Weer en seizoenen door het jaar heen

Je kunt voelen dat de ene dag warmer is dan de andere. Een thermometer geeft je een getal om op te schrijven. Dat getal vertelt je de temperatuur van de lucht: hoe warm of koud die is.

Zoek de juiste schaal

Weerberichten in Nederland gebruiken graden Celsius, geschreven als °C. Zeg 24°C als “24 graden Celsius”. Sommige thermometers hebben meer dan één schaal. Wetenschappers gebruiken Celsius ook. Zoek voor je weerdagboek de kant waar °C bij staat.

In een vloeistofthermometer stijgt gekleurde vloeistof als het warmer wordt. Als het kouder wordt, zakt de vloeistof. Een digitale thermometer laat een getal op een scherm zien.

Lees de kleine streepjes af

Kijk recht naar de bovenkant van de vloeistof. Als je van hoog boven de thermometer kijkt, kan de waarde er anders uitzien.

Probeer deze waarde af te lezen. De grote getallen zijn 20 en 26. Elk klein streepje staat voor 2 graden. De vloeistof stopt twee streepjes boven 20.

1. Begin bij 20.
2. Tel er 2 bij op: 22.
3. Tel er nog 2 bij op: 24.

Schrijf 24°C op. Twee streepjes betekenden hier geen 2 graden. Elk streepje betekende 2, dus je telde 4 graden verder.

Meet de lucht

Kies een plek in de schaduw, bijvoorbeeld onder een afdak. Zonlicht verwarmt de thermometer zelf en laat de waarde stijgen. Bewaar je thermometer elke dag op dezelfde plek in de schaduw.

Heb je hem verplaatst, wacht dan een paar minuten tot de vloeistof niet meer beweegt. Houd hem bovenaan vast, uit de buurt van het bolletje onderaan. Warme vingers op het bolletje kunnen de waarde ook laten stijgen.

Vergelijk je getallen

Een groter getal voor de temperatuur betekent warmere lucht. Een kleiner getal betekent koelere lucht. Om 9 uur ’s ochtends geeft een thermometer 10°C aan. Om 2 uur ’s middags geeft hij 20°C aan. Tel van 10 naar 20: de middag is 10 graden warmer.

0°C is het vriespunt van water. Plassen kunnen bevriezen als de lucht zo koud of kouder is. Sneeuw valt meestal rond of onder het vriespunt.

Stel je -7°C voor als heel koud, 10°C als koel weer voor een jas en 30°C als heet. Door wind kan een koude dag kouder aanvoelen. Het getal op de thermometer vertelt de luchttemperatuur; je moet ook op de wind letten.

Regen kan een klein plasje of een heel diepe plas achterlaten. Een regenmeter vangt regen op, zodat je die kunt meten. Regen, sneeuw, natte sneeuw en hagel zijn allemaal neerslag: water dat uit wolken valt.

Geef regen ruimte om te vallen

Zet de regenmeter op een open plek, uit de buurt van bomen en gebouwen. Een dak kan regen tegenhouden of extra water erin laten druppelen. Takken kunnen dat ook doen. Zet de regenmeter recht en stevig neer, zodat hij overeind blijft staan.

Lees de hoogte van het water af in millimeters. Je ogen moeten op dezelfde hoogte zijn als de bovenkant van het water. Lees elke dag op hetzelfde tijdstip af, schrijf het getal op en maak de regenmeter dan leeg. De volgende meting laat dan zien hoeveel regen er sinds het leegmaken is gevallen.

Aflezen, opschrijven, leegmaken

Hier zijn drie voorbeelden van meetwaarden:

Op maandag viel de meeste regen. Tien millimeter en vijf millimeter is samen 15 millimeter. De nul van dinsdag betekent dat je hebt gekeken en geen regen hebt gevonden. Dat is anders dan een dag die je hebt gemist.

Stel dat je vergeet de 10 millimeter regen van maandag weg te gooien. Ook als het dinsdag droog is, zit het water van maandag nog in de regenmeter. Je zou dan per ongeluk een regenachtige dag kunnen opschrijven. Door na elke meting leeg te maken, houd je de dagen apart.

Maak een eenvoudige regenmeter

Gebruik een doorzichtige bak met rechte zijkanten en een platte bodem. Plak er aan de buitenkant een liniaal op. Zet het 0-streepje van de liniaal op gelijke hoogte met de binnenkant van de bodem. Het uiteinde van een liniaal kan voorbij de nul uitsteken; zet het streepje zelf op de goede hoogte.

Een brede bak met rechte zijkanten vangt meer water op dan een smalle. Hij verspreidt dat water ook over een bredere bodem. De regen komt in beide even hoog. Daarom lees je de hoogte van het water af, niet hoeveel bekers water erin zitten.

Meet sneeuw op de grond

Kies voor sneeuw een vlakke, open plek. Duw een liniaal recht naar beneden tot hij de grond raakt. Lees af waar de bovenkant van de sneeuw de liniaal raakt. Sla hopen over die door scheppen of door de wind zijn ontstaan.

Sneeuwdikte en regenhoeveelheid zijn verschillende metingen. Een beker sneeuw smelt tot veel minder dan een beker water. Schrijf sneeuw op als sneeuwdikte, zodat in je dagboek staat wat je hebt gemeten.

Je kunt de lucht zelf niet zien. Je kunt haar wel voelen op je gezicht en bladeren zien bewegen. Wind is bewegende lucht. Je kunt zowel de richting als de sterkte ervan beschrijven.

Benoem waar de wind vandaan komt

De vier belangrijkste windrichtingen zijn noord, oost, zuid en west. Hun letters zijn N, O, Z en W. Kijk naar het noorden: oost is rechts van je, west links van je en zuid achter je. Een volwassene kan je helpen het noorden te vinden met een kompas.

Een noordenwind komt uit het noorden en waait naar het zuiden. We noemen wind naar de richting waar hij vandaan komt, niet waar hij naartoe gaat.

Lees een windvaan af

Een windvaan draait op een paal. De wind duwt zijn brede staart weg. De pijl wijst tegen de wind in, naar de kant waar de wind vandaan komt.

Stel dat de pijl naar de W wijst. Begin bij die letter: west. De wind komt uit het westen en waait naar het oosten. Schrijf “westenwind” op.

Bekijk een windzak of lint

Een windzak is een stoffen buis. De wind komt door de brede opening naar binnen en strekt de buis uit. De lange staart wijst naar de kant waar de lucht naartoe gaat. Een lint dat aan een stok vastzit, doet hetzelfde.

Als een windzak zich naar het oosten uitstrekt, gaat de lucht naar het oosten. Die kwam uit het westen. Dit is ook een westenwind, ook al wijst de staart van de zak naar het oosten.

Houd een lint op een open plek. Een muur kan de wind tegenhouden of van richting laten veranderen, waardoor je een ander resultaat krijgt.

Beschrijf de windsterkte

Zoek naar aanwijzingen om je heen:

• Windstil: bladeren bewegen niet; een windzak hangt naar beneden.
• Zwakke wind: je voelt bewegende lucht; bladeren ritselen.
• Winderig: kleine takken bewegen; vlaggen staan strak.
• Zeer harde wind: grote takken zwaaien heen en weer; lopen is moeilijk.

De wind kan overdag van richting veranderen of sterker worden. Controleer hem voor je dagboek elke dag op hetzelfde tijdstip. Schrijf beide onderdelen op, zoals “wind uit het zuiden, zwakke wind”.

Hoe was het weer afgelopen donderdag? Een weerdagboek helpt je dat te ontdekken. Daarin staan waarnemingen die je dag na dag doet, weken of maanden lang. Wetenschappers noemen vastgelegde feiten gegevens.

Maak ruimte voor elke waarneming

Geef elke dag een rij. Schrijf de datum en tijd, de lucht, regen of sneeuw, de temperatuur en de wind op. Een opmerking over hoe het weer aanvoelde, kan ook helpen.

Hier is een voorbeeld:

“Dinsdag 7 april, 10:00 uur. Half bewolkt. Geen regen: 0 millimeter. 18°C. Wind uit het zuiden, zwakke wind.”

Bij de temperatuur moet °C staan, zodat lezers weten welke schaal je gebruikt. Bij de wind moeten een richting en een sterkte staan. De datum helpt je deze waarneming later terug te vinden.

Beschrijf de lucht

De bewolkingsgraad geeft aan hoeveel van de lucht door wolken wordt bedekt.

Kijk apart of het regent. Wolken kunnen de lucht bedekken zonder dat er regen valt. Je kunt “bewolkt, geen regen” opschrijven.

Kleine plaatjes die weersymbolen heten, besparen schrijfwerk. Gebruik een zon voor zonnig weer, een wolk voor bewolkt weer en een wolk met druppels voor regen. Een sneeuwvlok betekent sneeuw. Maak een legenda waarin je elk symbool uitlegt. Blijf hetzelfde plaatje voor dezelfde betekenis gebruiken.

Houd tijd en plaats gelijk

Leg het weer elke dag op dezelfde tijd en plaats vast. De lucht wordt tussen de ochtend en de middag vaak warmer. Een meting om 9 uur ’s ochtends en een meting om 2 uur ’s middags halen twee veranderingen door elkaar: de dag en de tijd.

Wil je ochtenden met middagen vergelijken, maak dan twee aparte kolommen. Houd de tijd voor de ochtend elke dag gelijk en doe dat ook voor de middag.

Schrijf op wat er gebeurde

Schrijf je eigen waarneming op, ook als die hetzelfde is als gisteren. Mis je een dag, schrijf dan “niet waargenomen” of laat de plek leeg. Een gegokte temperatuur kan je niet vertellen wat er echt gebeurde.

Op sommige dagen verandert het weer na je waarnemingstijdstip. Je kunt opschrijven: “zonnig om 10 uur ’s ochtends; regen na de lunch”. Zo blijft de ochtendwaarneming duidelijk en leg je ook de latere verandering vast. Een nul in de kolom voor regen betekent dat je hebt gekeken; een lege plek betekent dat de waarneming ontbreekt.

Een bladzijde met weerwaarnemingen bevat veel kleine feiten. Door te tellen voeg je ze samen. Je kunt ontdekken welk weer het vaakst voorkomt en warme en koele dagen vergelijken.

Tel elke dag één keer

Bepaal eerst hoe je de dagen in groepen indeelt. Bijvoorbeeld: “Als het op ons waarnemingstijdstip regent, telt het als een regenachtige dag.” Deel elke dag in bij maar één groep. Een bewolkte, regenachtige dag komt dan in de groep met regenachtige dagen, niet in beide groepen.

Gebruik turfstreepjes: één streepje voor één dag. Het vijfde streepje gaat dwars door de eerste vier. Elk groepje is 5 waard. Twee groepjes en twee losse streepjes zijn samen 12: tel “5, 10, 11, 12”.

Een klas schreef deze aantallen voor april op:

Controleer of er geen dag is gemist of dubbel is geteld:

April heeft 30 dagen, dus dit totaal past bij een volledige maand.

Maak het diagram eerlijk

Een beelddiagram gebruikt plaatjes om aantallen te laten zien. Gebruik voor elke dag één plaatje en maak de plaatjes even groot. Een staafdiagram gebruikt staven. In een diagram van je klas kan elk vakje in een staaf één dag betekenen.

Laat alle staven op dezelfde lijn beginnen. Maak elk vakje even groot. Zet de soorten weer erbij en voeg een titel toe. Anders kan een staaf langer lijken alleen doordat de vakjes groter zijn.

De staaf voor zonnige dagen heeft 12 vakjes. Die voor bewolkte dagen heeft er 7. Zonnige dagen kwamen het vaakst voor; bewolkte dagen het minst vaak. Om te ontdekken hoeveel meer, tel je van 7 naar 12:

Er waren 5 zonnige dagen meer. Een hogere staaf laat meer dagen zien. Hij laat niet zien hoe heet elke dag was.

Vergelijk temperatuurmetingen

Hier zijn de metingen rond het middaguur van één week: maandag 12°C, dinsdag 18°C, woensdag 7°C, donderdag 5°C, vrijdag 15°C.

Zoek het grootste getal: 18°C, op dinsdag. Zoek het kleinste: 5°C, op donderdag. Om het verschil te vinden, tel je 10 verder van 5 naar 15 en dan nog 3 naar 18.

Dinsdag was 13 graden warmer dan donderdag. “Warmst” geeft de grootste meetwaarde aan; “hoeveel warmer” vraagt naar het verschil tussen de meetwaarden.

Je dagboek kan meer laten zien dan losse dagen. Sommige veranderingen gebeuren steeds opnieuw. Een patroon is een verandering of gebeurtenis die zich op ongeveer dezelfde manier herhaalt.

Vergelijk ochtend en middag

Een klas deed metingen om 9 uur ’s ochtends en 2 uur ’s middags:

Kijk naar elke rij. Elk getal in de middag is groter. Deze waarnemingen laten een patroon van warmere middagen zien. Ochtenden zijn meestal koeler dan middagen.

“Meestal” is hier belangrijk. Een storm of koude wind kan een middag afkoelen. Eén koelere middag kan voorkomen tussen veel warmere middagen. Blijf waarnemingen vastleggen om te zien hoe vaak het patroon voorkomt.

Bekijk meer dan één maand

Vergelijk voor seizoenspatronen verschillende maanden en jaren. Een klas telde 9 zonnige dagen in januari en 13 in mei. Mei had 4 zonnige dagen meer. In januari lag er volgens die waarnemingen ook sneeuw; in mei niet.

Dat vertelt wat er dat jaar gebeurde. Vergelijk januari en mei in andere jaren om te ontdekken of het steeds weer gebeurt. Een week kan een dagelijks patroon laten zien, maar niet de veranderingen van de seizoenen in een heel jaar.

Twee regenachtige maandagen betekenen niet dat maandagen regen veroorzaken. Het weer volgt de namen van de weekdagen niet. Zoek naar een verandering die zich herhaalt en door veel waarnemingen wordt ondersteund.

Doe en controleer een voorspelling

Een voorspelling is een zorgvuldige gok over wat er gaat gebeuren. Je gebruikt feiten die je al kent. Als je hebt opgeschreven dat er in verschillende januarimaanden sneeuw viel, kun je voorspellen: “Volgend jaar in januari zal er sneeuw vallen.”

Bewaar de nieuwe waarnemingen en controleer je voorspelling. Een voorspelling kan verkeerd zijn, ook als je een logisch patroon gebruikte.

Een weersverwachting is een voorspelling van weerwetenschappers die meteorologen heten. Ze verzamelen weermetingen en gebruiken satellieten, radar en computers. De verwachting voor morgen is meestal nauwkeuriger dan die voor volgende week.

Een weersverwachting vertelt wat je kunt verwachten. Je dagboek vertelt wat je hebt waargenomen. Leg ze naast elkaar: “Er was regen voorspeld. We hebben rond het middaguur regen waargenomen.” Zo kun je de voorspelling vergelijken met wat er gebeurde.

Een seizoen is een deel van het jaar met zijn gebruikelijke weer en hoeveelheid daglicht. De vier seizoenen zijn lente, zomer, herfst en winter. Fall en autumn zijn Engelse woorden voor herfst.

Volg de volgorde die zich herhaalt

Noem de seizoenen in volgorde: lente, zomer, herfst, winter. Na de winter komt weer de lente. Deze ronde die zich herhaalt, is een kringloop. Er is geen laatste seizoen dat het patroon stopt.

Elk seizoen duurt ongeveer 3 maanden. Vier groepen van 3 maanden vormen de 12 maanden van het jaar.

Koppel de maanden

Nederlandse weerkundigen delen hele maanden zo in:

Om met deze tabel een seizoen te vinden, zoek je eerst de maand. 4 juli valt in juli. Juli hoort bij de zomer. 14 februari valt in februari en hoort dus bij de winter. De winter loopt van het einde van het ene jaar door tot het begin van het volgende.

Lees de begindata op de kalender

Veel kalenders geven voor elk seizoen een andere eerste dag aan:

• De lente begint rond 20 maart.
• De zomer begint rond 21 juni.
• De herfst begint rond 22 september.
• De winter begint rond 21 december.

Deze datums en de groepen van hele maanden zijn twee manieren om seizoenen in te delen. Weerkundigen rekenen heel maart tot de lente. Volgens een kalender valt het grootste deel van maart nog in de winter. Controleer bij een schema of kalender welke indeling je ziet.

Zoek naar veranderingen om je heen

Een datum verandert het weer niet ineens. Seizoenen veranderen langzaam, ook al kan het weer van dag tot dag snel veranderen. Een warme wintermiddag valt nog steeds in de winter. Een koude lenteochtend valt nog steeds in de lente.

Zoek naar verschillende aanwijzingen: het weer, de daglengte, planten en dieren en wat mensen dragen of doen. Nieuwe knoppen aan een boom en langere avonden samen kunnen meer vertellen dan één warme dag.

Welke maanden bij de seizoenen horen, hangt af van waar je woont. In Australië en Nieuw-Zeeland is het zomer in december, januari en februari. Juni, juli en augustus vallen daar in de winter.

Op de ene lentedag draag je misschien een jas en op de andere een trui. Gebruikelijk weer is het weer dat over veel dagen en jaren het vaakst voorkomt. Het weer op één dag kan anders zijn.

Vergelijk de seizoenen

In de lente vallen vaak regenbuien. Vroeg in de lente kan er nog een dag met sneeuw komen. Op veel plaatsen onweert het in de zomer. Op plaatsen met koude winters komt de eerste rijp vaak in de herfst.

De winter brengt niet overal sneeuw. In Minnesota kan de grond wekenlang met sneeuw bedekt zijn. In het zuiden van Florida zijn winterdagen meestal warm en valt er heel zelden sneeuw. Toch is het op beide plaatsen winter.

Let op de richting van de verandering

Op een middag in april en een middag in oktober kan het allebei 20°C zijn. Het getal alleen vertelt je niet welk seizoen het is. Kijk naar de veranderingen rond die dag.

In de loop van de lente worden de weken warmer en de dagen langer. In de loop van de herfst worden de weken koeler en de dagen korter. Je kunt die richtingen van verandering zien in een dagboek dat je maandenlang bijhoudt.

Gebruik veel meetwaarden

Hier zijn voorbeelden van temperaturen rond het middaguur:

Zoek de warmste meetwaarde van januari: 1°C. Zoek de koelste meetwaarde van juni: 16°C. Zelfs de koelste meetwaarde van juni is warmer dan de warmste meetwaarde van januari. Elke rij laat ook een warmere dag in juni zien.

Je kunt deze waarnemingen eerlijk vergelijken, omdat ze allemaal rond het middaguur zijn gedaan. Als je wintermiddagen met zomerochtenden zou vergelijken, zou je ook verschillende tijdstippen door elkaar halen.

Verzamel voor een duidelijker beeld meer dagen uit elk seizoen. Vergelijk ook dezelfde maanden in andere jaren. Eén ongewoon warme winterdag zou het gebruikelijke verschil kunnen verbergen als dat je enige waarneming was.

Een boom kan je helpen te zien hoe het jaar voorbijgaat. Zijn bladeren en takken veranderen langzaam. Ook dieren en mensen veranderen wat ze doen als de seizoenen veranderen.

Bekijk één boom

Veel esdoorns en berken krijgen in de lente knoppen en nieuwe bladeren. In de zomer zitten ze vol groene bladeren. In de herfst verkleuren de bladeren en vallen ze af. In de winter blijven kale takken over.

Groenblijvende bomen, zoals dennen, blijven de hele winter groen. Een groene boom in januari betekent dus niet dat het zomer is. Kijk naar wat voor boom je bekijkt.

Bloemen bloeien vaak in de lente en de zomer. Vruchten en zaden worden rijp in de zomer en de herfst. Mensen oogsten appels en pompoenen in de herfst. Veel planten rusten in de winter; sommige sterven tot aan hun wortels af en groeien in de lente weer uit.

Volg veranderingen bij dieren

Sommige vogels vliegen in de herfst naar warmere plaatsen en komen in de lente terug. Deze lange reis met de seizoenen heet trek. Veel monarchvlinders reizen in de herfst van de Verenigde Staten en Canada naar Mexico.

Andere dieren blijven in de buurt. Een egel kan in de winter een winterslaap houden. Zijn lichaam werkt veel langzamer: hartslag en ademhaling worden heel langzaam. Hij gebruikt heel weinig energie. Hij kan korte tijd wakker worden. Een winterslaap is anders dan een gewone nacht slapen.

Sommige vleermuizen houden ook een winterslaap. Beren brengen een groot deel van de winter rustend door in een hol.

De veranderende kleuren van de haas helpen hem zich te verstoppen in de sneeuw of tussen planten. Het opgeslagen voedsel helpt de eekhoorn te eten als voedsel in de winter moeilijker te vinden is.

Kijk wat er in de lente gebeurt

In de lente en het begin van de zomer komen er veel eendjes, hertenkalfjes, bijen en vlinders. Dieren die je in de winter niet zag, zijn niet allemaal dood. Sommige zijn weggetrokken, hebben een winterslaap gehouden of hebben zich verstopt. Veel insecten brachten de winter door als ei of verscholen in de grond of onder boomschors.

Let op wat mensen doen

Mensen veranderen hun kleding, spelletjes en werk in de loop van het jaar. Bij koud weer dragen ze jassen en laarzen en verwarmen ze hun huis. Bij warm weer dragen ze lichtere kleding en gaan ze zwemmen. Boeren planten vaak in de lente en oogsten in de zomer of de herfst.

Kies een plant in de buurt om elke maand vast te leggen. Een kleine tekening van de knoppen, bladeren of kale takken geeft je een ander soort seizoenswaarneming.

Een hele dag duurt 24 uur. Een deel daarvan is het dag en een deel is het nacht. De daglichtperiode, of daglengte, loopt van zonsopgang tot zonsondergang.

Zoek de twee tijden

Zonsopgang is wanneer de zon voor het eerst aan de rand van de hemel verschijnt. Zonsondergang is wanneer de zon ’s avonds verdwijnt. Vraag een volwassene om je te helpen deze tijden voor je woonplaats te vinden. Ze staan misschien in een weerapp, op een website, in een krant of op een kalender.

De lucht begint vóór zonsopgang licht te worden. Na zonsondergang blijft het nog een beetje licht. Het zachte licht in de ochtend heet ochtendschemering; dat in de avond heet avondschemering. De opgegeven tijden van zonsopgang en zonsondergang geven je duidelijke begin- en eindpunten om de uren daglicht te tellen.

Kijk nooit recht in de zon, ook niet met een zonnebril. Dat kan pijn doen aan je ogen. Kijk hoe licht de lucht is of gebruik de opgegeven tijden.

Tel via het middaguur

Op 21 december komt de zon in Utrecht rond 9 uur ’s ochtends op. Ze gaat rond 5 uur ’s middags onder. Om eenvoudig te tellen gebruik je ongeveer 9 uur ’s ochtends tot ongeveer 5 uur ’s middags.

1. Tel van 9 uur ’s ochtends tot het middaguur: 3 uur.
2. Tel van het middaguur tot 5 uur ’s middags: 5 uur.
3. Tel de delen bij elkaar op.

Dat is ongeveer 8 uur daglicht. We hebben de kloktijden afgerond, dus het antwoord is ongeveer 8, niet precies 8.

Vergelijk de daglengte in de zomer

Op 21 juni komt de zon in Utrecht rond 5 uur ’s ochtends op. Ze gaat rond 10 uur ’s avonds onder. Tel van ongeveer 5 uur tot het middaguur: 7 uur. Van het middaguur tot ongeveer 10 uur ’s avonds is nog eens 10 uur.

Dat geeft ongeveer 17 uur daglicht. In juni duurt het daglicht veel langer dan in december.

Vergelijk licht en donker

Je kunt ook op één kloktijd in verschillende maanden kijken. Om 5:30 uur ’s middags kan het in december donker zijn, maar in april licht. Schrijf beide waarnemingen voor dezelfde plek op. Ze helpen je te zien hoe de daglengte door het jaar heen verandert.

Een langere dag maakt de hele dag niet langer. De dag en de nacht duren samen nog steeds 24 uur. Als de dag langer wordt, wordt de nacht korter.

Is het je opgevallen dat het op zomeravonden langer licht blijft? De daglengte verandert door het jaar heen volgens een patroon dat zich herhaalt. In Nederland heeft de zomer de langste dagen en de winter de kortste.

Zoek de langste en kortste dag

Het meeste daglicht is er rond 21 juni, het begin van de zomer op de kalender. Het minste is er rond 21 december, het begin van de winter op de kalender.

Utrecht heeft ongeveer 17 uur daglicht in juni en ongeveer 8 uur in december. Bepaal het verschil:

Dat is ongeveer 9 uur extra daglicht op de langste dag.

Rond 20 maart en 22 september duren de dag en de nacht bijna even lang. Utrecht heeft dan iets meer dan 12 uur daglicht. “Bijna” betekent dat het weinig verschilt; het betekent niet dat het precies even lang is.

Volg de verandering ertussen

Van december richting juni worden de dagen langer. Van juni richting december worden ze korter. De verandering is elke dag klein. In maart krijgt Utrecht er ongeveer 4 minuten per dag bij, of ongeveer een halfuur per week.

Rond de langste en kortste dag verandert de daglengte van de ene dag op de andere heel weinig. Je hebt waarnemingen verspreid over weken nodig om veel verschil te zien.

Lange dagen horen bij de warmte van de zomer. Maar de langste dag is meestal niet de heetste dag. In het grootste deel van het land komen de heetste weken in juli en augustus. De koudste weken komen meestal in januari, na de kortste dag.

Vergelijk plaatsen

In Anchorage verandert de daglengte veel meer. In Australië en Nieuw-Zeeland brengt december de langste dagen. Juni brengt de kortste dagen, passend bij hun zomer en winter.

Let op het verzetten van de klok

Als de klok wordt verzet, gaat die een uur vooruit of een uur achteruit. Zonsopgang en zonsondergang verschuiven dan samen op de klok. Door beide tijden een uur te verschuiven, komt er geen uur tussen die twee bij en gaat er ook geen uur af. De daglengte blijft door het jaar heen langzaam veranderen.

De lucht buiten vertelt je wat er nu gebeurt. Een weersverwachting helpt je plannen te maken voor later. Bekijk die met een volwassene voordat je kleding kiest of iets buiten gaat doen.

Lees de symbolen en temperaturen

Een zonnesymbool betekent zonnig weer. Een wolk met druppels betekent regen. Kijk wanneer elk symbool geldt: ’s ochtends, ’s middags of ’s nachts.

De maximumtemperatuur is de warmste temperatuur die die dag wordt verwacht. De minimumtemperatuur is de koelste temperatuur die ’s nachts wordt verwacht, van de avond tot de volgende ochtend. De minimumtemperatuur van vannacht vertelt je niet de precieze temperatuur van vanochtend.

Probeer een weersverwachting met regen in de middag en een maximumtemperatuur van 5°C. De minimumtemperatuur van vannacht is -1°C.

1. De warmste temperatuur van vandaag is nog steeds koel. Kies een warme jas.
2. Voor regen in de middag heb je een regenjas of paraplu en laarzen nodig.
3. Vannacht is het onder het vriespunt. Voeg een winterjas, muts en handschoenen toe als je buiten bent wanneer het donker is.
4. Controleer samen met een volwassene de werkelijke temperatuur in de ochtend voordat je je aankleedt voor school.

Kies kledinglagen

Kledinglagen zijn kleren die je over elkaar draagt, zoals een T-shirt, een trui en een jas. Lucht ertussen helpt warmte vast te houden. Trek een laag uit als je het warm krijgt; trek er een aan als je het koud krijgt.

Hier is een eenvoudig kledingoverzicht. Pas het aan aan hoe warm of koud je je voelt.

Maak plannen voor nat en winderig weer

Waterdichte kleding houdt regen tegen. Een regenjas en laarzen helpen je droog te blijven. Door natte sokken en handschoenen koel je snel af, dus trek droge aan als je binnenkomt.

Door koude wind kun je het kouder hebben dan het getal op de thermometer aangeeft. Bedek je hoofd, oren en nek en kies een jas die de wind tegenhoudt.

Houd een ander plan klaar

Door regen kan een picknick naar binnen worden verplaatst. Door een storm moet je misschien binnenblijven in de pauze. Neem een extra kledinglaag of regenjas mee als de weersverwachting onzeker is.

Het weer kan ook veranderen hoe je je voelt. Misschien voel je je knus bij regen of moe door de hitte. Je vriend of vriendin voelt zich misschien anders. Vertel een volwassene hoe je je voelt als je beslist of je andere kleding of plannen nodig hebt.

Op zonnige, hete en ijzige dagen moet je op verschillende dingen letten. Je kunt letten op hoe je lichaam aanvoelt en een volwassene vertellen wanneer je hulp nodig hebt.

Bescherm je huid in de zon

De zon geeft uv-straling af die je huid kan verbranden. Wolken laten veel van deze straling door. Je kunt ook op een koele of bewolkte dag zonnebrand krijgen. Midden op de dag is de straling het sterkst.

Kies de schaduw, bedekkende kleding, een hoed met een brede rand en een zonnebril. Vraag een volwassene je te helpen zonnebrandcrème met factor 30 of hoger op te smeren. Smeer buiten ongeveer elke 2 uur opnieuw en ook na het zwemmen of als je veel hebt gezweet.

Blijf koel bij hitte

Drink vaak water, voordat je veel dorst krijgt. Draag lichtgekleurde, losse kleding. Rust in de schaduw en speel rustiger tijdens de heetste uren.

Stop met spelen als je duizelig, misselijk of ongewoon moe bent, of hoofdpijn hebt. Een heel hete, rode huid is een ander waarschuwingssignaal. Ga naar een koele plek, drink water en vertel het meteen aan een volwassene.

Blijf of speel nooit in een geparkeerde auto. Binnen kan het heel snel veel heter worden dan de lucht buiten.

Blijf warm bij koud weer

Draag kleding in lagen en bedek je oren, neus, vingers en tenen. Een muts, wanten, sjaal, warme sokken en waterdichte laarzen helpen.

Bij heel koud weer kan de huid bevriezen en beschadigd raken. Dit letsel heet bevriezingsletsel. Als je huid pijn doet, tintelt, gevoelloos aanvoelt of er wit of grijsachtig uitziet, ga dan naar binnen en vertel het meteen aan een volwassene. Gevoelloos betekent dat je dat deel niet normaal kunt voelen.

Loop voorzichtig op ijs

Zet kleine, platte stappen op gladde paden. Houd je waar mogelijk vast aan leuningen. Ga niet op bevroren vijvers, rivieren en meren. IJs kan er stevig uitzien en toch onder je breken.

Door korte winterdagen loop je misschien in het donker langs wegen. Opvallende of reflecterende kleding helpt bestuurders je te zien. Reflecterend materiaal weerkaatst licht als dat erop valt. Blijf uit de buurt van sneeuwschuivers die aan het werk zijn en bouw sneeuwforten niet naast de straat.

Sommig weer kan mensen verwonden of dingen beschadigen. Dat heet gevaarlijk weer. Een KNMI-weerwaarschuwing (code geel, oranje of rood) vertelt je dat er gevaar aankomt of al is. Luister naar volwassenen en volg het plan voor thuis of op school.

Als je donder hoort

Donder betekent dat de bliksem dichtbij genoeg is om je te raken. Ga een stevig gebouw in, zoals een huis of school. Een gesloten auto met een hard metalen dak en gesloten ramen is ook een veilige schuilplaats. Een boom, tent of open afdak voor een picknick houdt de bliksem niet tegen.

Blijf binnen tot 30 minuten na de laatste donder. Hoor je opnieuw gerommel, dan begint het wachten opnieuw. Als het 20 minuten stil is geweest en je weer donder hoort, begin je opnieuw met 30 minuten wachten.

Blijf binnen uit de buurt van ramen. Wacht met een bad of douche nemen tot het onweer voorbij is.

Blijf uit de buurt van overstromingswater

Loop, rijd of speel niet in overstromingswater. Stromend water van maar ongeveer 15 centimeter diep kan een volwassene al omverduwen. Water kan ook gaten en scherpe voorwerpen verbergen. Keer om en vertel het aan een volwassene als er water over je route staat.

Let op stormschade

Door harde wind kunnen takken, bomen en elektriciteitskabels naar beneden komen. Blijf er uit de buurt van. Raak nooit een gevallen elektriciteitskabel aan en ook niets wat die kabel raakt. Er kan nog stroom op staan. Vertel het meteen aan een volwassene.

Ga bij een windhoos naar je veilige plek

Een waarschuwing voor een windhoos betekent dat je samen met een volwassene meteen naar je veilige plek gaat. Een kelder is een goede keuze. Is die er niet, gebruik dan een kleine kamer zonder ramen midden op de laagste verdieping. Een gang binnen in het gebouw, een badkamer of een kast kan bij dat plan passen.

Hurk en bedek je hoofd met je armen of een helm. Blijf daar en volg de aanwijzingen van de volwassene.

Oefen het plan

Leer vóór een storm waar je veilige plek thuis en op school is. Oefen tijdens een oefening de route met een volwassene. Zo kun je leren wat je moet doen terwijl iedereen tijd heeft om te helpen.

Help een noodpakket in te pakken met een zaklamp, water en tussendoortjes. Als er een waarschuwing komt en je weet waar je heen moet en wat je moet doen, weet je duidelijk wat jouw taak is.