Duwkrachten, trekkrachten en veranderingen in beweging

Je drukt op een knop om de deurbel te laten gaan. Je trekt je sokken op. Bij allebei gebruik je een kracht. Een kracht is een duwkracht of een trekkracht.

Kijk hoe je duwt of trekt

Een duwkracht werkt van je af. Een winkelwagen duwen, een deur dichtdoen en tegen een bal schoppen zijn voorbeelden van duwen. Je kunt met je voet duwen, net als met je hand.

Een trekkracht werkt naar je toe. Je trekt een bolderkar aan de handgreep. Je trekt een lade open om een kleurpotlood te pakken. Als je de lade dichtdoet, duw je die weer naar binnen. Bij één klus kun je beide soorten kracht gebruiken.

Stel je voor dat je een deurklink vasthoudt. Je trekt die naar je lichaam toe en de deur gaat open. Dat is trekken. Je duwt de deur van je af om die te sluiten. Dat is duwen. Kijk naar de richting waarin je duwt of trekt om te zeggen wat je doet.

Een kracht kan werken zonder beweging

Zet je handen tegen een muur en duw. De muur blijft stilstaan, maar je duwt wel. Er hoeft niets te bewegen om te kunnen duwen.

Bij touwtrekken trek je het touw naar je lichaam toe. Het andere team trekt misschien harder, waardoor het touw van je af glijdt. Toch ben je nog steeds aan het trekken. De beweging van het touw verandert niet de richting waarin jij trekt.

Zoek krachten om je heen

Niet alleen mensen duwen en trekken. Een paard trekt een kar. Een hond trekt aan zijn riem. De wind duwt tegen een zeil en blaast bladeren mee. Stromend water duwt een speelgoedbootje een beek af.

De aarde trekt dingen naar beneden, naar de grond toe. Deze aantrekkingskracht heet zwaartekracht. Laat een bal los en door de aantrekkingskracht van de aarde valt hij. Niemand hoeft de vallende bal aan te raken om hem naar beneden te trekken.

Ook je lichaam kan bewegen. Een vriend duwt je op een schommel. Iemand trekt je op een slee. Als je je met je voeten tegen de muur van een zwembad afzet, duwt de muur terug en glijd je weg. Op een step duwt je voet naar achteren tegen de grond, waardoor je vooruitkomt.

Een tik en een flinke schop zijn allebei duwen. De tik is zacht. De schop is hard. Je kunt een kracht beschrijven met de grootte en de richting ervan.

Verander hoe hard je duwt

Laat dezelfde bal twee keer over dezelfde vloer rollen. Begin elke keer vanaf dezelfde lijn.

• Met een zacht duwtje rolt de bal langzaam. Hij stopt na ongeveer 2 grote stappen.
• Met een flinke duw rolt hij sneller. Hij stopt na ongeveer 6 grote stappen.

Door de grotere duwkracht beweegt dezelfde bal sneller en verder. Gebruik dezelfde bal en vloer om de duwkrachten eerlijk te vergelijken. Als je ook de bal verandert, weet je niet welke verandering het verschil maakte.

Doe voordat je het probeert een voorspelling. Dat betekent dat je zegt wat je denkt dat er gebeurt en waarom. Je kunt zeggen: “Een hardere duw laat de bal verder rollen.” Kijk daarna waar hij stopt en controleer je idee.

Kies welke kant het op gaat

Richting betekent welke kant op: links, rechts, omhoog, omlaag, vooruit of achteruit. Duw een stilstaand autootje naar rechts en het begint naar rechts te rollen. Trek een boek omhoog om het op te tillen.

Houd de richting hetzelfde en verander de grootte van de kracht. Een zacht duwtje naar links laat het autootje langzaam naar links gaan. Een grotere duwkracht naar links laat het sneller naar links gaan. Een grotere duwkracht betekent niet dat de richting verandert.

Teken een krachtpijl

Een pijl kan een kracht laten zien. De punt laat zien in welke richting de duwkracht of trekkracht werkt. De lengte laat zien hoe groot de kracht is.

Stel je een kind voor dat een doos naar rechts duwt. Laat de pijl bij de handen van het kind beginnen en naar rechts wijzen. Teken een korte pijl voor een kleine duwkracht. Teken een langere pijl voor een grotere duwkracht.

Teken bij een kind dat een bolderkar trekt, de pijl langs de handgreep. Laat de pijl naar het kind wijzen, in de richting waarin het kind trekt. Om een grotere trekkracht te laten zien, houd je die richting aan en maak je de pijl langer.

De lengte van de pijl laat niet zien hoe groot het speelgoed is. Een piepkleine knikker kan een lange krachtpijl hebben als iemand hem een flinke tik geeft. Een grote doos kan een korte pijl hebben voor een zacht duwtje.

Kijk naar een bal, een boek en een draaiende tol. Ze bewegen niet allemaal op dezelfde manier. Met woorden voor beweging kun je iemand precies vertellen wat je ziet.

Benoem de beweging

De vorm helpt sommige bewegingen te verklaren. Ballen en wielen zijn rond, dus rollen ze. Een plat boek glijdt over een tafelblad. Een stuiterbal veert omhoog nadat hij op de grond is gekomen. Een boek dat valt, komt meestal neer en blijft liggen.

Tijdens één tocht kunnen er verschillende bewegingen zijn. Een bal rolt naar een muur, botst ertegen en stuitert terug. Beschrijf elk deel van de tocht in de juiste volgorde.

Vertel hoe snel en welke baan

Snel en langzaam beschrijven de snelheid. Een autootje dat van een steil hellend vlak racet, gaat snel. Een slak beweegt langzaam. Je kunt ook twee dingen vergelijken: “Het autootje is sneller dan de slak.”

Een baan is de route die iets volgt. Die kan recht, gebogen of zigzaggend zijn of steeds rondgaan. Een bal die over een vlakke, gladde vloer rolt, volgt een rechte baan totdat een duwkracht hem een andere kant op stuurt. Een speelgoedtrein volgt de bochten in zijn spoor.

Vergelijk plaatsen

Plaats betekent waar iets is. Gebruik een stilstaand voorwerp om die plaats te beschrijven. Je kunt zeggen: “Het autootje staat naast de deur.” Later zeg je: “Het autootje staat onder de tafel.” De plaats is veranderd, dus het autootje heeft bewogen.

Een muur of een boom is een handig stilstaand herkenningspunt. Speelgoed dat eerst dicht bij de muur lag en nu ver weg ligt, heeft bewogen. Woorden zoals achter, voor, links, rechts, op en onder maken de beschrijving duidelijker.

Een draaiende tol kan op één plek op de vloer blijven. Hij beweegt toch, omdat zijn onderdelen steeds ronddraaien. Als je alleen kijkt waar de hele tol staat, kun je de draaiende beweging missen.

Een bal ligt op vlak gras. Hij blijft daar liggen totdat iets ertegen duwt of eraan trekt. Met een schop kun je hem laten rollen. Ook de wind kan hem in beweging brengen.

Begin in de richting die je kiest

Om een bolderkar in beweging te brengen, trek je de handgreep naar voren. Om een autootje in beweging te brengen, duw je het van achteren. Door de duwkracht of trekkracht komt het stilstaande speelgoed in beweging.

Om een zachtjes rollende bal te stoppen, kun je er met je hand tegenaan duwen. Je hand geeft de bal een duw tegen zijn bewegingsrichting in. De handen van een keeper duwen tegen een bal terwijl de keeper hem vangt. Een muur duwt tegen een autootje als het ertegenaan botst.

Oefen alleen met het stoppen van langzaam bewegend speelgoed, zoals een zachtjes gerolde bal. Ga nooit voor een bewegende schommel of fiets staan om die te stoppen.

Als dezelfde bal sneller beweegt, is er een grotere duwkracht nodig om hem snel te stoppen. Dat voel je als je hem vangt. Een hard gegooide bal drukt harder tegen je handen dan een zachtjes gerolde bal.

Volg een bowlingbal

1. De bowlingbal ligt stil in je hand. Je duwt hem naar voren om hem in beweging te brengen.
2. Hij rolt over de baan en bereikt de kegels.
3. De bal duwt tegen de kegels. Ze komen in beweging en vallen om.
4. Een zacht stootkussen aan het einde duwt terug tegen de bal en stopt hem.

Bij de botsing duwen beide dingen. De bal duwt tegen een kegel en de kegel duwt terug tegen de bal. Die duwkracht verandert ook de beweging van de bal.

Stel je twee ballen voor, één die rolt en één die stilstaat. Als ze botsen, duwt de rollende bal tegen de stilstaande bal. De stilstaande bal komt in beweging. Hij duwt ook terug tegen de eerste bal, waardoor die langzamer gaat.

Zoek uit waardoor speelgoed stopt

Een rollende bal wordt niet moe. Op gras duwt het gras steeds een beetje tegen zijn beweging in. De bal gaat langzamer en stopt. Ook lucht duwt tegen bewegende dingen.

Je ziet deze kleine duwkrachten misschien minder gemakkelijk dan een duw met een hand. Kijk wat de bal aanraakt terwijl hij langzamer gaat. Een bal die een stukje gras op rolt, komt iets tegen dat tegen zijn beweging in duwt.

Een bal rolt al. Je kunt zijn snelheid veranderen of hem een andere kant op sturen. Kijk hoe hij beweegt voordat je kiest waar je duwt.

Duw met de beweging mee

Om een rollende bal te versnellen, duw je hem in de richting waarin hij gaat. Een duw van achteren maakt hem sneller. Een zacht duwtje laat hem een beetje versnellen. Een hardere duw laat hem meer versnellen.

Een schommel werkt ook zo. Duw als hij net van je af beweegt. Je duwt met de beweging mee, dus gaat de schommel sneller en hoger.

Duw tegen de beweging in

Om de bal te vertragen, duw je tegen zijn bewegingsrichting in. Je hand drukt van voren tegen de bal terug. Een klein duwtje kan hem afremmen. Een grotere duw kan hem laten stoppen.

Als je een step afremt met je voet op de grond, duwt de grond terug tegen je beweging in. Er is dus iets dat die verandering veroorzaakt.

Duw vanaf de zijkant

Een duw vanaf de zijkant verandert de richting. Een voetballer kan van opzij tegen een rollende bal schoppen om hem naar een teamgenoot te sturen. Trek de handgreep van een bolderkar naar links om de kar naar links te laten gaan.

Een zacht duwtje opzij geeft een kleine verandering van richting. Een hardere duw opzij geeft een grotere verandering. Een bal die tegen een muur botst, krijgt een duw terug van de muur en stuitert weg.

Dit is de tocht van een bal door een park. Hij rolt naar Maya toe. Haar voet drukt ertegen totdat hij stopt. Ze schopt hem naar Leo en brengt hem weer in beweging. Hij botst tegen de zijkant van een bank, die hem een andere baan op duwt. Leo schopt tegen de bal in de richting waarin die al rolt, waardoor hij sneller gaat.

Let op de aantrekkingskracht van de aarde

De aarde trekt je van een glijbaan naar beneden en laat je sneller gaan. Laat een bal zachtjes een heuvel op rollen. Hij gaat langzamer, stopt even en rolt weer naar beneden. De aantrekkingskracht van de aarde verandert zijn beweging op de helling.

Na een schop laat je voet de bal los. De duwkracht van je voet is gestopt. De bal blijft rollen omdat nog niets hem heeft gestopt. De vloer en de lucht remmen hem beetje bij beetje af. Je voet hoeft een bewegende bal niet te blijven aanraken.

Druk met je handpalm op een klomp speelklei. De vorm verandert. Een kracht kan veranderen hoe iets eruitziet en hoe het beweegt.

Probeer vier veranderingen

Je drukt een spons samen in je hand. Je rekt elastiek uit door aan de uiteinden te trekken. Je buigt een pijpenrager tot een haak. Je draait een natte doek om er water uit te knijpen.

Hetzelfde stuk klei kan op verschillende manieren veranderen. Druk het plat tot een pannenkoek. Rol het tot een slang en trek eraan om het uit te rekken. Buig het lange stuk tot een ring. Verdraai een lange strook door de uiteinden elk een andere kant op te draaien.

Vergelijk kleine en grote krachten

Een grotere duwkracht of trekkracht geeft een grotere verandering van vorm. Denk aan elastiek dat eerst 10 centimeter lang is.

1. Als je er zachtjes aan trekt, rek je het uit tot 14 centimeter.
2. Van 10 naar 14 is 4 centimeter langer.
3. Als je er hard aan trekt, rek je het uit tot 20 centimeter.
4. Van 10 naar 20 is 10 centimeter langer.

Bij beide handelingen rek je het elastiek uit. De grotere trekkracht geeft de grotere verandering. Vergelijk elke nieuwe lengte met de beginlengte, niet alleen met de andere uitgerekte lengte.

Bekijk veranderingen bij hardere dingen

Zachte dingen kun je gemakkelijk veranderen, maar hardere dingen kunnen ook veranderen. Je kunt een papieren bekertje platdrukken, aluminiumfolie verfrommelen en een cracker breken. Breken is een grote verandering van vorm.

Een duwkracht kan tegelijk de vorm en de beweging veranderen. Als je tegen een zachte bal schopt, drukt je voet een deel ervan in. De bal gaat ook van je af bewegen. Misschien moet je goed kijken om te zien hoe de bal heel even wordt ingedrukt.

Knijp in een spons en open daarna je hand. De spons gaat terug naar zijn oude vorm. Druk wat speelklei plat en laat los. De klei blijft plat. Door los te laten kun je deze twee soorten onderscheiden.

Onderzoek wat er daarna gebeurt

1. Bekijk de beginvorm goed.
2. Druk het ding plat, rek het uit, buig het of verdraai het.
3. Laat los.
4. Kijk naar de vorm nadat je hebt losgelaten.
5. Deel het in bij “veert terug” of “blijft vervormd”.

Een spons, een elastiekje en een stuiterbal horen in de groep “veert terug”. Speelklei, folie en een gebogen pijpenrager horen in de groep “blijft vervormd”. De verandering terwijl je iets vasthoudt, is niet genoeg om te beslissen. Kijk wat er daarna gebeurt.

Voel hoe het terugduwt of terugtrekt

Iets wat veert of elastisch is, gaat na het loslaten terug naar zijn oude vorm. Als je in een spons knijpt, duwt die tegen je vingers. Als je een elastiekje uitrekt, trekt het aan je vingers. Dat terugduwen of terugtrekken helpt het om terug te gaan.

Richt een elastiekje van gezichten af als je het uitrekt. Laat het langzaam teruggaan.

Iets wat veert, kan beschadigd raken door een te grote kracht. Een elastiekje kan knappen als je het te ver uitrekt. Een speelgoedveer die te ver wordt uitgetrokken, kan lang en slap blijven. Door verder uit te rekken maak je iets niet veerkrachtiger.

Kies een vorm die helpt

Een stuiterbal wordt tegen de grond ingedrukt als hij neerkomt. Terwijl hij terugveert, duwt hij naar beneden tegen de grond. De grond duwt de bal omhoog de lucht in. Door die duwkracht omhoog stuitert hij.

Bankkussens, trampolines en zolen van sportschoenen worden ingedrukt en veren terug. Ze zorgen dat je zachter neerkomt. Een haarelastiekje rekt uit zodat het om haar past en trekt daarna terug om het vast te houden.

Voor andere dingen heb je een vorm nodig die blijft. Klei houdt de vorm van een bakje. Folie blijft om een boterham gewikkeld. Een gebogen pijpenrager houdt de haak die je maakt.

Van vorm veranderen betekent niet altijd dat iets breekt. Een samengeknepen spons kan nog steeds water opzuigen. Platte speelklei kun je opnieuw vormen. Kijk wat het ding na de verandering doet om te bepalen of het nog werkt.

Je kunt onderzoeken hoe een hellend vlak de tocht van een autootje verandert. Een hellend vlak is een helling waarvan het ene uiteinde hoger ligt dan het andere. Leg een plank of stevig karton op een lage stapel boeken.

Bedenk wat je verandert

Vraag: “Laat een hoger hellend vlak het autootje verder rollen?” Voorspel wat je denkt dat er gebeurt. Je kunt zeggen: “Ik denk dat het autootje vanaf het hogere hellende vlak verder komt.”

Bij een eerlijke proef verander je één ding. Voor deze proef verander je het aantal boeken onder het hellende vlak. Houd deze dingen hetzelfde:

• het autootje en de plank van het hellende vlak;
• de startlijn op de plank;
• de vloer onderaan;
• de manier waarop je loslaat en meet.

Houd het autootje bij de startlijn vast. Laat het los zonder te duwen. Door de aantrekkingskracht van de aarde rolt het naar beneden. Een klein extra duwtje bij één poging verandert de proef.

Meet elke tocht op dezelfde manier

Wacht tot het autootje stopt. Meet vanaf de onderkant van het hellende vlak tot de achterwielen. Gebruik elke keer hetzelfde deel van het autootje. Als je bij een andere poging tot de voorwielen meet, verandert de afstand die je vastlegt.

Met een meetlint meet je afstanden in centimeters. Je kunt ook even grote blokken of vloertegels langs een rechte lijn tellen. Leg blokken tegen elkaar aan zonder ruimte ertussen. Gebruik dezelfde meeteenheid voor alle tochten die je vergelijkt.

Herhaal en kies het middelste resultaat

Doe drie pogingen op elke hoogte. Het autootje stopt misschien niet elke keer op precies dezelfde plek.

Stel dat je afstanden 48, 52 en 50 centimeter zijn. Zet ze op volgorde: 48, 50, 52. Het middelste resultaat is 50 centimeter. Gebruik dat resultaat voor deze hoogte. Als je 52 kiest alleen omdat dat het verst is, laat je de andere pogingen weg.

Houd een verslag bij

Schrijf de hoogte en het resultaat in een tabel. In elke rij staan de twee gegevens bij elkaar.

Je kunt ook voor elke hoogte een staaf tekenen. Laat de staven bij dezelfde lijn beginnen. Een hogere staaf laat een langere tocht zien.

Vergelijk je resultaat met je voorspelling. Het is niet erg als je idee niet klopte. De proef laat zien wat er is gebeurd.

Leg één uiteinde van een hellend vlak hoger en het autootje begint hoger. De aantrekkingskracht van de aarde laat het autootje versnellen terwijl het van de helling af rolt. Vanaf een hoger punt legt het een grotere daling af voordat het de vloer bereikt.

Lees het patroon

Hier zie je de resultaten van een eerlijke proef. Het autootje, de plank, de startlijn en de vloer bleven hetzelfde. Het autootje werd losgelaten zonder een duwtje.

De afstanden worden groter als het hellende vlak hoger wordt. Vanaf het hogere hellende vlak komt het autootje sneller beneden en rolt het verder over de vloer.

Vergelijk 2 boeken met 1 boek. Tel verder van 50 tot 95: het autootje kwam 45 centimeter verder. Vergelijk 3 boeken met 1 boek. Van 50 tot 130 is 80 centimeter verder.

De afstanden worden niet elke keer met evenveel groter. Je kunt het patroon herkennen zonder een precieze afstand voor de volgende poging te beloven.

Voorspel de volgende tocht

Voorspel voor dezelfde opstelling met 4 boeken een afstand van meer dan 130 centimeter. Test het daarna. Je voorspelling geeft aan welke kant de verandering op gaat; door te meten vind je de afstand.

Je kunt ook veranderen waar het autootje op hetzelfde hellende vlak begint. Als het halverwege begint, legt het een kleinere daling af. Het rolt dan een kortere afstand over de vloer dan wanneer je het bovenaan loslaat.

Volg de hele tocht

Op de helling laat de aantrekkingskracht van de aarde het autootje versnellen. Op de vlakke vloer remmen de vloer en de lucht het af totdat het stopt. Niemand hoeft het vooruit te blijven duwen nadat het van het hellende vlak af is.

Het autootje kwam vanaf het hoge hellende vlak verder omdat het hoger begon. Je liet het elke keer los, dus een hardere duw met je hand veroorzaakte de verandering niet.

Houd het hellende vlak laag genoeg zodat het autootje soepel op de vloer rolt. Bij een heel steil hellend vlak kan het onderaan botsen of omslaan. Dan verandert de tocht op een andere manier, waardoor de afstanden moeilijk te vergelijken zijn.

Als je bovenaan een glijbaan in de speeltuin begint, daal je over een grotere hoogte dan wanneer je halverwege dezelfde glijbaan begint. De aantrekkingskracht van de aarde heeft dan meer hoogte om je te laten versnellen. Dat helpt ook de tocht van het autootje te verklaren.

Een autootje rolt over tegels en komt daarna op een vloerkleed. Op het vloerkleed wordt het sneller afgeremd. De bovenkant of buitenkant van iets is het oppervlak.

Voel ruw en glad

Een glad oppervlak voelt vlak en egaal, zoals een tegel of een houten vloer. Een ruw oppervlak voelt hobbelig of schurend, zoals een deurmat of grind. Ook een zachte handdoek kan een autootje afremmen.

Op een gladde vloer rolt het autootje verder. Op een ruw of zacht oppervlak stopt het eerder. Die oppervlakken duwen sterker tegen het bewegende autootje en remmen het sneller af.

Vergelijk de vloeren eerlijk

Houd het autootje, de hoogte van het hellende vlak en de startlijn hetzelfde. Verander alleen het oppervlak onderaan. Laat het autootje los zonder een duwtje. Meet op elk oppervlak drie tochten en kies het middelste resultaat.

Hier zie je een proef met oppervlakken en een hellend vlak met 2 boeken.

Op tegels komt het autootje het verst. Daarna komt tapijt. Op de handdoek legt het de kortste afstand af. Van 60 tot 150 is 90 centimeter, dus op tegels komt het autootje 90 centimeter verder dan op tapijt.

Kijk ook naar dingen die glijden

Een houten blokje glijdt na hetzelfde zachte duwtje verder over een gladde tafel dan over schuurpapier. Een slee glijdt gemakkelijk over gladde, ijzige sneeuw. Het oppervlak maakt dus verschil bij glijden en bij rollen.

Hardheid alleen vertelt je niet hoe snel iets stopt. Op een hard grindpad kan iets een heel andere afstand afleggen dan op een harde, gladde vloer. Een zachte handdoek kan een autootje eerder laten stoppen dan elk van beide gladde vloeren.

Zoek oppervlakken die je voeten helpen

De zolen met ribbels van sportschoenen en ruwe strips op traptreden helpen voorkomen dat je voeten wegglijden. Een deurmat geeft je schoenen een ruw oppervlak om grip op te krijgen.

IJs en natte vloeren zijn glad. Schoenen kunnen er gemakkelijk over glijden. Loop langzaam waar het glad is en let op een bord met “Natte vloer”. Mensen gebruiken zand voor meer grip op ijzige paden. Zout helpt ijs smelten.

Je bal rolt recht vooruit, maar de doos waar hij in moet, staat opzij. Je kunt iets bouwen dat zijn baan verandert. Een ontwerp is je plan om een probleem op te lossen.

Bepaal wat er moet gebeuren

Zeg duidelijk wat de bedoeling is: “De bal moet van richting veranderen en de doos in rollen.” Een schuin geplaatste wand kan de bal vanaf de zijkant duwen. Een wand recht dwars op zijn baan kan hem juist terug naar het hellende vlak sturen.

Kies een idee, bouw het en test het. Kijk waar de bal heen gaat. Houd bij hoeveel pogingen de doos bereiken.

Gebruik resultaten om de verandering van richting te verbeteren

1. Zonder wand bereikt de bal de doos bij 1 van de 5 pogingen.
2. Zet er een schuine kartonnen wand bij. De bal bereikt de doos bij 4 van de 5 pogingen.
3. Zet de wand iets dichter bij de doos. De bal bereikt de doos bij 5 van de 5 pogingen.

De wand duwt de bal opzij als ze elkaar raken. Door die duwkracht verandert de bal van richting en gaat hij naar de doos. Als je de aantallen vergelijkt, zie je dat de wand helpt. Het verplaatsen van de wand hielp nog meer.

Verander één ding voordat je opnieuw test. Als je de wand verplaatst en tegelijk het hellende vlak hoger maakt, weet je niet welke verandering hielp.

Kies een manier om te stoppen of te versnellen

Om iets te stoppen kun je een ruwe strook handdoek, een kleine helling omhoog of een zacht stootblok proberen. Elk daarvan duwt tegen de beweging van het rollende ding in.

Stel je een autootje voor dat vóór de rand van een tafel moet stoppen. Er ligt een handdoek dicht bij de rand. Bij drie pogingen stopt het autootje elke keer op de handdoek. De handdoek remt het af voordat het de rand bereikt. Je kunt je eigen stopbaan op de vloer bouwen.

Om het autootje verder te laten komen, laat je het hoger op het hellende vlak beginnen of kies je een gladdere vloer. Een hardere duw kan speelgoed ook verder laten komen als je ontwerp een duw met de hand gebruikt.

Test wat je hebt gekozen

Een bal die één keer de doos bereikt, is een goed begin. Probeer het meerdere keren voordat je beslist dat het ontwerp werkt. Tel alleen een geslaagde poging als de bal doet wat je hebt afgesproken. Dicht bij een doos stoppen is iets anders dan erin rollen.

Stootranden bij bowlen en randen op een midgetgolfbaan sturen ballen met duwkrachten vanaf de zijkant. Je kartonnen wand doet hetzelfde soort werk. De resultaten helpen je kiezen waar die moet staan.