokjes en buikjes

Sommige letters lijken veel op elkaar. Begin links en bekijk de hele letter.

Staat er „dak”, maar zeg je „bak”? Kijk dan alleen nog eens naar de eerste letter. Het buikje staat voor het stokje. Zeg „d” en lees verder: „d-a-k”, „dak”.

Let ook op n en h. De h heeft een hoger stokje. Bij n en m kijk je naar de boogjes. Vergelijk „nek” met „hek” en „nat” met „mat”. In „vel” en „wel” verandert de eerste letter ook. De w is breder dan de v.

Lees in de goede richting

Je begint aan de linkerkant. Daarna ga je naar rechts. In „tak” komt de t eerst. In „kat” komt de k eerst. Dezelfde letters kunnen dus een ander woord maken.

Lees „tak” samen in drie stappen. Wijs eerst de t aan en zeg „t”. Schuif naar de a en zeg „a”. Ga naar de k en zeg „k”. Plak daarna „t-a-k” aan elkaar.

Letters die je minder vaak ziet

Je komt ook c, q, x en y tegen. Hun klank leer je bij het woord.

• In „cola” klinkt de c als „k”.
• In „quiz” lees je qu samen als „kw”.
• In de naam „Max” klinkt de x als „ks”.
• In „yoghurt” klinkt de y als „j”.
• Aan het eind van „pony” klinkt de y als „ie”.

Je mond blijft open als je een klinker zegt. De klinkers zijn a, e, i, o en u. Je vindt ze midden in veel korte woorden.

Hoor de korte klank

Lees samen dit rijtje: „kat, pen, vis, bos, bus”. Luister naar de klank in het midden. Dit zijn korte klinkers.

Kijk nu naar „pit, pet, pot, put”. Het begin en het eind blijven gelijk. Toch zeg je steeds een ander woord. Alleen de klinker verandert. Bekijk dus ook het midden van een woord.

Twee dezelfde letters horen bij elkaar

Bij aa, ee, oo en uu hoor je een lange klank. Je zegt beide letters samen. Lees de voorbeelden in de tabel hardop.

Bij „boom” zie je vier letters. Je hoort drie klanken: „b-oo-m”. De twee o's vormen samen één klank. Ze blijven bij elkaar als je het woord in klanken leest.

Lees „maan” stap voor stap

1. Kijk naar het midden: daar staan twee a's.
2. Lees die samen als „aa”.
3. Zet de eerste klank ervoor: „m-aa”.
4. Lees de laatste klank mee: „m-aa-n”.
5. Zeg het hele woord: „maan”.

Staat er „man”, dan zie je maar één a. Daar hoort de korte a bij. De a van „man” en de aa van „maan” klinken verschillend. Alleen langer zeggen maakt van de korte a geen aa.

Eén letter maakt verschil

Lees de zin „De man ziet de maan.” Bij het eerste woord uit het paar kijk je naar één a. Bij het tweede kijk je naar aa. Zo weet je wie iets ziet en wat hij ziet.

Lees nu „pen” en „peen”. Een pen kun je vasthouden om te schrijven. Een peen kun je eten. Als je een van de e's mist, zeg je het andere woord.

Oefen samen met „ram, raam” en „rok, rook”. Wijs eerst de klinker aan. Zeg daarna het hele woord. Laat iemand meeluisteren. Zo hoor je of je de twee klanken goed uit elkaar houdt.

In „boek” staan o en e naast elkaar. Toch zeg je geen losse o en e. Je zegt „oe”. Twee letters maken hier samen één klank. Dat heet een tweetekenklank.

Lees twee letters samen

Lees deze rijtjes met iemand die de woorden voordoet. Wijs steeds de twee letters aan die bij elkaar horen.

Zo lees je „huis”. Zoek eerst ui in het midden. Zeg „ui” als één klank. Lees dan het begin en het eind erbij: „h-ui-s”. Plak de klanken aan elkaar en zeg „huis”. Je ziet vier letters, maar je hoort drie klanken.

Dezelfde klank, andere letters

De ei en de ij klinken hetzelfde. Lees „geit” en „pijl” maar hardop. Hetzelfde geldt voor ou en au in „hout” en „saus”. Je ogen zien een verschil. Je mond zegt dezelfde klinkerklank.

Bij ij blijven de i en de j bij elkaar. In „ijs” hoor je twee klanken: „ij-s”. Zeg bij ij geen ie. Anders klinkt „pijl” als „piel”.

Bekijk de volgorde

In ie staat de i vooraan. In ei staat de e vooraan. Lees „zie” en „zei”. Je draait de letters dus niet zomaar om. Hun volgorde vertelt welke klank je zegt.

Ook oe en eu lijken op elkaar. Lees „doek” en „deuk”. Een doek kun je pakken. Een deuk zit ergens in. Bekijk beide letters om te weten welk woord er staat.

Soms komt er één letter bij en verandert de klank. Vergelijk „vis” met „vies”. In „vis” zie je i. In „vies” zie je ie. Vergelijk ook „bok” met „boek”: o wordt oe.

Lees een zin met ui

Lees „De muis zit in het huis.” Zoek eerst de twee woorden met ui. Lees „m-ui-s” en „h-ui-s”. Zeg beide woorden gewoon. Lees daarna de hele zin. Nu blijft ui ook in de zin één klank.

Je ziet een woord dat je nog niet meteen kent. Je kunt het klank voor klank lezen. Dat heet hakken of verklanken. Daarna plak je de klanken vast. Dat heet plakken of samenvoegen.

Van letters naar een woord

Bij hakken wijzen je ogen de weg. Begin links en lees elke klank. Bij plakken laat je de klanken elkaar volgen. Daarna zeg je het hele woord zoals je het gewoon zegt.

Lees „kat” stap voor stap:

1. Kijk naar de k en zeg „k”.
2. Kijk naar de a en zeg „a”.
3. Kijk naar de t en zeg „t”.
4. Plak de klanken: „k-a-t”.
5. Zeg „kat”. Denk aan het dier dat miauwt.

De letters geven je de klanken. De klanken samen geven je het woord. Je kunt voor elke klank een vinger opsteken. In „kat” gebruik je drie vingers.

Houd één klank bij elkaar

Een klank kan uit twee letters bestaan. Bij „roos” zie je vier letters. Je hakt „r-oo-s”. De oo blijft samen. Je steekt dus drie vingers op.

Lees ook „boek”. Je hakt „b-oe-k”. De o en e horen bij elkaar. Plak de drie klanken aan elkaar en zeg „boek”.

Begin, midden en eind doen mee

Lees het hele woord. Na de eerste letter weet je nog niet wat er staat. „vis” en „vos” beginnen allebei met v. Pas in het midden zie je welk woord je moet zeggen.

Kijk ook naar de laatste letter. Bij „bal” hoort de l erbij. Stop je na „ba”, dan heb je het woord nog niet uitgelezen. Schuif je vinger door tot de l en lees die mee.

De volgorde telt. „k-a-t” wordt „kat”. Bij „t-a-k” zeg je „tak”. Je kunt dezelfde klanken dus niet omwisselen.

Probeer het opnieuw

Lees samen „ram” en „raam”. Kijk eerst naar de klinker. In het ene woord staat a. In het andere staat aa. Hak elk woord en plak het weer vast.

Hoor je na het plakken geen woord dat je kent? Ga nog eens terug naar links. Bekijk vooral de klinker en de laatste letter. Lees je nog steeds een onbekend woord? Vraag wat het betekent. Daarna kun je het woord bij iets voorstellen.

Bij zoemend lezen laat je klanken in elkaar overlopen. Je stopt er niet tussen. Je hoort daardoor sneller welk woord de letters samen maken.

Laat de klanken doorlopen

Kijk naar „maan”. Begin met „mmm”. Ga meteen door naar aa. Sluit aan met „nnn”. Het klinkt als „mmmaaannn”. Zeg daarna gewoon „maan”.

Je kunt m, n, l, r, s, f, v en z aanhouden. Dat zijn zoemklanken. Probeer samen „mmm” en „sss”. Houd de klank vast zonder er een extra klank bij te zeggen.

Korte klanken blijven kort

De p, t, k, b en d zijn plofklanken. Je kunt ze niet zo lang laten klinken. Zeg ze kort en ga meteen verder.

Lees „kaas”. Begin met een korte k. Ga direct door naar aa en daarna naar s: „kaaasss”. Zeg tot slot „kaas”. Je hoeft de k dus niet te rekken om toch te zoemen.

Aan het eind kan ook een plofklank staan. Bij „sok” zoem je „sssok”. Je eindigt met een korte k. Je zegt geen „kuh” erachter.

Houd de goede klinkerklank

De a van „man” klinkt anders dan de aa van „maan”. Bij zoemen blijft dat verschil bestaan. Maak van de a in „man” dus geen aa. Luister naar iemand die beide woorden rustig voordoet.

Van hakken naar gewoon lezen

Bij „m… aa… n” hoor je pauzes. Dat is hakken. Bij zoemen zitten de klanken aan elkaar vast. Beide helpen je een nieuw woord te lezen.

Lukt zoemen nog niet? Hak eerst rustig. Probeer de klanken daarna dichter bij elkaar te zeggen. Lees samen „mes” als „mmmesss”. Zeg vervolgens „mes” zoals je dat tijdens het praten zegt.

Lees dan „pet”. De p en t blijven kort. Daartussen staat de e van „pen”. Als je het woord herkent, hoef je het niet meer langzaam te zoemen. Je kunt het meteen zeggen.

Je kunt al korte woorden maken met klanken. Nu kijk je waar de klinker staat. Die kan aan het begin, aan het eind of in het midden staan.

Wat betekenen m en k?

In een woordvorm staat m voor medeklinker. De k staat voor klinker. Je kijkt bij deze vormen naar de klanken. Eén klank kan uit twee letters bestaan.

De k in „mkm” betekent dus klinker. Het is hier niet de klank van de letter k. De twee m's zeggen ook niet dat je „mmm” moet zeggen. Het zijn namen voor de plekken in het woord.

Tel klanken, geen letters

Kijk naar „poes”. Je ziet vier letters. Je leest „p-oe-s”. De oe telt als één klinkerklank. Er staat een medeklinker voor en een medeklinker achter. „poes” is dus een mkm-woord.

Ook „boom” en „huis” zijn mkm-woorden. De oo en ui tellen elk als één klinker. Lees elk woord hardop en steek één vinger per klank op.

Lees tot het eind

In „aap” begin je meteen met aa. Daarna lees je p. Dat is de vorm km. In „zee” lees je eerst z en dan ee. Dat is mk. Er hoeft dus niet altijd een medeklinker achter de klinker te staan.

Een kort woord met a, o of u op het eind krijgt een lange klank. In „ja” hoor je aa. In „zo” hoor je oo. In „nu” hoor je uu.

Bij kleine woorden op e hoor je vaak een zachte e. Lees „de, je, me”. Die e klinkt als „uh”. Dat is de doffe e. Bij „zee” staat ee en hoor je de lange klank.

Lees de klanken die er staan

Een klankzuiver woord lees je met de gewone klanken van de letters. Voorbeelden zijn „kip”, „maan” en „boek”. Lees samen „kip”. Zeg „k-i-p”, plak de klanken en zeg het hele woord. Zo kun je met bekende klanken een nieuw woord lezen.

Een woord dat je vaak leest, ga je herkennen. Je kijkt ernaar en zegt het meteen. Je hoeft dan niet meer elke klank los te zeggen. Dat heet meteen lezen.

Kleine woorden helpen bij zinnen

Je komt deze woorden vaak tegen: „de, een, het, en, is, ik, in, op, je, we, ze”. Lees ze samen rustig. Kijk naar het hele woord voordat je het zegt.

Lees „De vis is in de kom.” De kleine woorden verbinden „vis” en „kom”. Als je „de”, „is” en „in” herkent, kun je je aandacht bij de hele zin houden.

Het woord „een” lees je in „een boek” met een zachte klank. Het klinkt daar kort, als „un”. Je zegt niet de lange ee van „been”. Lees samen „een boek” en „een been”. In het tweede groepje hoor je beide klanken na elkaar.

Kijk wat er verandert

In een rijtje kunnen woorden op elkaar lijken. Lees „kat, mat, rat, nat”. Het einde blijft hetzelfde. Bekijk bij elk woord de eerste letter en lees dan door.

Probeer daarna „hok, hop, hol”. Nu verandert juist de laatste letter. Je kunt dus niet alleen naar het begin kijken. Je ogen gaan steeds naar het hele woord.

Herkennen is precies kijken

Je ziet „bos”. Daar staan b, o en s. Zeg „bos”. Staat er „boom”, dan zie je oo en m. De eerste letter is gelijk, maar de rest verschilt. Lees je te snel, dan kun je het verkeerde woord zeggen.

Herken je een woord nog niet? Zoem het rustig. Daarna zeg je het hele woord. Zo leer je hoe de letters samen bij de klank van het woord horen.

Lees nog eens

Lees het rijtje „ik, in, is, op, het”. Doe dat eerst rustig en precies. Lees het later nog een keer. Dezelfde woorden herkennen gaat vaak vlotter als je ze opnieuw ziet.

Gebruik de woorden daarna in de zin „Ik zit op het bed.” Wijs elk woord aan. Lees de zin vervolgens zonder tussen elk woord lang te wachten.

Je kent al twee letters die één klank maken. Ook bij ng en ch horen twee letters bij elkaar. Bij andere groepjes komt er een klank naast.

Lees ng en nk

In „ring” hoor je „r-i-ng”. De ng maakt één klank. Je zegt dus geen losse n en losse g. Lees samen „ring, zing, bang”. Voel bij ng hoe de klank achter in je mond zit.

In „bank” zie je nk. De n klinkt hier als ng. Daarna hoor je een korte k. Zeg „bank” rustig en luister naar het einde. Doe hetzelfde met „denk” en „drink”. Bij nk hoor je dus ook de k.

Houd ch bij elkaar

In „lach” zijn c en h samen één klank. Die klinkt hetzelfde of bijna hetzelfde als g in „dag”. Lees „l-a-ch”. Je ziet vier letters en hoort drie klanken.

Bij cht komt er een t achter de ch. Lees „nacht” in deze stappen:

1. Zoek ch en houd die letters bij elkaar.
2. Lees „n-a-ch”.
3. Lees de t erachter: „n-a-ch-t”.
4. Zeg het hele woord: „nacht”.

Je ziet vijf letters en hoort vier klanken. Ook in „licht” en „zacht” lees je de t na ch mee.

Begin met sch

Bij sch zeg je eerst s en dan ch. Die klanken staan direct naast elkaar. Lees „schip” als „s-ch-i-p”. Je hoort vier klanken bij vijf letters.

Staat er „schip”, maar zeg je „sjip”? Ga dan terug naar sch. Zeg een s en sluit de ch aan. Daarna lees je de i en de p erbij. De c en h blijven samen.

Nog een r erbij

In „schrik” staat schr vooraan. Na s en ch komt nog een r. Lees „s-ch-r-i-k”. Je telt vijf klanken, terwijl je zes letters ziet.

Je hoeft de groepjes niet allemaal los te blijven lezen. Als je sch meteen herkent, kun je met dat begin verdergaan. Bekijk wel wat erna staat. „schip” en „schrik” beginnen bijna hetzelfde, maar in „schrik” lees je ook r.

Lees samen „ring, bank, lach, nacht, schip, schrik”. Zoek voor elk woord eerst het bekende lettergroepje. Lees daarna het hele woord hardop.

In „lap” staat één medeklinker voor de klinker. Zet je er k voor, dan krijg je „klap”. Nu lees je twee medeklinkers vooraan. Je zegt ze allebei.

Twee klanken naast elkaar

Een groepje medeklinkers naast elkaar heet een cluster. Bij kl hoor je k en l. Bij br hoor je b en r. Bij ng hoor je juist één klank. Een cluster werkt dus anders dan ng.

Lees samen „bl, br, dr, fl, fr, gl, gr, kl, kn, kr, pl, pr, sl, sm, sn, sp, st, tr, vl, vr, zw”. Koppel een groepje aan een woord dat je kent. Bij br past „bril”. Bij zw past „zwem”.

Je hoeft geen „uh” tussen de medeklinkers te zetten. Zeg bij „klap” een korte k. Laat de l er meteen op volgen. Ga dan door naar a en p.

Bouw „klap” op

1. Lees het kleine woord „lap”.
2. Bekijk de k die ervoor staat.
3. Zeg k en „lap” direct na elkaar.
4. Lees „klap” als één woord.

In klankjes wordt dat „k-l-a-p”. Je hoort vier klanken. De vorm heet mmkm: twee medeklinkers, een klinker en een medeklinker.

Ook „stop”, „bril”, „trap” en „friet” hebben die vorm. Bij „friet” bestaat de klinker uit ie. Dat blijft één klank.

Drie medeklinkers vooraan

In „straat” zie je str vooraan. Lees s, t en r snel na elkaar. Daarna volgt aa en tot slot t: „s-t-r-aa-t”. Het woord heeft zes letters en vijf klanken. De vorm heet mmmkm.

Bij „spring” begin je met spr. Het einde is ng en blijft één klank. Je leest „s-p-r-i-ng”. Ook dat woord heeft de vorm mmmkm.

Laat geen klank achter

Staat er „trap”, lees dan ook de r. Anders zeg je „tap”. In „krat” hoort r ook bij het begin. Zonder r lees je „kat”.

Houd de volgorde vast. In „bril” komt r voor i. Je zegt niet „birl”. Schuif je vinger mee als de letters door elkaar gaan. Bij „vlag” lees je eerst v en l, en pas daarna a en g.

Bij een lang einde moet je wat verder doorlezen. In „kast” staan s en t achter de klinker. Je zegt ze allebei. Stop je na s, dan lees je „kas”.

Lees het einde helemaal

Een woord met de vorm mkmm heeft twee medeklinkers achteraan. Lees „kast” als „k-a-s-t”. Ook „melk”, „lamp”, „wolk” en „tent” hebben die vorm.

Lees „melk” in kleine stappen. Begin met „m-e”. Sluit l aan en daarna k. Zeg dan „melk”. De l staat voor de k. Je laat hem niet weg en draait het einde niet om.

Vergelijk deze woorden hardop:

Bij „wolk” staat de extra klank vóór de laatste k. Bekijk daarom het hele einde, niet alleen de laatste letter.

Nog meer klanken achteraan

In „helpt” volgen l, p en t na de klinker. Lees „h-e-l-p-t”. Je hoort vijf klanken. In „herfst” lees je r, f, s en t na e. Dat zijn samen zes klanken: „h-e-r-f-s-t”.

Een t aan het eind lees je mee. In „Bas loopt.” zie je na p nog t. Je leest „l-oo-p-t”. Zonder die laatste klank zeg je „loop”.

Een cluster aan twee kanten

In „krant” staan k en r vooraan. Achteraan staan n en t. Daartussen hoor je a. Dat geeft „k-r-a-n-t”: vijf klanken. De vorm heet mmkmm.

Zo lees je „plant”:

1. Begin met p en l, direct na elkaar.
2. Lees de a.
3. Lees n en t erachter.
4. Plak alle klanken en zeg „plant”.

Kijk ook naar „sterk”. Daar staan s en t vóór e, en r en k erachter. Lees het woord rustig tot de laatste k.

Houd je plek vast

Een woord met veel medeklinkers vraagt soms meer tijd. Schuif je vinger onder de letters terwijl je leest. Lukt het einde niet meteen? Lees dat stukje rustig en sluit het weer aan bij het begin. Zeg daarna het hele woord op je gewone stem.

Je kunt sommige letters als een heel blokje lezen. Dat helpt bij woorden als „haai”, „mooi” en „sneeuw”. Zo'n blokje heet een lettergroep.

Een zachte j aan het eind

Bij aai, ooi en oei hoor je een lange klank. Aan het eind glijdt je stem naar een zachte j. Luister naar iemand die „haai”, „mooi” en „boei” zegt.

Zo lees je „haai”. Zoek eerst aai. Lees die letters samen. Zet h ervoor en zeg „haai”. Je laat het eind van aai meeklinken. Anders klinkt het alsof je alleen „haa” zegt.

Je kent de klank aan het begin van elk blokje al. Vergelijk „haar” met „haai”. Vergelijk „boek” met „boei”. Bij het tweede woord glijdt het einde naar j.

Een zachte w aan het eind

Bij eeuw, ieuw en uw hoor je een lange klank met w erachter. Lees samen „meeuw”, „nieuw” en „duw”. In „duw” klinkt u lang, als uu.

Bij „nieuw” lees je ieuw als één blokje. De w hoort erbij. Zeg dus niet alleen „nie”. Bij „meeuw” hoort de zachte w er ook achter.

Zet een begin voor het blokje

In „sneeuw” staat eerst s en dan n. Daarna volgt eeuw. Je leest in drie blokjes: „s-n-eeuw”. Op papier zie je zes letters. De blokjes helpen je om die letters samen te lezen.

Blokjes tellen is niet hetzelfde als losse klanken tellen. In eeuw hoor je ook de zachte w. Je gebruikt het blokje om makkelijker door het woord te komen.

Lees de zin „De meeuw zit op de kooi.” Zoek eeuw in „meeuw” en ooi in „kooi”. Lees de twee woorden eerst apart. Lees daarna de hele zin, met de eindjes van de blokjes erbij.

Sommige letters klinken aan het eind anders dan aan het begin. Je leert die eindjes herkennen. Je leest de letters en zegt het woord zoals je het hoort tijdens het praten.

De laatste d klinkt als t

In „bed” zie je d aan het eind. Je zegt daar een t-klank. Lees samen „bed”, „hond” en „goed”. Luister steeds naar de laatste klank.

In „bed” blijft de b vooraan een b. Alleen de d achteraan klinkt als t. Zeg de laatste klank kort. Er komt geen „duh” achter het woord.

Zo lees je „hond”:

1. Lees de h, de o en de n.
2. Kijk naar de d aan het eind.
3. Zeg daar de klank t.
4. Zeg het hele woord: „hond”, met t aan het eind.

De laatste b klinkt als p

Bij „web” zie je een b achteraan. Je hoort p. In „krab” gebeurt hetzelfde. Je zegt dus een p-klank aan het eind, ook al staat er b.

Lees de woorden samen hardop. De letters op papier blijven staan. Jij gebruikt de klank die bij dat eind hoort.

Twee letters, één t aan het eind

In „vindt” zie je dt achteraan. Toch zeg je maar één t-klank. Lees „vindt” in „Noor vindt een steen.” Je zegt aan het eind geen losse d en daarna nog een t.

Aan het eind van „dag”, „weg” en „zeg” klinkt g als ch. Lees „dag” samen. Vergelijk het einde met ch in „lach”.

Een r verandert de klank ervoor

De ee, oo en eu klinken vóór r wat anders. Dat hoor je in „beer”, „oor” en „deur”. Luister naar het hele woord en spreek het gewoon uit. De r sluit direct aan op de klinker.

Vergelijk „been” en „beer”. In beide zie je ee. Bij „beer” voelt je mond de r al aankomen. Vergelijk ook „boon” met „boor” en „neus” met „deur”. Je hoeft daar geen extra klinker tussen te zetten.

De e klinkt niet overal hetzelfde. In „pen” hoor je een heldere, korte e. In „de” hoor je een zachte klank, zoals „uh”. Die klank heet de doffe e.

Zachte e in kleine woorden

Lees samen „de, je, me, te, we, ze”. Je ziet steeds de letter e. Je zegt die zacht. In „de pen” hoor je het verschil binnen twee woorden. Eerst de doffe e van „de”, daarna de korte e van „pen”.

In „we eten” begint de zin ook met een zachte e. Je hoeft de letter dus niet altijd met de klank van „pen” te lezen. Bekijk het woord waarin de e staat.

Zoek het eindje

Aan het eind van langere woorden staat vaak een zachte e. Je ziet die in -e, -en, -er en -el.

Lees „appel” in stukjes: „ap-pel”. Het eerste stukje heeft de korte a. Het tweede stukje heeft een doffe e. Zeg daarna „appel” als één woord. De twee p's klinken samen als één p.

Ook vooraan kan e dof zijn

In sommige woorden staat be- of ge- vooraan. In „begin” is de eerste e dof. Ook in „gezin” hoor je vooraan een doffe e. Zeg samen „be-gin” en „ge-zin”.

De tweede klinker krijgt een andere klank. In „begin” en „gezin” hoor je daar i. Het hele woord bestaat dus niet uit alleen zachte klanken.

Zeg het eindje rustig

Staat er „lopen”, maar zeg je de e van „pen”? Lees het laatste stukje opnieuw. De e klinkt zacht. Doe hetzelfde met „knappe”. De laatste e is geen lange ee.

Bij -en hoor je de n soms bijna niet. Veel mensen zeggen „lope”. Zeg jij de n wel, dan is dat ook goed. Luister naar iemand die het woord gewoon zegt en lees het daarna zelf.

Een lang woord kan bestaan uit twee woorden die je kent. In „voetbal” zie je „voet” en „bal”. Samen vormen ze een samengesteld woord.

Zoek twee bekende woorden

Lees „fietsbel”. Je ziet vooraan „fiets”. Daarna staat „bel”. Je kunt het lange woord dus in twee delen lezen.

1. Lees het eerste woord: „fiets”.
2. Lees het tweede woord: „bel”.
3. Zeg ze direct na elkaar: „fietsbel”.

Stel je een fiets voor met een bel eraan. De delen helpen je dus ook om te snappen wat het hele woord betekent.

Het einde helpt met de betekenis

Het laatste woord zegt meestal wat voor ding je leest. Een „rugtas” is een tas. Het begin vertelt wat meer over die tas. Je draagt hem op je rug.

Een „huisdier” is een dier. Een „klimrek” is een rek. Een „zandbak” is een bak. Lees elk woord in zijn twee delen en vertel wat het is.

Sommige delen zijn zelf al wat langer. „boter” heeft twee stukjes: „bo-ter”. Je kunt dus eerst „boter” lezen en daarna „ham”. Vervolgens zeg je „boterham”.

Kies een handige plek

In „huisdier” blijft ui samen. Zoek het woord „huis” en stop pas daarna even. Lees dan „dier”. De ie blijft ook samen. Je deelt dus tussen twee woorden die je herkent.

Kijk naar „klimrek”. Het eerste deel is „klim”, met k en l vooraan. Lees allebei die klanken. Daarna lees je „rek”. Door delen te maken, hoef je geen letters over te slaan.

Lees samen „De bal ligt bij het klimrek.” Lees het lange woord eerst in delen als dat nodig is. Lees daarna de zin opnieuw. Bedenk waar je de bal zou zoeken.

Een klein huis kun je een „huisje” noemen. Een kleine boom heet een „boompje”. Dat zijn verkleinwoorden. Je ziet aan het eind een extra stukje.

Lees het woord en het eindje

De eindjes -je, -tje en -pje kom je vaak tegen. Het bekende woord staat ervoor. Lees dat eerst. Daarna sluit je het eindje aan.

Bij „stoeltje” zoek je eerst „stoel”. De oe blijft samen. Lees „stoel” en dan „tje”. Zeg beide stukken achter elkaar: „stoeltje”. Je hoort dat het om een kleine stoel gaat.

Laat het eindje niet weg

Lees je bij „boekje” alleen „boek”, dan mis je een stukje. Kijk na het bekende woord verder. Er staat nog je. Je leest het hele woord, ook als je het eerste stuk al herkent.

Lees samen „Het boekje ligt op de stoel.” Wijs het eindje van „boekje” aan. Lees daarna de zin nog eens. Zo hoor je het verschil tussen een boekje en het woord „boek”.

De e klinkt zacht

In -je, -tje en -pje staat een doffe e. Die klinkt zacht, als „uh”. Zeg dus geen lange ee aan het eind van „boekje”.

In „visje” lopen s en j een beetje in elkaar over. Het klinkt wat als sj. Zeg het woord zoals je het gewoon zegt. In „hondje” hoor je na n een t-klank. Dat ken je al van de laatste d in „hond”.

Probeer een nieuw woord

Kijk naar „deurtje”. Lees eerst „deur”. Vóór de r klinkt eu iets anders dan in „neus”. Lees daarna „tje” met de zachte e. Zeg nu „deurtje” als één woord. Stel je voor dat je het kleine deurtje opendoet.

Een lang woord kun je in stukjes lezen. Een stukje op papier heet een lettergreep. In elke lettergreep zit één klinkerklank. Dat kan ook een klank van twee letters zijn.

Zoek de klinkers

Lees „tafel”. Je ziet a en e. Het woord krijgt twee stukjes: „ta-fel”. Lees eerst „ta” met een lange aa-klank. Lees dan „fel” met een doffe e. Plak de stukjes tot „tafel”.

Andere voorbeelden zijn „win-kel”, „mees-ter”, „wa-ter” en „ko-nijn”. De woorden hebben twee stukjes. „bo-ter-ham” heeft er drie. „bo-ter-ham-men” heeft er vier.

Een klank van twee letters blijft samen. In „boeken” maak je de stukjes „boe-ken”. Je deelt niet midden in oe.

Eén medeklinker ertussen

Staat er na a, e, o of u één medeklinker en dan weer een klinker? Dan klinkt de eerste klinker meestal lang.

In „bomen” staat één m tussen o en e. Je leest „bo-men” met oo. Je ziet één o en hoort hier de lange klank.

Twee medeklinkers ertussen

Met twee medeklinkers na de klinker klinkt die meestal kort. Lees „bommen”. Hier staan twee m's tussen o en e. Je verdeelt op papier „bom-men”. De o klinkt kort. De twee m's spreek je samen als één m uit.

Vergelijk „bomen” en „bommen”. Eén m of twee m's maakt hier verschil voor de o. Hetzelfde hoor je bij „zaken” en „zakken”. In „zaken” klinkt a lang; in „zakken” kort.

Bij „bak-ker” klinkt a kort. In „win-kel” klinkt i kort. Ook ch en ng bestaan uit twee letters. Je hoort een korte klinker in „lachen” en „zingen”.

Lees een nieuw lang woord

Kijk naar „lopen”. Zoek eerst o en e. Daartussen staat één p. Lees het eerste stukje „lo” met oo. Lees dan „pen” met de doffe e. Plak ze vast: „lopen”. Maak er geen „loppen” van; dat zou een andere eerste klinker geven.

Woorden staan samen in een zin. Tussen de woorden zie je ruimte. Die ruimte heet een spatie. Een spatie helpt je zien waar een nieuw woord begint.

Volg de regel

Lees „Bas zit in de boom.” Wijs elk woord aan: „Bas”, „zit”, „in”, „de”, „boom”. Je telt vijf woorden. De punt hoort bij het einde van de zin. Het is geen extra woord.

Je leest van links naar rechts. Na een regel ga je naar de regel eronder. Je mag je vinger onder de woorden houden. Zo kun je je plek volgen.

Hoofdletters lezen

Een hoofdletter is de grote vorm van een letter. Je kent al a en b. Daar horen A en B bij. Ook D en G zijn hoofdletters. Ze hebben dezelfde klank als hun kleine letter.

Een zin begint met een hoofdletter. Ook een naam begint ermee: „Bas” of „Noor”. In veel eerste leesboekjes staan nog kleine letters aan het begin. Je leest de woorden met dezelfde klanken.

Bij ij worden beide letters groot als er een hoofdletter nodig is. Lees „IJs is koud.” De IJ klinkt net als ij in „ijs”.

Kijk naar het leesteken

Een leesteken helpt je horen hoe je de zin zegt.

Lees de drie zinnen hardop. Bij de vraag hoor je dat iemand iets wil weten. Bij de uitroep klinkt je stem sterker. Schreeuwen hoeft niet.

Lees door tot de punt

Soms is een zin langer dan één regel. Lees samen:

„de bus rijdt snel
en de fiets rijdt traag.”

Na „snel” staat nog geen punt. De zin gaat dus verder op de volgende regel. Lees door tot het einde van „traag”.

Neem ook de kleine woorden mee. In „Bas zit in de boom.” vertellen „in” en „de” waar Bas zit. Wijs ze aan als je merkt dat je ze overslaat. Lees daarna de hele zin met alle vijf de woorden.

Je kunt woorden nu ook in een kort verhaal lezen. Kies samen een boek dat je leuk vindt. Op veel boeken staat een AVI-niveau. Dat helpt bij het zoeken naar een tekst die bij je past.

De eerste niveaus

De eerste drie namen zijn AVI-Start, AVI-M3 en AVI-E3. De M staat voor midden. De E staat voor eind. De 3 hoort bij het jaar waarin je leert lezen.

Je begint met korte woorden en zinnen. Later komen er langere woorden bij. Elk kind leert in een eigen tempo. Een AVI-niveau vertelt iets over hoe moeilijk de tekst te lezen is. Het vertelt niet hoe slim jij bent.

Begin met korte zinnen

Bij AVI-Start staan korte woorden in korte zinnen. Elke zin staat op een eigen regel. Lees samen dit korte stukje:

„ik zie een vis.
de vis is dik.
ik zie de vis in de bak.”

Lees eerst de woorden die je kent. Zoem een woord dat nog lastig is. Lees die zin daarna nog een keer door.

Meer bekende letters

Bij AVI-M3 lees je woorden van één stukje. Je gebruikt alle letters die je hebt geleerd. De zinnen staan apart op een regel, zonder hoofdletters. Probeer dit stukje:

„tim gaat naar de zee.
hij ziet een boot.
de boot is wit.
tim ziet ook een vis.”

Kijk bij „boot” naar oo. De twee letters horen bij elkaar. Stop na de punt en begin dan aan de volgende zin.

Lastigere woorden lezen

Bij AVI-E3 kom je ook woorden tegen met sch en ng. Je ziet clusters, verkleinwoorden en samengestelde woorden. Woorden kunnen twee stukjes hebben. Er mogen hoofdletters staan.

Lees samen:

„Noor loopt met haar hondje in het bos.
De hond rent naar een kleine plas.
Plons! Hij springt in het water.
Noor moet hard lachen.”

Lees „hondje” eerst in delen als dat helpt. In „springt” lees je ook de laatste t. Lees de hele zin nog eens als het lastige woord gelukt is.

Kies wat nu lukt

Lees eerst de titel van een nieuw verhaal. Lees daarna zin voor zin. Een tekst past om zelf te lezen als bijna alle woorden lukken. Zijn er heel veel woorden lastig? Kies dan samen een makkelijker boek voor het zelf lezen.

Een moeilijker boek dat je heel leuk vindt, kun je samen lezen. Spreek af wie welke zin leest. Je mag een verhaal ook opnieuw lezen. Bekende woorden gaan de tweede keer vaak vlotter.

Je leest om te weten wat er staat. Denk na een zin even aan wat je hebt gelezen. Kun je het voor je zien? Snap je wie iets doet?

Kijk opnieuw bij een vreemd woord

Er staat „De maan schijnt.” Je zegt per ongeluk „De man schijnt.” Je merkt dat er iets niet klopt. Ga terug naar het woord dat lastig was.

1. Bekijk het woord na „De”.
2. Je ziet twee a's: aa.
3. Lees „m-aa-n” en zeg „maan”.
4. Lees de hele zin: „De maan schijnt.”

Je gebruikt dus de letters om jezelf te verbeteren. Het helpt dat je ook nadenkt over de betekenis. Alleen bedenken wat in de zin zou passen, is niet genoeg. Je kijkt wat er echt staat.

Een plaatje helpt bij het verhaal

Een tekening kan je laten zien waar een verhaal speelt. Je ziet bijvoorbeeld een kind bij water. Lees de woorden erbij. Misschien gaat de tekst over een boot, misschien over een vis. De letters vertellen welk woord je moet zeggen.

Als je een woord op een plaatje gokt, kun je iets anders lezen. Ga bij twijfel terug naar het woord. Bekijk de klinker en lees door tot het eind.

Wie, waar en wat?

Lees samen dit kleine verhaal:

„Mila loopt naar het hek.
Bij het hek zit een poes.
Mila aait de poes.”

Stel jezelf daarna drie vragen:

• Wie? Mila en een poes.
• Waar? Bij het hek.
• Wat gebeurt er? Mila aait de poes.

Weet je het niet meer? Zoek de zin terug. Het woord „hek” helpt je de plek te vinden. De laatste zin vertelt wat Mila doet.

Vertel het op jouw manier

Zeg nu zelf wat er gebeurde. Je kunt vertellen: „Mila ziet een poes bij het hek en aait haar.” Je hoeft de zinnen niet precies na te zeggen. Het gaat erom dat je vertelt wat je hebt gelezen.

Maak je een leesfout? Stop even, bekijk het woord en probeer opnieuw. Je mag samen lachen om een grappig verhaal en om de beurt lezen. Kies iets waar je benieuwd naar bent, zoals dieren, een balspel of een bezoek aan zee.