Meten met handspannen, stappen en blokjes

Vraag je kind hoe je kunt ontdekken of twee boeken even lang zijn. Leg ze naast elkaar met de uiteinden gelijk. Probeer nu een tafel en een bed te vergelijken. Die kun je niet makkelijk bij elkaar brengen, maar je kunt wel een maat van het ene naar het andere meenemen.

Kies iets om steeds opnieuw te gebruiken

Een maateenheid is het kleine ding dat je steeds opnieuw gebruikt. Dat kan één blokje, één paperclip of één handspan zijn. Om een lengte te meten, zoek je uit hoeveel gelijke maateenheden er van het ene tot het andere uiteinde passen.

Pak koppelblokjes of paperclips van één maat. Leg er een paar naast een boek op een rij. Wijs langs het boek terwijl je zegt: “We zoeken uit hoe lang het is.” Lengte loopt van het ene uiteinde naar het andere. Hoogte loopt van onder naar boven. Breedte loopt van de ene kant naar de andere. Laat je kind elke richting aanwijzen op een doos.

Houd kleine losse stukjes uit de buurt van monden.

Zeg wat je hebt geteld

Stel dat er precies negen blokjes langs je boek passen. Raak elk blokje één keer aan terwijl je samen telt. Zeg dan: “Het boek is 9 blokjes lang.”

Het antwoord heeft een getal en een maateenheid nodig. Als je kind “Negen” antwoordt, vraag dan: “Negen wat?” Negen stappen zijn samen veel langer dan negen blokjes. Door de maateenheid te noemen, vertel je iemand anders wat het getal betekent.

Laat je kind het boek en de rij blokjes tekenen. Jij kunt de woorden schrijven terwijl je kind het getal schrijft. Leg een blokje uit de verzameling naast de tekening om te laten zien welke grootte je hebt gebruikt.

Vergelijk dingen op verschillende plekken

Meet de tafel met je handspan en meet daarna het bed met dezelfde hand. Als de tafel zeven handspannen lang is en het bed tien, is het bed langer. Tel door van zeven tot tien: “Acht, negen, tien.” Dat zijn drie handspannen meer.

Je kunt een lengte ook met een strook papier meenemen. Zet een streepje op een strook zodat die de lengte van een kleine plank aangeeft. Neem de strook mee naar de plek waar je de plank wilt plaatsen. Houd de aangegeven lengte tegen de ruimte. Door maateenheden te tellen, krijg je ook een getal dat je kunt bewaren en later kunt vergelijken.

Leg een potlood op tafel met een stapeltje gelijke paperclips erbij. Zeg tegen je kind: “We gaan uitzoeken hoeveel paperclips er langs het potlood passen.” Laat het potlood liggen terwijl je de rij ernaast maakt.

Leg de paperclips op een rij en tel

1. Leg de eerste paperclip precies gelijk met de platte kant van het potlood.
2. Leg de volgende paperclip zo neer dat het uiteinde de eerste raakt.
3. Blijf paperclips in een rechte lijn naast het potlood leggen.
4. Stop als de rij de punt van het potlood bereikt.
5. Raak elke paperclip één keer aan terwijl je telt.

In dit voorbeeld passen er precies zes paperclips. Zeg: “Het potlood is 6 paperclips lang.” Controleer beide uiteinden voordat je de rij weghaalt. Een rij die een stukje verderop begint, mist een deel van het potlood. Een rij die voorbij de punt uitsteekt, bevat extra lengte.

Zoek tussenruimtes en overlap

Laat ruimtes open in de rij en laat je kind kijken. De ruimtes nemen een deel van de lengte van het potlood in, dus met minder paperclips bereik je de punt. Een telling met tussenruimtes is te klein. Schuif de paperclips tegen elkaar en kijk hoeveel van het potlood nog moet worden gemeten.

Schuif nu het uiteinde van een paperclip over een andere heen. Elke paperclip bedekt minder nieuwe lengte, dus je hebt meer paperclips nodig. Door overlap wordt het aantal te groot. Houd de rij ook recht: een zigzag volgt een langere weg naast het potlood.

Vraag: “Kun je zien waar we onze rij moeten verbeteren?” Laat je kind de stukjes verplaatsen voordat je opnieuw telt.

Als een hele maateenheid niet past

Een boek kan voorbij zeven blokjes komen, maar ophouden voordat het achtste blokje eindigt. Zeg: “Het boek is tussen 7 en 8 blokjes lang” of “iets meer dan 7 blokjes lang”. Als je dat laatste deel als een heel blokje meetelt, laat je niet zien wat je hebt gezien.

Leg een lint recht voordat je het meet. Een gekruld lint laat niet de volle lengte van uiteinde tot uiteinde zien. Als je een recht potlood verplaatst of draait, verandert de lengte niet. Als twee potloden verschillend lijken nadat je er één hebt verplaatst, leg de uiteinden dan weer gelijk.

Meet omhoog

Zet een teddybeer op tafel. Bouw ernaast een toren van blokjes, beginnend op diezelfde tafel. Stop boven op de kop van de beer. Als een toren van tien blokjes tot boven op zijn kop komt, laat die zien: “De teddybeer is 10 blokjes hoog.”

Tel bij een lange rij samen met je kind. Je kunt de eerste tien blokjes aan elkaar maken en doortellen vanaf tien. Meet nog een keer om een aantal te controleren waarover je twijfelt.

Je kunt ook meten als je maar één maateenheid hebt. Het belangrijkste is dat je onthoudt waar die maateenheid eindigt. Je kind begint de volgende keer neerleggen dan precies op die plek.

Gebruik een handspan

Een handspan loopt van de top van de duim tot de top van de pink als de hand wijd is uitgestrekt. Laat je kind die twee uiteinden zien.

Leg je duim bij de rand van de tafel en strek je hand erlangs uit. Houd met je andere hand de plek van je pink vast. Verplaats je duim naar die plek, strek je hand opnieuw uit en tel er een handspan bij. Strek je hand elke keer even ver uit.

Laat je kind het proberen terwijl jij helpt de eindplek vast te houden. Als de duim vóór of voorbij die plek terechtkomt, overlappen de handspannen of ontstaat er een tussenruimte. Zet de duim terug voordat je verdergaat.

Loop voetje voor voetje

Begin voor een kamer met je hiel aan de ene kant. Zet de volgende hiel tegen de tenen van de voet ervoor. Ga in een rechte lijn verder en tel elke voetlengte. Zeg: “De kamer is ongeveer 15 van mijn voeten lang.”

Een voetlengte loopt van de achterkant van de hiel tot de langste teen. Gewone loopstappen verschillen in grootte. Als je voetje voor voetje loopt, blijft de lengte die je herhaalt gelijkmatiger. Gebruik tijdens één meting de voeten van één persoon.

Gebruik één knutselstokje

Leg het stokje bij de rand van een salontafel. Markeer het andere uiteinde met een klein stukje verwijderbaar plakband. Verplaats het stokje zodat het begin tegen de markering ligt. Tel elke keer neerleggen en markeer steeds het volgende uiteinde.

Stel dat je het stokje vijf keer neerlegt en nog een klein stukje tafel over hebt. Schrijf op: “Iets meer dan 5 stokjes lang.” Tel hoe vaak je het stokje neerlegt, niet alle markeringen. Een beginmarkering en vijf eindmarkeringen zijn samen zes markeringen, maar slechts vijf stokjeslengtes. Laat je kind elke ruimte tussen de markeringen aanwijzen om te zien waarom.

Maateenheden van je lichaam horen bij de persoon die ze gebruikt. Met jouw grotere handspan bedek je meer van de tafel dan met de kleinere handspan van je kind, dus heb je minder handspannen nodig. Laat bij het vergelijken van twee voorwerpen dezelfde persoon beide meten. Als je wilt dat iemand anders een meting herhaalt, gebruik dan hetzelfde stokje of dezelfde verzameling blokjes.

Leg een paar nieuwe waskrijtjes en een paar korte, afgesleten waskrijtjes klaar. Vraag je kind ze op lengte bij elkaar te zoeken. Het zijn misschien allemaal waskrijtjes, maar ze bedekken niet allemaal dezelfde lengte.

Gelijke stukjes geven een bruikbaar aantal

Elke maateenheid bij één meting moet even groot zijn. “Vijf blokjes lang” betekent vijf gelijke blokjeslengtes. Als sommige stukjes langer zijn, geeft het aantal niet meer aan hoeveel gelijke lengtes passen.

Leg vóór het meten paperclips naast elkaar met hun beginpunten gelijk. De andere uiteinden moeten ook gelijk liggen. Doe hetzelfde met stokjes of waskrijtjes. Controleer bij blokjes of ze even groot zijn en of het vlak van dezelfde grootte langs het voorwerp ligt.

De kleur maakt bij een lengtemeting niet uit. Een rood blokje en een blauw blokje kunnen gelijke maateenheden zijn. Het gaat erom hoeveel lengte elk blokje toevoegt.

Verbeter een rij met verschillende maateenheden

Stel dat je kind twee knutselstokjes en drie blokjes langs een schoen legt. De rij bestaat uit vijf voorwerpen, maar als je “5 lang” zegt, laat je weg dat ze niet even lang zijn. Vijf knutselstokjes en vijf blokjes zouden heel verschillende rijen vormen.

Vraag: “Welk ding zullen we steeds gebruiken?” Haal de verschillende stukjes weg. Leg gelijke blokjes van de hiel tot de punt van de schoen, met de uiteinden tegen elkaar. Nu kun je het aantal in blokjes noemen.

Ook als je één soort voorwerp gebruikt, moet je de grootte controleren. Het ene kind kan vier lange waskrijtjes langs een boek leggen. Een ander kan er zeven korte waskrijtjes langs leggen. Bij die tellingen zijn waskrijtjes van verschillende lengtes gebruikt. Meet beide boeken met dezelfde verzameling gelijke krijtjes voordat je ze vergelijkt.

Houd een lichaamsmaat gelijk

Een hand die eerst wijd is uitgestrekt en daarna een beetje wordt gekromd, verandert van handspan. Oefen om de hand steeds even ver uit te strekken. Gewone loopstappen verschillen ook in lengte. Loop met de voeten van één persoon voetje voor voetje om een gelijkmatigere voetlengte te herhalen.

Vraag je kind een gemaakte rij uit te leggen. Je hoort misschien: “Ik heb gelijke blokjes gebruikt. Ze raken elkaar en er ligt er geen op een ander.” Die uitleg laat zien waardoor het aantal bruikbaar is.

Gelijke maateenheden zijn ook belangrijk bij andere taken. Gebruik bij elke keer schenken dezelfde volle beker. Gebruik gelijke platte tegels om een oppervlak te bedekken. Gebruik op een balans gewichtseenheden die allemaal evenveel wegen. In al deze gevallen moet elke getelde maateenheid voor dezelfde hoeveelheid staan.

Leg een boek op tafel en meet de lengte met knutselstokjes. Laat het boek daarna liggen en meet met blokjes. Je kind kan zien dat het boek hetzelfde blijft terwijl het aantal verandert.

Er passen meer kleine stukjes

Een kleinere maateenheid bedekt elke keer minder lengte. Je hebt er meer van nodig om het uiteinde te bereiken. Een grotere maateenheid bedekt meer lengte, dus heb je er minder nodig. Deze regel gaat over dezelfde lengte gemeten met verschillende maateenheden.

Een boek is bijvoorbeeld drie knutselstokjes lang en twaalf blokjes lang. Elk stokje reikt even ver als vier blokjes. Leg de blokjes naast de stokjes om te laten zien dat beide rijen hetzelfde uiteinde bereiken. Je kunt de blokjes één voor één tellen; een nieuwe manier van tellen is niet nodig.

Vraag voordat je van maateenheid wisselt: “Hebben we meer of minder blokjes nodig?” Laat je kind de voorspelling daarna controleren met de echte stukjes.

Een groter aantal kan hetzelfde beschrijven

Je hoort makkelijk twaalf en denkt “langer dan drie”. Hier verklaren de maateenheden het verschil. Twaalf blokjes en drie stokjes beschrijven één boek. Het boek is niet gegroeid.

Jouw grotere handspan en de kleinere handspan van je kind werken op dezelfde manier. Voor de tafel zijn meer van de kleinere handspannen nodig. Laat ieder zijn hand tijdens het meten steeds even ver uitstrekken. Ook de gewone stappen van verschillende mensen geven verschillende aantallen, omdat hun stappen verschillende lengtes hebben.

Als een vloerkleed acht blokjes lang is en een mat zes stokjes, vertellen de getallen alleen niet welke langer is. Meet ze allebei met dezelfde blokjes of allebei met hetzelfde stokje. Vergelijk daarna de aantallen.

Kies een maateenheid die het uiteinde duidelijk laat zien

Een boek kan “iets meer dan 3 stokjes lang” zijn. Kleinere blokjes kunnen die overgebleven lengte nauwkeuriger laten zien. Misschien krijg je daarmee een antwoord in hele maateenheden, terwijl je bij de stokjes een groot deel moet beschrijven.

Je kunt met voorwerpen laten zien dat er een afweging is: met heel kleine maateenheden is een lange rij moeilijk te tellen. Probeer de kleinere maateenheid als je een kort overgebleven stukje moet beschrijven. Gebruik een grotere maateenheid die je makkelijk herhaald kunt neerleggen voor een lange afstand.

Deel ook de maateenheid als je resultaten deelt. Twee mensen die precies hetzelfde stokje gebruiken, kunnen de meting herhalen. Handen en voeten verschillen van persoon tot persoon. Daarom gebruiken mensen afgesproken maateenheden als meetresultaten voor iedereen hetzelfde moeten betekenen.

Kies samen iets om te meten. Bij een klein waskrijtje passen blokjes of paperclips. Bij een tafel passen handspannen of knutselstokjes. Bij een kamer past voetje voor voetje lopen. De maateenheid moet makkelijk herhaald te gebruiken en te tellen zijn.

Kies een maateenheid die bij de taak past

Een paperclip is handig naast een waskrijtje. Langs een gang zouden zoveel paperclips nodig zijn dat je kind de tel kan kwijtraken. Een voetlengte is voor die afstand een gelijkmatigere en beter hanteerbare keuze.

Een maateenheid kan ook te groot zijn. Bij een waskrijtje dat korter is dan één stap, krijg je alleen “minder dan 1 stap”. Kleine blokjes vertellen je meer over die korte lengte. Leg een blokje en een voet naast het waskrijtje, zodat je kind het verschil kan zien.

Bewaar het getal met de maateenheid

Maak een kort lijstje of laat je kind de voorwerpen tekenen. Bijvoorbeeld:

• Schoen: 7 blokjes.
• Boek: 9 blokjes.
• Potlood: 6 blokjes.

Jij kunt de namen en maateenheden schrijven terwijl je kind de getallen erbij zet. Gebruik voor alle drie dezelfde blokjes. Later laat het lijstje zien dat het boek het langst is en het potlood het kortst, ook als de rijen zijn opgeruimd.

Zoek uit hoeveel langer

Stel dat een vloerkleed negen voetlengtes van je kind lang is. Een mat is vijf van dezelfde voetlengtes lang. Het vloerkleed is langer. Tel door vanaf vijf om het verschil te vinden: “Zes, zeven, acht, negen.” Vier telstappen laten zien dat het vier voetlengtes langer is.

Je kunt het verschil ook zichtbaar maken. Maak voor elk van de twee gemeten lengtes een passende rij blokjes. Leg de rijen vanaf hetzelfde beginpunt naast elkaar. Maak paren van de blokjes in het gezamenlijke deel. De extra blokjes in de langere rij laten zien hoeveel langer die is.

Zet drie dingen op volgorde

Gebruik de hand van één persoon om een plank, tafel en bed te meten. Als de aantallen zeven, tien en dertien handspannen zijn, is de volgorde van kort naar lang: plank, tafel, bed. Tel samen verder dan tien als je kind hulp nodig heeft.

Gebruik de woorden die passen bij wat je hebt gemeten: “langer”, “kortste”, “hoger” of “even lang”. Laat “ongeveer” in de meetnotitie staan als een uiteinde tussen maateenheden valt. Een afgeronde beschrijving zoals “ongeveer 8 blokjes” blijft een antwoord bij benadering als je het later vergelijkt.

Kies een kleine beker en een lege kan. Vraag: “Hoeveel van deze bekers vol zijn er nodig om de kan te vullen?” Inhoud is hoeveel er in een bak past. De beker is je maateenheid om dat uit te zoeken.

Schenk elke keer evenveel

Werk boven een dienblad of gootsteen om te vangen wat je morst. Gebruik elke keer dezelfde beker. Vul de beker met water tot aan de bovenrand, giet alles in de kan en tel één beker vol. Herhaal dit totdat de kan vol is.

In een voorbeeld vullen zes volle yoghurtbekertjes een kan. Je kind kan zeggen: “Er passen 6 yoghurtbekertjes in de kan.” Zo noem je het alledaagse bekertje dat je hebt gebruikt; met een andere beker kun je een ander aantal krijgen.

Droge rijst, zand of linzen werken ook. Daarvan kan een kop boven de rand van de beker uitsteken. Strijk de bovenkant vóór elke keer schenken vlak met een vinger of stokje. In een beker met een kop erop past meer dan in een afgestreken beker, dus als je die door elkaar gebruikt, zijn de maateenheden niet gelijk.

Houd bij hoe vaak je schenkt

Leg na elke volle beker die je schenkt een blokje in een kom. Als de kan vol is, tel je die blokjes. Elk blokje staat voor één beker vol die al is ingeschonken. Dit helpt als je kind druk is met schenken en tijdens het tellen de tel kwijtraakt.

Als bekers niet helemaal vol zijn, schenk je bij hetzelfde aantal keren te weinig water. Als je water morst, komt niet de volledige getelde hoeveelheid in de kan terecht. Maak de kan leeg en begin opnieuw als morsen de meting verandert.

Je kunt ook met een volle bak beginnen en het water eruit scheppen. Tel gelijke volle bekers totdat de bak leeg is en beschrijf welk deel er aan het einde overblijft.

Beschrijf het laatste deel

Soms passen er vier volle bekers in en is er nog ruimte over. Een deel van een vijfde beker vult de kom. Zeg: “Er past tussen 4 en 5 bekers in de kom.” Als dat laatste deel ongeveer een halve beker is, zeg je: “Ongeveer 4 en een halve beker.”

De helft beschrijft de laatste beker vol, niet de helft van de hele kom. Laat je kind naar dat deel in de beker kijken voordat je het erin giet.

Gebruik een lepel voor een kleine flesdop of een eierdopje. Een beker past bij een grotere pan of emmer. Bij een kleine doos kunnen even grote blokjes laten zien hoeveel ruimte erin zit. Leg de blokjes dicht tegen elkaar en vul alle ruimte waar ze in passen. Haal ze er één voor één uit om elk blokje te tellen, ook de verborgen blokjes.

Zet een hoge, smalle bak naast een lage, brede bak. Vraag je kind waar meer in zal passen. Hoogte kan misleiden: in een brede kom kan meer passen dan in een hogere vaas. Meet om erachter te komen.

Vergelijk gelijke bekers vol

Vul elke lege bak met dezelfde kleine beker. Vul de beker elke keer helemaal en tel hoe vaak je schenkt. Stel dat er twee bekers in een vaas passen en vijf in een kom. In de kom past meer, ook al is die lager.

Tel van twee tot vijf om te ontdekken hoeveel meer: “Drie, vier, vijf.” Dat zijn drie bekers vol meer. Maak twee rijen telfiches, één voor elk aantal bekers, als je kind het verschil wil zien.

Je kunt op deze manier drie bakken ordenen. Als er drie bekers in een fles passen, zes in een kan en tien in een pan, past er in de fles het minst en in de pan het meest. Gebruik voor elke bak die je vergelijkt dezelfde beker.

Probeer een rechtstreekse overgietproef

Vul één bak helemaal. Giet al het water in de andere lege bak en vang eventueel overlopend water op in een dienblad.

• Als het water overloopt, past er meer in de eerste bak.
• Als er in de tweede bak nog ruimte over is, past er meer in de tweede.
• Als de tweede bak precies vol is, past er evenveel in beide.

Deze proef laat zien waar meer in past. Door gelijke bekers vol te tellen, kun je daarna ontdekken hoeveel meer.

Volg hetzelfde water

Giet drie bekers vol in een hoog glas. Giet al dat water zonder morsen over in een brede kom. Het water lijkt lager te staan, maar het is nog steeds dezelfde hoeveelheid. Schep het er met dezelfde beker weer uit om te controleren: drie bekers vol.

Vraag: “Hebben we water toegevoegd of weggehaald?” De vorm en de waterstand zijn veranderd, de hoeveelheid niet. Let er ook op dat het water in een gedeeltelijk gevulde bak niet laat zien wat de hele inhoud is. Je moet de bak vullen om te ontdekken hoeveel er in totaal in past.

Een kleinere beker of een lepel geeft een groter aantal voor dezelfde inhoud. In een mok passen misschien drie yoghurtbekertjes of achttien lepels vol. Beide aantallen kunnen dezelfde mok beschrijven. Bewaar de naam van de maateenheid bij het aantal en gebruik één maateenheid voor bakken die je wilt vergelijken.

Leg een placemat op tafel. Vraag je kind hoeveel vierkante papieren tegels nodig zijn om die te bedekken. Oppervlakte is hoeveel vlak oppervlak iets bedekt. Om die te meten, bedek je het hele oppervlak met even grote tegels en tel je ze.

Bedek het oppervlak, niet alleen een rand

Kies vierkante briefjes of papieren tegels van één maat. Begin in een hoek. Leg de tegels naast elkaar, tegen elkaar aan maar zonder overlap. Ga verder naar de overkant en begin dan een nieuwe rij. Zorg dat je alle randen bereikt.

Stel dat twee rijen van drie plakbriefjes precies op de placemat passen. Raak elk briefje één keer aan en ga eerst langs de ene rij en dan langs de volgende. Tel: “Een, twee, drie, vier, vijf, zes.” Zeg: “Zes plakbriefjes bedekken de placemat.”

Als je alleen de eerste rij telt, mis je de rest van het oppervlak. Je kind kan tijdens het tellen op elke tegel een kleine verwijderbare markering leggen als het moeilijk is om bij te houden wat al geteld is.

Controleer de bedekking

Zoek naar open ruimtes tussen de tegels. Dat zijn stukjes oppervlak die je niet hebt gemeten. Kijk ook of er tegels over elkaar liggen. Bij overlap tel je een deel van het oppervlak twee keer. De tegels moeten met de randen tegen elkaar liggen.

Vierkante en rechthoekige stukjes passen zonder tussenruimtes tegen elkaar. Ronde munten laten ruimtes ertussen open en kunnen dus geen volledige bedekking vormen. Laat je kind een paar cirkels en vierkanten proberen om die ruimtes te zien.

Als hele tegels niet precies tot de rand passen, beschrijf het resultaat dan met “ongeveer” of “iets meer dan”. Tel een klein onbedekt hoekje niet als een hele extra tegel zonder te zeggen dat het een schatting is.

Een lange rand kan je op het verkeerde been zetten

Maak een lange strook die met één rij van zes gelijke vierkanten is bedekt. Maak een kortere, bredere mat die met twee rijen van drie van diezelfde vierkanten is bedekt. Tel beide bedekkingen. Ze hebben allebei een oppervlakte van zes vierkanten, hoewel de strook een langere rand heeft.

Probeer nu kleinere tegels op dezelfde placemat. Er zijn meer kleine tegels nodig omdat elke tegel minder oppervlak bedekt. Vergelijk twee oppervlakken met dezelfde soort tegel. Als voor een boekomslag vier speelkaarten nodig zijn en voor een dienblad negen van dezelfde kaarten, heeft het dienblad de grootste oppervlakte.

Laat je kind een grote zak wattenbolletjes en een kleine steen vasthouden. Vraag: “Welke voelt zwaarder?” De grootte alleen vertelt je niet wat het gewicht is. Gewicht betekent hoe zwaar iets is; de school van je kind gebruikt misschien ook het woord “massa”.

Begin met een balans in evenwicht

Een balans met twee schalen heeft een balansbalk met aan elk uiteinde een schaal. De balk kan om het midden kantelen. Controleer de balans met beide schalen leeg. Ze moeten even hoog hangen voordat je er iets in legt.

Als een lege schaal al lager hangt, maak de balans dan eerst in orde. Anders lees je een scheefstand af die er al was voordat je de voorwerpen erin legde.

Je kunt een eenvoudige balans maken met twee gelijke bekers die aan een kleerhanger hangen. Hang elke beker op dezelfde afstand van het midden. Hang de kleerhanger zo op dat die vrij kan kantelen en controleer of de lege bekers even hoog hangen.

Lees de stilstaande balansbalk af

Leg een appel in de ene schaal en een sinaasappel in de andere. Haal je handen weg en wacht tot de balk niet meer beweegt.

• De zwaardere kant gaat omlaag.
• De lichtere kant gaat omhoog.
• Een horizontale balk laat zien dat beide kanten even zwaar zijn.

Als de schaal met de sinaasappel omlaaggaat, zeg je: “De sinaasappel is zwaarder dan de appel.” Vraag je kind het ook andersom te zeggen: “De appel is lichter dan de sinaasappel.”

De schaal die omhooggaat, valt vaak als eerste op. Help je kind te kijken welk voorwerp in de onderste schaal ligt. Dat is de zwaardere last.

Controleer een schatting over grootte

Vergelijk de wattenbolletjes en de steen op de balans. Een groot, licht voorwerp kan omhooggaan terwijl een kleiner, zwaarder voorwerp omlaaggaat. Laat de balans tot stilstand komen voordat je een antwoord geeft. Door voorwerpen vast te houden kun je een goede eerste schatting maken, vooral als het verschil groot aanvoelt. Een balans helpt gewichten te controleren die bijna gelijk aanvoelen.

Orden drie voorwerpen

Vergelijk een sinaasappel met een appel en daarna de appel met een citroen. Als de sinaasappel zwaarder is dan de appel en de appel zwaarder dan de citroen, leg ze dan van licht naar zwaar: citroen, appel, sinaasappel.

Kies een klein voorwerp en een verzameling gelijke blokjes. Een balans kan je vertellen hoeveel van die blokjes evenveel wegen als het voorwerp. Gebruik blokjes van één soort, die elk evenveel wegen.

Voeg steeds één gewichtseenheid toe

Controleer of de lege balans in evenwicht is. Leg het voorwerp in de ene schaal. Leg één voor één blokjes in de andere schaal. Laat de balk na elk toegevoegd blokje tot stilstand komen. Als de balk horizontaal staat, tel je de blokjes in de schaal.

Een appel is bijvoorbeeld in evenwicht met acht blokjes. Schrijf op: “De appel is in evenwicht met 8 blokjes.” De blokjes zijn hier gewichtseenheden. Je brengt de twee lasten in evenwicht, je legt de blokjes niet langs de appel.

Houd je handen van de schalen tijdens het aflezen. Een vinger die naar beneden duwt, verandert het resultaat. Tel alleen de blokjes die echt in de schaal liggen; een blokje dat op tafel is blijven liggen, voegt aan die kant geen gewicht toe.

Als de balk de evenwichtsstand voorbij kantelt

Met acht blokjes kan de schaal van de appel nog lager hangen. Voeg een negende blokje toe. Als de schaal met de blokjes nu omlaaggaat, is de appel zwaarder dan acht blokjes maar lichter dan negen.

Zeg: “De appel weegt tussen 8 en 9 blokjes.” Door het negende blokje is de last zwaarder geworden dan de appel. De balans is niet precies in evenwicht gekomen. Haal dat blokje weg en voeg het opnieuw toe, zodat je kind de verandering kan zien.

Vergelijk met één soort blokje

Stel dat een appel in evenwicht is met acht blokjes en een sinaasappel met elf van dezelfde blokjes. De sinaasappel is zwaarder. Tel door van acht tot elf: “Negen, tien, elf.” Hij is drie blokjes zwaarder.

Alle gewichtseenheden moeten evenveel wegen. In een schaal met blokjes en knikkers door elkaar kun je de voorwerpen tellen, maar elk voorwerp voegt een ander gewicht toe. Gebruik een verzameling gelijke gewichtseenheden en weeg opnieuw.

Een lichtere gewichtseenheid geeft een groter aantal voor hetzelfde voorwerp. De appel is misschien in evenwicht met acht houten blokken of twintig lichte plastic blokjes. Geen van beide aantallen betekent dat de appel is veranderd. Gebruik voor beide voorwerpen dezelfde gewichtseenheden om ze te vergelijken. Met die gelijke gewichtseenheden betekenen meer blokjes een zwaarder voorwerp.

Laat je kind een blokje en een boek zien. Vraag: “Hoeveel blokjes zouden hier ongeveer langs passen?” Een schatting is een doordachte gok die je maakt voordat je meet. Je kind kan gebruiken wat het ziet en wat het eerder heeft gemeten.

Geef de schatting een uitgangspunt

Houd één blokje bij de rand van het boek. Help je kind zich voor te stellen dat er meer van die blokjes langs het boek liggen. Je kunt de eerste twee of drie neerleggen en dan vragen hoeveel er nog nodig zijn. Stop voordat de rij klaar is, zodat er nog iets te schatten valt.

Een bekende lengte is ook handig. Stel dat een boek negen blokjes lang was. Een dienblad lijkt ongeveer zo lang als twee van die boeken. Je kunt zeggen: “Ik denk dat het dienblad ongeveer 18 blokjes lang is.” Als dat aantal te groot is voor je kind, houd de vergelijking dan eenvoudig: “Het dienblad lijkt langer dan het boek, dus meer dan 9 blokjes.”

Vraag: “Wat hielp je om die schatting te maken?” Luister of je kind een verband legt met de maateenheid of met iets wat al gemeten is. Je kunt hardop voordoen hoe je denkt, zonder het antwoord voor je kind te kiezen.

Zeg de schatting en schrijf haar op

Schrijf de schatting op voordat je meet. Je kunt opschrijven: “Schatting: ongeveer 8 blokjes”, terwijl je kind het voorwerp tekent. Laat ernaast ruimte over voor het meetresultaat.

Handige woorden zijn “ongeveer”, “bijna”, “meer dan”, “minder dan” en “tussen”. Ze laten zien dat de schatting geen precies aantal aangeeft. Zet de naam van de maateenheid bij de schatting, net als bij een meting.

Schat bij vullen, bedekken of wegen

Houd een beker naast een kom en vraag hoeveel volle bekers erin zouden passen. Laat een vierkante tegel naast een boekomslag zien en vraag hoeveel tegels die zullen bedekken. Laat je kind een stuk speelgoed vasthouden en daarna schatten hoeveel blokjes het in evenwicht houden.

Een doordachte schatting hoeft niet precies overeen te komen met het antwoord. Als je kind zeven schat en acht vindt, praat dan over wat bij het schatten hielp. Je kunt zeggen: “Je stelde je de blokjes langs het boek voor.”

Meet zorgvuldig nadat je een schatting hebt opgeschreven. Schrijf het resultaat naast de schatting. Vraag je kind wat het opvalt aan de twee getallen en gebruik wat je hebt gevonden om de oorspronkelijke vraag te beantwoorden.

Vergelijk de schatting met het resultaat

Stel dat je achttien blokjes voor een dienblad schatte en zestien hebt gemeten. De schatting was twee blokjes te veel. Tel van zestien tot achttien om het verschil te laten zien.

Denk na over dat verschil in verhouding tot de hele lengte. Twee blokjes is een klein deel van een dienblad van zestien blokjes. Een schatting die twee blokjes afwijkt voor een waskrijtje van maar drie blokjes lang, wijkt een veel groter deel van het voorwerp af. Leg de rijen neer om dat zichtbaar te maken.

Bewaar de gemeten lengte van het dienblad in je meetnotitie. Houd het dienblad de volgende keer naast een ander voorwerp als hulp bij een nieuwe schatting.

Past het?

Een pop is negen blokjes lang. Haar bed van een schoenendoos heeft een binnenlengte van acht blokjes. De pop is één blokje te lang om er recht in te liggen. Laat dit zien met negen blokjes naast een rij van acht.

Vergelijk bij een speelgoedkist de buitenmaat met de ruimte waarin je die wilt zetten. Gebruik voor beide de handspan van dezelfde persoon. Een kist van vijf handspannen lang houdt in die richting één handspan ruimte over in een tussenruimte van zes handspannen. Controleer ook de andere richtingen voordat je de kist in de ruimte zet. De ruimte binnenin is belangrijk als je een voorwerp in een bak doet.

Is er genoeg?

In een gieter passen vijf van je kleine bekers vol. Een plant heeft drie van die bekers vol nodig. Eén volle gieter is genoeg en er blijven twee bekers vol over. Giet de drie bekers vol eerst in een aparte bak, zodat je kind kan zien wat er overblijft.

Controleer de werkwijze als aantallen verschillen

Als hetzelfde voorwerp met dezelfde maateenheden heel verschillende aantallen oplevert, kijk dan hoe je hebt gemeten. Begon de rij bij het uiteinde? Zijn er tussenruimtes of overlap? Zat er in elke beker evenveel? Stond de balans stil?

Vraag je kind de werkwijze te laten zien en uit te leggen: “Ik heb blokjes gebruikt. Ik heb ze met de uiteinden tegen elkaar gelegd. De schoen is 7 blokjes lang.” Je kunt dan de plek vinden die moet worden verbeterd en opnieuw meten.