Gewicht en inhoud meten en temperatuur aflezen

Pak een schrift in de ene hand en een gum in de andere. Wat voelt zwaarder? Gewicht vertelt hoe zwaar iets is. Je kunt bijvoorbeeld vragen: “Hoeveel weegt het?”

Voel eerst en controleer daarna

Dingen vasthouden om hun gewicht te vergelijken heet op de hand wegen. Je handen kunnen een groot verschil voelen. Een klein verschil merk je misschien niet. Met een balans kun je nauwkeuriger vergelijken.

Een balans heeft twee schalen aan een balk. Controleer de lege schalen voordat je begint. De balk moet in evenwicht zijn, zonder dat één schaal lager hangt. Stel hem af of vraag een volwassene om te helpen.

Leg in elke schaal een voorwerp. Kijk wat er gebeurt:

• De zwaarste kant gaat omlaag.
• De lichtste kant gaat omhoog.
• Een balk in evenwicht betekent dat de kanten even zwaar zijn.

Stel dat er een speelgoedauto in de linkerschaal ligt. In de rechterschaal ligt een speelgoedboot. De schaal met de boot gaat omlaag. Je kunt zeggen: “De boot is zwaarder dan de auto.” Je kunt ook zeggen: “De auto is lichter dan de boot.”

Uiterlijk kan je bedriegen

Een grote strandbal is lichter dan een kleine steen. Alleen aan de grootte kun je niet zien wat zwaarder is. Waar iets van gemaakt is, telt ook mee. Controleer een verrassende schatting met de balans.

De vorm kan veranderen terwijl het gewicht gelijk blijft. Een bol klei is even zwaar als 10 dezelfde blokjes. Druk alle klei plat tot een schijf. Die is nog steeds even zwaar als 10 blokjes: je hebt alle klei gehouden. Als je klei toevoegt of weghaalt, verandert het gewicht wel.

Zet dingen op volgorde

Een boek is zwaarder dan een schoen. De schoen is zwaarder dan een want. Begin met het zwaarste en volg de vergelijkingen: boek, schoen, want. Het boek is ook zwaarder dan de want.

Een balans met aan elke kant één voorwerp laat zien welk voorwerp zwaarder is. Om te meten leg je dezelfde blokjes in de andere schaal. Als 14 blokjes even zwaar zijn als het voorwerp, is het gewicht 14 van die blokjes.

Een fles kan leeg zijn en toch veel bevatten als je haar vult. De inhoud is hoeveel erin past als ze vol is. De hoeveelheid vloeistof is hoeveel vloeistof er nu in zit.

Vul en giet over

Om twee bekers, flessen of bakken te vergelijken, begin je met één volle en één lege. Giet al het water uit de volle in de lege. Let op de tweede:

• Als het water over de rand stroomt, past er meer in de eerste.
• Als er ruimte overblijft, past er minder in de eerste.
• Als het water de tweede precies vult, past er in beide evenveel.

Vul bijvoorbeeld een kleine kan en giet die leeg in een lege pot. De pot raakt vol en er blijft water in de kan over. In de kan past meer dan in de pot.

Een beker, fles of bak kan vol, bijna vol, halfvol, bijna leeg of leeg zijn. Deze woorden vertellen hoeveel van de ruimte wordt gebruikt. Een halfvolle fles heeft nog steeds dezelfde inhoud als eerst.

Let op de vorm

Giet water uit een brede kom in een smalle fles. Het water kan in de fles veel hoger staan. Als je niets morst, heb je dezelfde hoeveelheid. Een hogere waterstand in een fles met een andere vorm betekent niet dat er meer water is.

Gebruik twee dezelfde doorzichtige bakken om waterstanden eerlijk te vergelijken. Ze moeten even groot zijn, dezelfde vorm hebben en al het water kunnen bevatten. Vul de bekers, flessen of bakken die je wilt vergelijken. Giet het water uit elk in een eigen doorzichtige bak. De hoogste waterstand laat nu zien waar meer in past.

Vergelijk er meer dan twee

Stel dat er in een emmer meer past dan in een pot. In de pot past meer dan in een mok. Van groot naar klein schrijf je: emmer, pot, mok.

Inhoud gaat niet alleen over water. Je kunt ook tellen hoeveel rijst, zand of gedroogde bonen ergens in past. Door de hele ruimte te vullen kun je inhouden vergelijken.

Hoe kun je een vriend vertellen hoeveel er in een emmer past? Je kunt hem vullen met bekers water en die tellen. De beker is je eenheid: de hoeveelheid die je steeds opnieuw gebruikt.

Houd elke eenheid gelijk

Gebruik voor elke keer gieten dezelfde beker. Vul die elke keer tot de rand. Tel één voor elke volle beker. Als de emmer met zes volle bekers gevuld is, zeg je: “In de emmer passen 6 bekers.”

Een halfvolle beker telt niet als een volle beker. Als je volle en gedeeltelijk gevulde bekers door elkaar gebruikt, klopt de telling niet. Als je water morst voordat het in de emmer komt, verandert de uitkomst ook.

Leg voor het gewicht een voorwerp op een balans. Leg dezelfde blokjes in de andere schaal totdat de balk in evenwicht is. Een speelgoeddinosaurus kan bijvoorbeeld even zwaar zijn als 18 blokjes. Schrijf “18 blokjes”, met het getal én de eenheid. Alleen “18” vertelt je vriend niet hoe zwaar het is.

De eenheid verandert het aantal

In dezelfde kom passen misschien 3 grote mokken of 6 kleine bekers. Beide meetwaarden beschrijven dezelfde inhoud. Elke mok is groter, dus je hebt er minder van nodig.

Dit helpt je ook om meetwaarden te vergelijken. Een stuk speelgoed is even zwaar als 22 blokjes. Een ander is even zwaar als 17 van dezelfde blokjes. Het eerste stuk speelgoed is zwaarder, omdat er meer dezelfde blokjes nodig zijn om de balans in evenwicht te brengen.

Maar stel dat je vriend grotere blokjes gebruikt. Dan kun je de aantallen blokjes niet meer eerlijk vergelijken. Je hebt dezelfde eenheden nodig voordat je de getallen vergelijkt.

Spreek eenheden af

Drinkbekers zijn er in veel maten. Twee kinderen kunnen voor dezelfde emmer een verschillend aantal bekers tellen. Standaardmaten lossen dit probleem op. Over de grootte ervan zijn overal afspraken gemaakt.

Met gram en kilogram meet je gewicht. Met milliliter en liter meet je inhoud en hoeveelheden vloeistof. Met graden meet je temperatuur. Een gram is overal even zwaar, zodat iemand anders je uitkomst kan begrijpen.

Een potlood en een hond wegen heel verschillend. Gram is handig voor lichte dingen. Kilogram is handig voor zware dingen.

Leer de afkortingen

Schrijf g voor gram en kg voor kilogram. Laat een spatie na het getal: 8 g of 3 kg. Je leest “8 g” als “8 gram”.

Een paperclip weegt ongeveer 1 g. Een groepje van vijf paperclips weegt ongeveer 5 g. Deze kleine voorwerpen helpen je om je een paar gram voor te stellen.

Een kilogram is veel zwaarder dan een gram. 1.000 gram is 1 kilogram. Een halve kilogram is 500 g. Een fles van 1 liter vol water weegt ongeveer 1 kg, plus nog iets voor de fles.

Kies een handige eenheid

Denk aan de volle waterfles. Is het voorwerp veel lichter dan de fles? Dan is gram meestal handig. Potloden, aardbeien, brieven en appels worden vaak in gram gewogen. Een appel kan ongeveer 150 tot 200 g wegen.

Voor een zwaarder voorwerp is kilogram vaak makkelijker. Een zak aardappelen, een hond of een grote watermeloen kun je in kilogram wegen. Een grote watermeloen kan ongeveer 5 kg wegen.

Houd het getal en de eenheid bij elkaar. “Een potlood weegt ongeveer 5 g” klinkt logisch. “Een potlood weegt ongeveer 5 kg” zou betekenen dat het even zwaar is als een grote watermeloen!

Schat en meet daarna

Een schatting is een verstandige gok voordat je gaat meten. Vergelijk met iets waarvan je het gewicht kent. Een kleine sinaasappel voelt veel zwaarder dan een paperclip. Hij voelt veel lichter dan een volle waterfles. Je kunt 200 g schatten en hem daarna wegen om te controleren. Je gok hoeft niet precies te zijn.

Gelijke gewichten zijn even zwaar, hoe de voorwerpen er ook uitzien. Een zak met 1 kg veren is even zwaar als een zak met 1 kg stenen. De veren nemen meer ruimte in, maar beide kanten zijn even zwaar.

Een lepel vol en een emmer vol zijn heel verschillende hoeveelheden. Met milliliter meet je kleine hoeveelheden vloeistof. Met liter meet je grote hoeveelheden.

Lees de etiketten

De afkorting voor milliliter is mL. De afkorting voor liter is L. Schrijf 150 mL of 4 L, met een spatie na het getal. Sommige boeken en etiketten gebruiken ml en l.

In een theelepel past ongeveer 5 mL. Stel je dat kleine lepeltje vol voor. Een milliliter is ongeveer een vijfde daarvan. In een pakje sap past vaak ongeveer 200 mL, veel meer dan in één lepel.

1.000 milliliter is 1 liter. Een halve liter is 500 mL. In veel grote waterflessen past 1 L. In een emmer past misschien ongeveer 10 L.

Kies de eenheid

Gebruik een fles van 1 liter als hulp. In een klein glas past minder dan in die fles, dus milliliter is handig. In een badkuip of aquarium passen veel flessen vol, dus liter is handig.

De eenheid verandert wat een getal betekent. In een theelepel past ongeveer 5 mL. Vijf liter is genoeg om een emmer van 10 liter half te vullen. Controleer de eenheid als een hoeveelheid veel te groot of te klein lijkt.

Schat de inhoud

Stel je voor dat je volle flessen van 1 liter in een gieter leegmaakt. Als je denkt dat hij met twee flessen vol is, schat je ongeveer 2 L. Vul de gieter en meet het water met een maatbeker om te controleren.

De inhoud en de hoeveelheid die erin zit kunnen verschillen. In een volle kan past 2 L. Er zit maar 1 L sap in, dus de kan is halfvol. Als je het sap opdrinkt, verandert de hoeveelheid vloeistof. Hoeveel er in de kan past, verandert niet.

Kijk naar een maatbeker of keukenweegschaal. De streepjes vormen een schaalverdeling, net als op een getallenlijn. Gelijke tussenruimtes staan voor gelijke stappen in de meetwaarde.

Begin met twee getallen

Niet bij elk streepje staat een getal. Zoek twee streepjes met getallen naast elkaar. Je kunt de stappen ertussen bepalen:

1. Bepaal het verschil tussen de getallen.
2. Tel de tussenruimtes tussen de streepjes.
3. Deel het verschil door het aantal tussenruimtes.

Op een maatbeker staan 100 mL en 200 mL. Er zijn vijf gelijke tussenruimtes. Het hele verschil is 100 mL.

Elke tussenruimte is een stap van 20 mL. Vanaf 100 mL geven de streepjes 120, 140, 160, 180 en 200 mL aan.

Tel sprongen, geen streepjes

Een tussenruimte is de stap tussen twee opeenvolgende streepjes. Stel je voor dat je over een getallenlijn springt. Tel elke sprong over een tussenruimte. Tel het streepje waar je begint niet als een sprong.

Van 0 tot 100 mL geven vier gelijke tussenruimtes stappen van 25 mL. Er staan drie kleine streepjes tussen de getallen, maar er zijn vier sprongen. Als je door drie deelt, tel je het verkeerde.

Controleer door verder te tellen

Tel met sprongen van de stapgrootte die je hebt gevonden. Tel bij de schaalverdeling met vier tussenruimtes 0, 25, 50, 75, 100. Je komt uit bij het volgende gedrukte getal, dus je stapgrootte klopt.

Een andere schaalverdeling heeft 0 en 10 met vijf tussenruimtes ertussen. De stappen zijn 2, want 10 gedeeld door 5 is 2. Schaalverdelingen kunnen stappen van 1, 2, 5, 10, 20, 25, 50 of 100 hebben. Controleer elke nieuwe schaalverdeling in plaats van te gokken dat elk klein streepje één betekent.

Zoek ook de eenheid

Zoek naar g, kg, mL, L of een temperatuureenheid. Een maatbeker kan aan de ene kant milliliters en aan de andere kant liters hebben. Een thermometer geeft °C aan. Volg de streepjes met de eenheid die je nodig hebt.

Als je de stapgrootte kent, kun je een streepje zonder getal aflezen. Zoek een getal in de buurt en tel vanaf daar naar de wijzer of de waterstand.

Tel vooruit of terug

Een keukenweegschaal heeft stappen van 20 g. De wijzer staat drie stappen na 100 g. Begin bij 100 en tel drie sprongen: 120, 140, 160. Het voorwerp weegt 160 g.

Je kunt terugtellen als de wijzer dicht bij het volgende getal staat. Een wijzer staat één stap van 25 g voor 500 g.

De meetwaarde is 475 g. Als je vanaf 500 vooruit telt, ga je juist van de wijzer af.

Zoek het midden

Halverwege betekent precies in het midden. Halverwege tussen 200 mL en 300 mL ligt 250 mL. Het ligt 50 mL van beide uiteinden. Halverwege tussen 2 kg en 4 kg ligt 3 kg.

Soms staat het water tussen twee streepjes. Staat het veel dichter bij 400 mL dan bij 300 mL, lees dan ongeveer 400 mL af op 100 mL nauwkeurig. Het woord “ongeveer” laat zien dat de waterstand dicht bij het streepje ligt, niet precies erop.

Lees een wijzerplaat af

Volg op een ronde wijzerplaat van een keukenweegschaal de getallen die met de klok mee groter worden. De schaalverdeling loopt rond, maar het tellen werkt hetzelfde.

Stel dat er tussen 200 g en 300 g vier gelijke tussenruimtes zijn. Elke stap is 25 g. De wijzer staat drie stappen na 200 g. Tel 225, 250, 275. De meetwaarde is 275 g.

Onthoud het begingetal

Een maatbeker heeft stappen van 50 mL. Het water staat twee stappen boven 300 mL. Tel van 300 naar 350 en dan naar 400 mL. In het antwoord zitten de beginhoeveelheid en beide sprongen. “2” telt alleen de sprongen en geeft niet de hoeveelheid water aan.

Schrijf de eenheid bij elke meetwaarde. Een wijzer bij 400 kan op het ene instrument 400 g betekenen en op het andere 400 mL.

Kies een instrument voor wat je wilt bepalen. Gebruik een balans of weegschaal voor gewicht. Gebruik een maatbeker of maatlepel voor hoeveelheden vloeistof. Een thermometer meet temperatuur.

Weeg met gramgewichten

Leg het voorwerp in één schaal van een balans die in evenwicht is. Leg gramgewichten in de andere schaal totdat de balk weer in evenwicht is. Tel de gewichten op die op de gewichtjes staan.

Een klein zakje is even zwaar als een gewicht van 100 g, twee gewichten van 10 g en een gewicht van 5 g.

Het zakje weegt 125 g. Je telt de getallen op de gewichten op, niet alleen het aantal gewichten.

Begin bij nul

Een lege keukenweegschaal moet 0 aangeven. Controleer de wijzer op een weegschaal met een wijzerplaat. Gebruik op een digitale weegschaal de nulknop, waarop soms tara staat.

Voor eten in een kom zet je eerst de lege kom op de weegschaal. Druk op nul terwijl de kom erop staat. Doe het eten erin. De meetwaarde geeft nu alleen het gewicht van het eten aan.

Als je de weegschaal met de kom erop niet op nul zet, telt de meetwaarde beide mee. Stel dat de kom 150 g weegt en de kom met havermout 420 g. Bereken het gewicht van de havermout door af te trekken:

De havermout weegt 270 g.

Digitale weegschalen laten een getal op een scherm zien. Lees ook de eenheid. Grote weegschalen, zoals personenweegschalen, kunnen zware dingen zoals koffers in kilogram wegen.

Kijk op waterhoogte

Zet een maatbeker op een vlakke tafel. Buk totdat je ogen op dezelfde hoogte zijn als het water. Als je van boven kijkt, kan de waterstand op de verkeerde plek lijken te staan.

Het water loopt vaak omhoog waar het de maatbeker raakt. Lees af bij de onderkant van die kromming, in het midden. Kijk welk streepje op de schaalverdeling op die hoogte staat.

Om 300 mL af te meten, giet je langzaam als je dicht bij het streepje van 300 mL komt. Stop en controleer op ooghoogte. Zit er vloeistof in een beker, fles of bak zonder streepjes, giet die dan helemaal in een maatbeker. Lees de maatbeker af om te bepalen hoeveel erin zat.

Temperatuur vertelt hoe warm of koud iets is. Je kunt temperatuur beschrijven met woorden zoals heet, warm, koel en koud. Een thermometer geeft een meetwaarde in graden.

Controleer de eenheid Celsius

Graden Celsius schrijf je als °C. Je leest “20 °C” als “20 graden Celsius”. Gebruik graden Celsius, geschreven als °C, voor de temperatuurmetingen in dit hoofdstuk.

Controleer de eenheid °C voordat je bepaalt wat een meetwaarde betekent.

De binnenkant van een koelkast is ongeveer 4 °C. Deze bekende temperaturen helpen je om andere meetwaarden te beoordelen. Een weerbericht met −1 °C beschrijft een koude dag, onder het vriespunt van water. Een bericht met 30 °C beschrijft een hete dag. Lees het getal samen met de eenheid.

Kijk hoe de vloeistof beweegt

Een vloeistofthermometer heeft gekleurde vloeistof in een dun buisje. Als het warmer wordt, gaat de vloeistof omhoog. Als het kouder wordt, gaat de vloeistof omlaag. De bovenkant van de vloeistof staat bij de streepjes die de temperatuur aangeven.

Een digitale thermometer laat de meetwaarde op een scherm zien. Ook dan moet je naar de eenheid kijken.

Raak heel heet water, een oven of een fornuis nooit aan om de temperatuur te testen. Vraag een volwassene om die met een thermometer te meten.

Hoeveelheid en temperatuur zijn verschillend

Stel je water in een grote pan voor. Giet wat in een kleine beker. Op het moment van schenken heeft het water dezelfde temperatuur. In de beker zit minder water, maar minder water betekent niet een lagere temperatuur.

Stel je een thermometer voor als een getallenlijn die rechtop staat. Op dezelfde schaalverdeling betekenen hogere meetwaarden warmere temperaturen. Lagere meetwaarden betekenen koudere temperaturen.

Bepaal de stapgrootte en zoek de bovenkant

Een Celsiusthermometer heeft 5 gelijke tussenruimtes tussen 10 °C en 20 °C. Het verschil is 10 graden, dus elke stap is 2 graden.

De vloeistof eindigt twee stappen boven 20 °C. Tel 22 en dan 24. De meetwaarde is 24 °C. Houd je ogen precies op dezelfde hoogte als de bovenkant van de vloeistof.

Een andere Celsiusschaal lees je op dezelfde manier af. Een schaalverdeling heeft vijf tussenruimtes tussen 15 °C en 20 °C. Elke stap is 1 graad Celsius. Drie stappen boven 20 °C geeft 21, 22, 23 °C.

Ga onder nul

Een Celsiustemperatuur onder 0 °C ligt onder het vriespunt van water. Het minteken laat zien dat het getal onder nul ligt. Je leest “−2 °C” als “min twee graden Celsius” of “twee graden onder nul”.

Ga met stappen van één graad vanaf 0 omlaag: −1, −2, −3, −4. Elke stap is kouder. Dus −4 °C is kouder dan −1 °C. De 4 lijkt groter, maar staat lager op de thermometer.

Om temperaturen op volgorde te zetten, volg je hun plaats van onder naar boven. Bijvoorbeeld van koud naar warm: −6 °C, −1 °C, 3 °C, 15 °C.

Bepaal een stijging of daling

In de ochtend is de meetwaarde 11 °C. Later is het 19 °C.

Het is 8 graden warmer geworden. Om de nieuwe temperatuur na een stijging te bepalen, tel je op. Na een daling trek je af. Een daling van 5 graden vanaf 18 °C geeft 13 °C.

Tel bij een verandering over nul heen in twee delen. Ga van −2 °C eerst 2 graden omhoog naar nul. Ga daarna nog 5 graden omhoog.

De temperatuur is met 7 graden gestegen. Nul verbindt de twee delen; sla de afstand eronder niet over.

Twee zakken kunnen op elkaar lijken maar verschillend wegen. Lees elke meetwaarde, ook de eenheid. Als de eenheden gelijk zijn, vergelijk je de getallen.

Vergelijk plaats voor plaats

Een pakje weegt 360 g. Een ander weegt 306 g. Beide hebben drie honderdtallen. Vergelijk daarna de tientallen: 6 tientallen is meer dan 0 tientallen. Het pakje van 360 g is zwaarder.

Gebruik tekens om vergelijkingen te schrijven:

• > betekent groter dan.
• < betekent kleiner dan.
• = betekent gelijk aan.

De open kant wijst naar de grootste hoeveelheid. Bijvoorbeeld $360>306$, dus schrijf “360 g > 306 g”. Twee bekers, flessen of bakken waar elk 4 L in past, hebben dezelfde inhoud: “4 L = 4 L”.

Maak een lijst op volgorde

Je hebt gewichten van 280 g, 208 g, 520 g en 250 g. Drie hebben twee honderdtallen, dus vergelijk hun tientallen. Het gewicht van 520 g heeft vijf honderdtallen en is het zwaarst. Van licht naar zwaar is de volgorde 208 g, 250 g, 280 g, 520 g.

Controleer welke volgorde gevraagd wordt. Voor inhouden van 7 L, 2 L en 5 L is van groot naar klein: 7 L, 5 L, 2 L. Van klein naar groot is de omgekeerde volgorde.

De eenheden zijn belangrijk

Een groter getal betekent niet altijd een grotere hoeveelheid. Vergelijk 2 kg en 700 g. Eén kilogram alleen al is 1.000 g, zwaarder dan 700 g. Dus 2 kg is zwaarder. Zo is 3 L ook meer dan 800 mL: één liter alleen al is 1.000 mL.

Bepaal hoeveel meer

Een zak van 480 g is zwaarder dan een zak van 320 g. Om te bepalen hoeveel zwaarder, trek je het kleinere gewicht af.

Het verschil is 160 g. Komen meetwaarden van weegschalen, lees dan eerst elke weegschaal af. Vergelijk of trek daarna af met de meetwaarden, niet met het aantal streepjes dat je hebt geteld.

Lees een verhaal over meten en stel je voor wat er gebeurt. Vraag jezelf af wat je moet bepalen. Controleer of de hoeveelheden dezelfde eenheid hebben en kies dan je berekening.

Samenvoegen of weghalen

Tel op om hoeveelheden samen te voegen. Voor een tussendoortje gebruik je 120 g rozijnen en 240 g ontbijtgranen.

Het mengsel weegt 360 g.

Trek af als er iets wordt weggehaald. In een kan zit 800 mL sap. Je schenkt er 250 mL uit.

Er blijft 550 mL over. Een tekening kan helpen: geef het begin aan bij 800 mL en laat zien dat de hoeveelheid met 250 mL afneemt.

Met aftrekken bepaal je ook hoeveel er nog bij past. In een volle bak past 18 L. Er zit 11 L in. De lege ruimte is 7 L, want 18 min 11 is 7.

Gelijke groepjes of gelijke delen

Vermenigvuldig om gelijke groepjes samen te voegen. Vijf zakken bevatten elk 2 kg aarde.

Samen bevatten de zakken 10 kg. Met een rij van vijf getekende zakken kun je de vijf gelijke hoeveelheden laten zien.

Deel om een totaal eerlijk te verdelen. Verdeel 20 L water over vijf emmers.

Elke emmer krijgt 4 L. Hier ken je het totaal en moet je de hoeveelheid per deel bepalen.

Controleer de eenheid en de grootte

Je kunt 200 mL en 300 mL optellen omdat beide milliliters zijn. Je kunt de getallen in 2 L en 300 mL niet zomaar optellen. Die eenheden zijn verschillend van grootte.

Een schatting helpt je om een berekening te controleren. Denk bij 198 g plus 203 g aan 200 g plus 200 g: ongeveer 400 g. Het precieze totaal is 401 g. Dat ligt dicht bij je schatting.

Stel je het antwoord ook voor. In een volle emmer waar maar 9 mL in past, kun je nauwelijks twee theelepels kwijt. Ongeveer 9 L is een logische inhoud voor een gewone emmer.

Eindig met wat het antwoord betekent: “Elke emmer krijgt 4 L.” De eenheid vertelt hoeveel en de woorden vertellen van wie je de hoeveelheid hebt bepaald.