- Leren
- Wiskunde
- Rekenen voor 7 tot 8 jaar
- Breuken van figuren en hoeveelheden
Breuken: gelijke delen van figuren en hoeveelheden
Groep 5, Groep 6Les 2 van 7 in Cursus Rekenen voor 7 tot 8 jaar
Wat je leert
- Leer wat een geheel is, hoe je het in gelijke delen verdeelt en hoe je die delen noemt, van helften tot tienden.
- Herken het verschil tussen gelijke en ongelijke delenControleer of een figuur, strook of lint in gelijke delen is verdeeld en verdeel één ding eerlijk.
- Benoem helften, derden, kwarten en andere breukdelenGebruik het juiste woord voor elk soort gelijk deel, van helften tot tienden, en weet hoeveel ervan samen het geheel vormen.
- Herken het verschil tussen gelijke en ongelijke delen
- Schrijf breuken van figuren, stroken en lengtes met een getal boven, een breukstreep en een getal onder en lees ze hardop.
- Schrijf stambreuken zoals een derde en een kwartSchrijf en lees breuken met 1 boven de streep en weet wat de getallen boven en onder de streep betekenen.
- Schrijf breuken zoals twee derde en drie kwartSchrijf breuken met meer dan één deel, zoals twee derde en drie kwart, en tel in kwarten en tienden tot één geheel.
- Geef breuken weer met figuren, stroken en lengtesTeken breuken, herken afbeeldingen die ze goed weergeven, bepaal een breukdeel van een lengte en maak het geheel vanuit één deel.
- Schrijf stambreuken zoals een derde en een kwart
- Gebruik breuken om een deel van een groep spullen te beschrijven en verdeel een groep in gelijke groepjes om er een breukdeel van te vinden.
- Geef aan welk breukdeel van een groep iets isZie een groep voorwerpen als het geheel en beschrijf een aantal van de voorwerpen met een breuk.
- Verdeel een groep om er een breukdeel van te vindenBepaal een stambreuk of een breuk met een teller groter dan één van een groep door de voorwerpen in gelijke groepjes te verdelen.
- Geef aan welk breukdeel van een groep iets is
- Gebruik deel- en keersommen om breukdelen van getallen en meetwaarden te berekenen en reken vanuit een deel terug naar het geheel.
- Bereken een half, een derde of een kwart van een getal door te delenBereken een stambreuk van een getal door te delen door de noemer en gebruik daarbij sommen die je kent.
- Bereken twee derde, drie kwart en andere breukdelen van een getalBereken een breuk met een teller groter dan één van een getal in twee stappen: deel door de noemer en vermenigvuldig daarna met de teller.
- Bereken het geheel als je een deel kentReken vanuit een breukdeel van een groep of getal terug om het geheel te vinden, met een strookmodel en vermenigvuldigen.
- Bereken een half, een derde of een kwart van een getal door te delen
- Gebruik breuken om alledaagse sommen op te lossen, leg uit hoe je rekent en controleer of een antwoord kan kloppen.
- Los verhaalsommen met breuken opLees een verhaalsom, zoek het geheel en de breuk en bereken een deel, het overgebleven deel of het geheel.
- Leg uit hoe je met breuken rekent en controleer je aanpakBepaal of uitspraken over breuken waar zijn, herken fouten en controleer antwoorden op meer dan één manier.
- Los verhaalsommen met breuken op
Breuken van figuren en hoeveelheden: uitleg
1Maak en benoem gelijke delen
Je kunt één boterham, een lint of een vel papier delen. Eerlijk verdelen begint met even grote delen. Je controleert de delen en geeft ze daarna namen zoals derden en kwarten. De naam vertelt je hoeveel gelijke delen samen het geheel vormen.
1.1 Controleer of de delen gelijk zijn
Begin met één heel ding, zoals een vel papier. Het geheel is het complete ding voordat je het verdeelt. Een deel is een stukje van dat geheel.
Wat is een eerlijk deel?
Vier vrienden delen één boterham. Snijd hem in vier gelijke stukken. Elke vriend krijgt één stuk, dus iedereen krijgt evenveel.
Gelijke delen zijn precies even groot. Bij een vlakke figuur nemen ze evenveel ruimte in. Bij een lint zijn ze even lang. Vier stukken betekenen niet vanzelf dat de delen gelijk zijn. Eén enorm stuk en drie piepkleine stukjes zouden niet eerlijk zijn.
Probeer te vouwen of tel hokjes
Vouw een rechthoekig vel papier dubbel. Leg de randen zorgvuldig op elkaar. Vouw het papier open en bekijk de twee delen. Door het ene deel over het andere te vouwen, controleer je of ze op elkaar passen.
Je kunt delen ook op een rooster controleren. Stel je een rechthoek voor van 12 even grote hokjes. Verdeel hem in drie delen. Tel de hokjes in elk deel:
- Vier, vier en vier hokjes geven gelijke delen.
- Vijf, vier en drie hokjes geven ongelijke delen.
In beide rijtjes gebruik je alle 12 hokjes. Alleen in het eerste rijtje neemt elk deel evenveel ruimte in.
Bij een lint van 12 cm zijn drie stukken van 4 cm gelijk. Leg de stukken met de uiteinden tegen elkaar om de lengte te controleren:
Evenveel ruimte kan verschillende vormen hebben
Neem twee even grote vierkanten. Teken op het eerste een lijn van hoekpunt naar hoekpunt. Zo ontstaan twee gelijke driehoeken. Teken op het tweede een lijn recht door het midden. Zo ontstaan twee gelijke rechthoeken. Elk stuk is de helft van zijn vierkant. De driehoek en de rechthoek zien er verschillend uit, maar nemen evenveel ruimte in.
Bij een ronde pizza moet je anders controleren. Maak even grote punten die van het midden tot de rand lopen. Als je de pizza in drie even brede stroken snijdt, krijg je geen drie gelijke delen. De middelste strook bevat meer pizza dan een strook aan de rand.
Belangrijkste punten
- Benoem het geheel voordat je naar de delen kijkt.
- Gelijke delen van een figuur nemen evenveel ruimte in.
- Gelijke stukken lint zijn even lang.
- Controleer door te vouwen, stukken op elkaar te leggen of even grote hokjes te tellen.
- Gelijke delen kunnen verschillende vormen hebben.
1.2 Geef elk deel een naam
De naam van een deel vertelt je hoeveel gelijke delen samen het geheel vormen. Verdeel één pannenkoek eerlijk onder drie kinderen. Elk deel is een derde, want drie gelijke delen vormen samen die pannenkoek.
Kies de naam
| Gelijke delen in het geheel | Naam van één deel |
|---|---|
| 2 | een half |
| 3 | een derde |
| 4 | een vierde deel, of een kwart |
| 5 | een vijfde |
| 6 | een zesde |
| 8 | een achtste |
| 10 | een tiende |
Zeg “een half” voor één van twee gelijke delen. Bij meer dan één deel zeg je bijvoorbeeld “twee helften”, “twee derde” of “zeven tiende”. Vierde deel en kwart zijn namen voor hetzelfde deel. Je kunt “drie vierde” of “drie kwart” zeggen.
Tel hoeveel delen je hebt
Een rechthoek is verdeeld in drie gelijke stroken. Eén strook is een derde. Kies nog een strook en je hebt twee derde. Kies de laatste strook en je hebt drie derde: de hele rechthoek.
Alle gelijke delen samen vormen het geheel:
- Twee helften vormen één geheel.
- Vier kwarten vormen één geheel.
- Tien tienden vormen één geheel.
Je kunt op verschillende manieren kwarten van een vierkant maken. Teken vier gelijke stroken, vier kleine vierkanten of vier driehoeken. Voor de driehoeken teken je beide lijnen van hoekpunt naar hoekpunt. Elke tekening heeft vier gelijke delen, dus elk deel is een kwart.
Houd het geheel in de gaten
Een helft heeft geen vaste grootte. De helft van een grote pizza geeft meer eten dan de helft van een kleine pizza. Beide zijn helften van hun eigen pizza.
De woorden “de grotere helft” passen niet bij twee stukken van één pizza. Beide helften moeten even groot zijn. Als één stuk groter is, zijn de twee stukken ongelijke delen.
Om een cirkel in derden te verdelen, teken je drie lijnen van het midden naar de rand. Verdeel ze zo dat ze drie even grote punten maken. Elk kind krijgt een derde als drie kinderen de cirkel eerlijk delen.
Belangrijkste punten
- De naam van een deel vertelt hoeveel gelijke delen samen het geheel vormen.
- Eén van twee gelijke delen is een half.
- Eén van vier gelijke delen heet een kwart.
- Alle gelijke delen samen vormen het geheel.
2Lees, schrijf en teken breuken
Breuken vertellen iets over gelijke delen. Je leert wat de getallen boven en onder de streep betekenen en gebruikt ze om breuken te lezen en te tekenen. Door een strook te kleuren zie je één deel, meerdere delen of alle delen van een geheel.
2.1 Lees de getallen boven en onder de streep
Je kunt “een kwart” met getallen schrijven: . Dit is een breuk. Een breuk geeft een deel van een geheel aan.
Maak kennis met de drie onderdelen van een breuk
Kijk naar :
- Het onderste getal, 4, is de noemer. Die telt alle gelijke delen van het geheel.
- Het bovenste getal, 1, is de teller. Die telt de delen die je bedoelt.
- De streep ertussen is de breukstreep.
Stel je een vierkant voor dat in vier gelijke kleine vierkanten is verdeeld. Kleur één klein vierkant. Het geheel heeft vier gelijke delen en één daarvan is gekleurd. Daarom schrijf je 1 boven de streep en 4 eronder.
Het onderste getal telt ook de ongekleurde delen mee. Het beschrijft het hele vierkant, niet alleen het deel dat je hebt gekleurd.
Eén deel is een stambreuk
Een stambreuk heeft 1 boven de streep. De breuk betekent één gelijk deel. Dit zijn stambreuken:
Je leest ze als “een half”, “een derde”, “een kwart”, “een vijfde”, “een zesde”, “een achtste” en “een tiende”. Lees eerst het bovenste getal. Zeg daarna de naam van het deel die bij het onderste getal hoort.
Schrijf een zesde
Een papieren strook heeft zes gelijke vakken. Eén vak is blauw. Zo schrijf je de breuk voor het blauwe deel:
- Tel alle zes vakken. Schrijf 6 onder de streep.
- Tel het ene blauwe vak. Schrijf 1 boven de streep.
- Lees als “een zesde”.
Als je schrijft, verwissel je de taken van de getallen. Bij een zesde staat 6 onder de streep, omdat zes gelijke vakken samen de strook vormen.
Je kunt een breuk ook op één regel geschreven zien, zoals 1/6. De schuine streep doet het werk van de breukstreep. Beide schrijfwijzen betekenen een zesde.
Controleer of de delen gelijk zijn voordat je ze telt. Drie stukken van verschillende grootte zijn geen drie gelijke delen die je als derden kunt tellen.
Belangrijkste punten
- De noemer telt alle gelijke delen.
- De teller telt de delen die je bedoelt.
- De breukstreep scheidt de getallen.
- Een stambreuk heeft 1 boven de streep.
- Lees het bovenste getal en daarna de naam van het deel.
- De schuine streep in 1/6 doet het werk van de breukstreep.
2.2 Tel meer dan één deel
Een derde betekent één gelijk deel van drie delen. Twee derde, , betekent twee van die delen. De delen blijven even groot als je er meer kiest.
Schrijf meerdere delen op
Een rechthoek heeft vijf gelijke vakken. Twee zijn gekleurd en drie zijn wit.
De breuk voor het gekleurde deel is . De 5 telt alle vakken. De 2 telt de gekleurde vakken. De breuk voor het witte deel is , want drie van de vijf vakken zijn wit.
Een breuk met een teller groter dan één heeft een teller die groter is dan 1. Voorbeelden zijn , en . Lees als “drie kwart” of “drie vierde”. De breuk betekent drie delen die elk een kwart zijn.
Let op bij . Dat betekent niet twee gekleurde delen en drie witte delen. Er zijn in totaal drie gelijke delen: twee gekleurde en één wit deel.
Tel in kwarten
Stel je een vierkant voor dat in vier gelijke delen is verdeeld. Kleur telkens één deel meer:
Zeg “een kwart, twee kwart, drie kwart, vier kwart”. Vier kwart bedekt het hele vierkant. Het bovenste getal verandert omdat je meer delen telt. Het onderste getal blijft 4, omdat het vierkant nog steeds vier gelijke delen heeft.
Tel in tienden
Verdeel een strook in tien gelijke vakken. Elk vak is een tiende. Tel de gekleurde vakken van één tot tien:
Tien tiende is de hele strook. Je kunt ook terugtellen: tien tiende, negen tiende, acht tiende. Elke keer is er één tiende minder gekozen.
Als drie kwart van een pizza is opgegeten, blijft een kwart over. De drie opgegeten punten en de ene overgebleven punt vullen samen alle vier gelijke plaatsen.
Belangrijkste punten
- Een breuk met een teller groter dan één heeft een getal groter dan 1 boven de streep.
- De noemer telt de gekleurde en ongekleurde delen samen.
- Als je in kwarten of tienden telt, verandert alleen de teller.
- Vier kwart en tien tiende geven allebei een geheel aan.
2.3 Teken een breuk en meet een deel
Een breuk vertelt je hoe je een tekening maakt. Begin met de hele figuur. Gebruik het onderste getal om die te verdelen. Gebruik het bovenste getal om delen te kiezen.
Teken twee derde
Zo geef je van een rechthoek weer:
- Teken de hele rechthoek.
- Teken twee lijnen om drie gelijke stroken te maken.
- Kleur twee stroken.
Tel de vlakken, niet de scheidingslijnen. Twee lijnen binnen de rechthoek maken drie stroken. Controleer hun grootte voordat je kleurt.
Een breukenstrook is een lange rechthoek met gelijke vakken. Verdeel er één in acht vakken en kleur er drie. Je hebt dan van de strook weergegeven.
Gekleurde delen mogen verspreid liggen
De gekleurde delen hoeven elkaar niet te raken. Een rechthoek heeft tien gelijke vierkantjes. Kleur drie vierkantjes op verschillende plekken. Drie van de tien zijn gekleurd, dus de breuk is .
Stel jezelf deze vragen om een afbeelding van een breuk te controleren:
- Zijn de delen even groot?
- Hoeveel gelijke delen vormen samen het geheel?
- Hoeveel delen zijn gekleurd?
Door vier ongelijke stukken te tellen kun je niet bepalen dat één stuk een kwart is. Je moet weten hoeveel ruimte van het geheel het inneemt.
Bepaal een deel van een lengte
Een lint is 12 cm lang. Verdeel het in vier gelijke stukken. Elk stuk is 3 cm lang, want:
Eén stuk is van het lint. Drie stukken zijn ervan. Hun lengte is:
Dus drie kwart van het lint is 9 cm. Het laatste stuk is 3 cm. Alle vier de stukken samen zijn 12 cm lang.
Maak het ontbrekende geheel
Soms zie je maar één deel. Een kleine strook is een derde van een hele strook. Leg drie van die kleine stroken met de uiteinden tegen elkaar. Ze vormen de hele lengte, zonder tussenruimtes of overlap.
Bij een figuur kijk je naar de ruimte en niet alleen naar de lengte. Als één klein vierkant een kwart is, vullen vier van die vierkanten het geheel. Ze kunnen één rij of een groter vierkant vormen.
Belangrijkste punten
- Verdeel volgens de noemer en kleur volgens de teller.
- Tel de vakken, niet de scheidingslijnen.
- Gekleurde delen kunnen verspreid liggen.
- Breuken kunnen zowel lengtes als figuren beschrijven.
- Herhaal één gelijk deel om het ontbrekende geheel te maken.
3Bepaal breukdelen van groepen
Een geheel kan een groep spullen zijn, zoals knopen of speelgoedauto's. Je kunt benoemen welk breukdeel een bepaalde kleur heeft, of de hele groep verdelen om er een breukdeel van te vinden. Je gebruikt aantallen en gelijke rijen om te zien hoe beide werken.
3.1 Tel de hele groep
Een breuk kan een groep beschrijven, ook wel een verzameling genoemd. Stel je vijf ballonnen voor die aan een stoel vastzitten. Het geheel bestaat uit alle vijf ballonnen, niet uit de stoel.
Tel elk voorwerp van het geheel
Twee ballonnen zijn rood en drie zijn geel. Welk breukdeel is rood?
Tel alle vijf ballonnen voor de noemer. Tel de twee rode ballonnen voor de teller. De rode ballonnen zijn van de ballonnen.
Als je zou schrijven, tel je onder de streep alleen de gele ballonnen. Het geheel bestaat uit beide kleuren. Je hebt alle vijf nodig.
In een doos zitten acht kleurpotloden. Drie zijn blauw en vijf hebben een andere kleur. De blauwe kleurpotloden zijn van de kleurpotloden. De andere kleurpotloden zijn . Beide breuken beschrijven dezelfde hele groep van acht.
Tel voorwerpen, niet hun grootte
In een tas zitten één strandbal en drie tennisballen. Er zijn in totaal vier ballen. Als je ze telt, is de strandbal van de ballen.
De strandbal neemt veel meer ruimte in dan een tennisbal. Dat verandert het aantal niet: één bal is nog steeds één voorwerp. Bij een groep hebben gelijke delen hetzelfde aantal voorwerpen. Bij een vlakke figuur nemen gelijke delen evenveel ruimte in.
Een rij kan één deel zijn
Je kunt een groep ook in gelijke kleinere groepjes verdelen. Twaalf eieren liggen in drie rijen, met vier eieren in elke rij.
Zie elke rij als één deel. Eén rij is één van drie gelijke rijen en bevat dus van de eieren. Twee rijen bevatten van de eieren.
Hier telt de noemer de drie gelijke rijen. Hij telt geen losse eieren. Bepaal wat je telt voordat je de breuk opschrijft.
Het geheel bepaalt de hoeveelheid
Een derde van twaalf eieren is vier eieren. Een derde van zes eieren is twee eieren. In beide gevallen neem je één van drie gelijke groepjes. Het woord “derde” vertelt je het aantal groepjes, niet het aantal eieren in één groepje.
Belangrijkste punten
- Als je losse voorwerpen telt, schrijf je het totale aantal voorwerpen onder de streep.
- Schrijf het aantal gekozen voorwerpen boven de streep.
- De grootte van voorwerpen verandert hun aantal niet.
- Een gelijke rij of een gelijk kleiner groepje kan ook één deel zijn.
3.2 Verdeel en kies daarna groepjes
Om een breukdeel van voorwerpen te vinden, verdeel je ze in gelijke groepjes. Elk voorwerp moet een plek krijgen. Kies daarna het aantal groepjes dat de breuk aangeeft.
Bepaal een derde van twaalf
Leg 12 aardbeien naast drie bordjes. Geef om de beurt elk bordje één aardbei. Ga door totdat alle aardbeien op de bordjes liggen.
Op elk bordje liggen vier aardbeien. De drie bordjes hebben gelijke groepjes, dus op één bordje ligt van de aardbeien. Een derde van 12 is 4.
Controleer alle drie de bordjes samen:
De 3 in vertelt je dat je drie groepjes moet maken. Dat getal zegt niet dat je op elk bordje drie aardbeien moet leggen. Als op elk van de drie bordjes maar drie aardbeien liggen, blijven er aardbeien over die niet zijn verdeeld.
Bepaal twee derde van twaalf
Gebruik dezelfde drie bordjes met elk vier aardbeien. Twee derde betekent twee van de drie groepjes. Kies twee bordjes en tel hun aardbeien:
Dus van 12 is 8. Maak niet meteen twee groepjes. De noemer vertelt hoeveel groepjes je moet maken. De teller vertelt hoeveel je er moet kiezen.
Geef drie kwart weer met fiches
Leg acht fiches in vier gelijke rijen. Er liggen twee fiches in elke rij.
- Alle vier de rijen geven de hele groep van acht weer.
- Eén rij geeft een kwart weer: twee fiches.
- Drie rijen geven drie kwart weer: zes fiches.
Je kunt de drie gekozen rijen optellen:
Twee fiches zijn maar een kwart. Voor drie kwart heb je alle drie de gekozen rijen nodig.
Controleer of er iets overblijft
Twaalf voorwerpen kun je in drie gelijke groepjes verdelen zonder dat er iets overblijft. Tien voorwerpen niet. Als je drie groepjes van drie hebt gemaakt, blijft er één voorwerp over.
Dat overgebleven voorwerp betekent dat je de hele groep niet gelijk hebt verdeeld. Als je hele voorwerpen verdeelt, controleer je beide dingen: elk groepje heeft hetzelfde aantal en elk voorwerp is gebruikt.
Belangrijkste punten
- De noemer vertelt hoeveel gelijke groepjes je moet maken.
- De teller vertelt hoeveel groepjes je moet kiezen.
- Tel alle voorwerpen in de gekozen groepjes.
- Gebruik de hele groep, zonder dat er iets overblijft.
- Controleer door de gelijke groepjes weer samen te voegen.
4Bereken delen en ontbrekende gehelen
Een tekening kan je helpen een berekening te kiezen. Door te delen vind je één gelijk deel van een bekend geheel. Door te vermenigvuldigen voeg je gelijke delen samen. Je gebruikt beide om breukdelen van getallen te berekenen en rekent daarna terug als het geheel ontbreekt. Met een strookmodel houd je de delen in beeld.
4.1 Deel om één gelijk deel te vinden
Een kwart van 20 berekenen betekent dat je 20 in vier gelijke delen verdeelt. Door te delen doe je dat zonder fiches één voor één te verplaatsen.
Gebruik het onderste getal
Om een stambreuk van een getal te berekenen, deel je door de noemer. De teller is 1, dus je hebt maar één deel nodig.
Voor van 20:
Een kwart van 20 is 5. Stel je een strook voor die in vier gelijke vakken is verdeeld. Schrijf 20 boven de hele strook en 5 in elk vak. Elk vak is een kwart van het geheel.
Als je 4 aftrekt, krijg je 16. Dan haal je vier voorwerpen weg. Je verdeelt de voorwerpen dan niet in vier gelijke groepjes.
Gebruik tafelsommen
Om van 40 te berekenen, vraag je: “Welk getal keer 5 is 40?”
Dus en een vijfde van 40 is 8. Bij helften gebruik je de tafel van 2. Bij vijfden gebruik je de tafel van 5. Bij tienden gebruik je de tafel van 10.
Voor een derde van 18 tel je met sprongen van drie: 3, 6, 9, 12, 15, 18. Je hebt zes sprongen gemaakt. Zo zie je dat .
Halveer en halveer nog eens
Je kunt een kwart berekenen door twee keer te halveren. De helft van 20 is 10. De helft van 10 is 5. Als je beide helften halveert, krijg je vier gelijke delen.
Dit geeft hetzelfde antwoord als 20 delen door 4. Je kunt de manier gebruiken die je helpt om de gelijke delen te zien.
Vermeld de eenheid
Delen van tijd, geld en lengte werken op dezelfde manier:
- Een kwart van een uur is 15 minuten: .
- De helft van € 10 is € 5: .
- Een tiende van 100 cm is 10 cm: .
Vermenigvuldig terug om te controleren
Als een derde van 18 gelijk is aan 6, moeten drie delen van 6 samen 18 zijn:
Als je 18 met 3 vermenigvuldigt, krijg je 54. Dan maak je drie hele groepen van 18. Een derde van dit positieve geheel moet kleiner zijn dan 18.
Belangrijkste punten
- Deel het geheel door de noemer om één deel te vinden.
- Tafelsommen die je kent, helpen je bij het delen.
- Door twee keer te halveren vind je een kwart.
- Vermeld de eenheid in een antwoord met een meetwaarde of geld.
- Vermenigvuldig één deel met het aantal delen om te controleren.
4.2 Bereken meerdere gelijke delen
Drie kwart betekent drie delen die elk zo groot zijn als een kwart. Bereken eerst de grootte van één deel. Bereken daarna de hoeveelheid in alle gekozen delen samen.
Twee stappen voor drie kwart
Bereken van 12. Teken een strook voor 12 en verdeel die in vier gelijke vakken.
- Bereken één vak: .
- Bereken drie vakken: .
Dus drie kwart van 12 is 9. De eerste 3 is de hoeveelheid in één vak. De andere 3 vertelt hoeveel vakken je neemt. Als je uitrekent, krijg je dezelfde uitkomst.
Stop niet bij 3. Dat is maar een kwart van 12. De teller vraagt om drie van die delen.
Laat de noemer het aantal groepjes bepalen
Voor van 15 verdeel je 15 in drie gelijke delen:
Elk derde deel bevat 5. Kies twee derde:
Twee derde van 15 is 10. Als je door het bovenste getal deelt, verdeel je het geheel in twee groepjes. Het onderste getal zegt dat er drie gelijke groepjes moeten zijn.
Gebruik vijfden of tienden
Voor van 20 teken je vijf vakken voor de hele strook. Elk vak bevat . Kleur drie vakken. Die bevatten samen .
Voor van 50 is een tiende . Drie tiende is .
Bij grotere hoeveelheden gebruik je dezelfde manier. Bij drie vijfde van 60 zijn de delen elk groot. Drie delen bevatten samen .
Gebruik de rest als controle
Ga terug naar de strook voor 12 met vier vakken. De drie gekozen vakken bevatten samen 9. Het ene overgebleven vak bevat 3.
Het gekozen deel en de rest vullen de hele strook. Ook moeten drie vakken samen meer bevatten dan één vak, maar minder dan alle vier. Een antwoord van 3 zou te klein zijn voor drie vakken; 36 zou groter zijn dan het geheel.
Belangrijkste punten
- Deel door de noemer om één deel te vinden.
- Vermenigvuldig één deel met de teller om de gekozen hoeveelheid te vinden.
- Als je na het delen stopt, heb je maar één deel.
- De gekozen hoeveelheid en de rest vormen samen het geheel.
4.3 Maak een geheel vanuit een bekend deel
Soms geeft een verhaal je een deel, maar is het geheel onbekend. Een strookmodel laat zien hoeveel gelijke delen je nodig hebt om het geheel te maken.
Een kwart is vijf
Een kwart van een stapel is vijf stickers. Hoeveel stickers zitten er in de hele stapel?
Teken vier gelijke vakken. Eén vak staat voor een kwart, dus schrijf er 5 in. In de andere vakken moet ook 5 staan. Alle vier de vakken bevatten samen:
De stapel bevat 20 stickers. Als je een stambreuk kent, vermenigvuldig je het deel met de noemer. Je kent één deel en hebt alle gelijke delen nodig.
Als je 5 door 4 deelt, krijg je een kleinere hoeveelheid. Hier is 5 al één deel; het ontbrekende geheel moet groter zijn.
Een derde van een klas
Een derde van een klas is acht kinderen. Maak drie gelijke vakken en zet in elk vak 8. De klas heeft kinderen.
Controleer door met dat geheel te beginnen:
Drie kwart is vijftien
Nu is drie kwart van een getal 15. Teken vier gelijke vakken. Geef bij drie vakken samen aan dat ze 15 zijn. Schrijf niet in elk vak 15: de 15 hoort bij alle drie de gekozen vakken samen.
Bereken eerst één vak:
Bereken daarna alle vier de vakken:
Het hele getal is 20. Als je meerdere delen samen kent, deel je eerst door de teller. Zo vind je één deel. Daarna vermenigvuldig je met de noemer om het geheel te maken.
Controleer de aanwijzing: een kwart van 20 is 5 en drie kwart is .
Maak een lengte opnieuw
Een strook van 4 cm is een derde van een langere strook. Drie van die stroken met de uiteinden tegen elkaar vormen de langere strook:
De hele strook is 12 cm lang.
Belangrijkste punten
- Als je een stambreuk kent, vermenigvuldig je het deel met de noemer.
- Als meerdere delen samen bekend zijn, bereken je eerst één deel.
- Een getal bij meerdere vakken hoort bij die vakken samen.
- Controleer door het oorspronkelijke breukdeel van je geheel te berekenen.
5Los verhaalsommen met breuken op en controleer ze
Een verhaalsom met breuken kan vragen hoeveel is gebruikt, hoeveel overblijft of hoeveel er aan het begin was. Je bepaalt eerst wat ontbreekt voordat je een berekening kiest. Afbeeldingen, duidelijke antwoordzinnen en terugrekenen helpen je om het verhaal te volgen.
5.1 Zoek wat het verhaal vraagt
Lees de vraag voordat je gaat rekenen. Zoek het geheel en de breuk. Vraag je daarna af wat ontbreekt: een deel, de rest of de hele hoeveelheid.
Bereken het deel en de rest
Sam heeft 20 stickers. Hij geeft een kwart aan zijn zus. Hoeveel houdt hij er over?
Het geheel is 20 stickers. Bereken eerst het deel dat hij weggeeft:
Trek dat deel nu af:
Sam houdt 15 stickers over. Een antwoord van 5 vertelt hoeveel hij weggeeft, niet hoeveel hij overhoudt.
Bij een breuk met een teller groter dan één bereken je eerst één deel voordat je meerdere delen telt. Mia eet twee derde van 12 aardbeien. Een derde is . Twee derde is . Ze eet er acht, dus er blijven aardbeien over.
Gebruik de juiste eenheid
Van een lint van 20 cm wordt een kwart afgeknipt. Het afgeknipte stuk is cm. Het overgebleven lint is cm lang.
Een film duurt 60 minuten. Leo kijkt drie kwart ervan. Een kwart duurt minuten. Drie kwart duurt minuten. Hij heeft 45 minuten gekeken.
Benoem een breuk
Niet elk antwoord is een hoeveelheid. Een pizza heeft acht gelijke punten. Ana eet er drie. De breuk voor het opgegeten deel is . Vijf van de acht punten blijven over, dus er blijft over.
Bereken de beginhoeveelheid
Maya besteedt een vijfde van haar geld aan een boek van € 4. De € 4 is één gelijk deel van haar geld. Vijf van die delen vormen samen het geheel:
Maya had aan het begin € 20.
Vergelijk hoeveelheden uit verschillende gehelen
Een kind krijgt de helft van 10 kralen. Een ander krijgt een kwart van 24 kralen. Het eerste kind krijgt kralen. Het tweede krijgt kralen, dus het tweede kind krijgt er één meer.
De namen van de delen alleen vertellen je niet wat de hoeveelheden zijn. Bereken elk deel vanuit zijn eigen geheel. Antwoord op wat de vraag wil weten en gebruik woorden zoals stickers, centimeters, minuten of euro's.
Belangrijkste punten
- Bepaal of je een deel, de rest of het geheel nodig hebt.
- Voor de rest bereken je het gebruikte deel en trek je dat af.
- Een breuk als antwoord en een hoeveelheid als antwoord vertellen iets anders.
- Gebruik het bekende deel om een ontbrekend geheel te maken.
- Bereken elk deel voordat je hoeveelheden uit verschillende gehelen vergelijkt.
- Vermeld de eenheid in je antwoord.
5.2 Laat zien waarom je antwoord klopt
Bij een goede controle ga je terug naar het geheel en zijn gelijke delen. Je kunt een tekening gebruiken, groepjes tellen of terugrekenen met getallen.
Controleer een afbeelding
Iemand zegt: “Er zijn drie stukken, dus elk stuk is een derde.” Kijk naar de grootte voordat je het daarmee eens bent. Elk stuk is een derde als alle drie evenveel ruimte innemen.
Als de stukken ongelijk zijn, kun je uit hun aantal niet afleiden welk breukdeel één stuk is. Tel op een rooster van vierkantjes hoeveel even grote vierkantjes elk stuk bedekt.
Controleer de grootte van één deel
Lena zegt dat een kwart van acht fiches gelijk is aan vier. De 4 in een kwart telt de groepjes, niet de fiches in elk groepje.
Teken vier cirkels en verdeel acht fiches erover. Elke cirkel krijgt er twee. Je kunt controleren door acht weer samen te stellen:
Dus een kwart van acht is twee. Voor vier groepjes van vier zou je 16 fiches nodig hebben. Dat zijn er meer dan waarmee je begon.
Vermenigvuldig terug
Een vijfde van 15 is 3. Vijf gelijke delen van 3 moeten samen 15 zijn:
Zo controleer je de deling met een vermenigvuldiging. Een tekening van vijf groepjes van drie is een andere manier om te controleren.
Controleer de rest
Als acht aardbeien van een groep van twaalf worden opgegeten, blijven er vier over. Voeg de twee hoeveelheden weer samen:
Zo controleer je of elke aardbei in het verhaal is meegeteld. Hiermee controleer je de breuk zelf nog niet. Om twee derde te controleren, laat je ook drie gelijke groepjes van vier zien en kies je twee groepjes.
Leg de delen uit in woorden
Je kunt zeggen: “Ik heb 12 fiches in drie gelijke groepjes verdeeld. Elk groepje heeft er vier. Ik heb twee groepjes gekozen, dus ik heb acht fiches.” Zo vertel je waar beide stappen vandaan komen.
Let op als je antwoord groter is dan het geheel terwijl je minder dan alle delen kiest. Twee derde van 15 kan geen 30 zijn. Een derde is en twee derde is . Tien is minder dan 15 en met het laatste deel van 5 maak je het geheel weer compleet.
Belangrijkste punten
- Controleer of de groottes of aantallen gelijk zijn voordat je de breuk benoemt.
- Vermenigvuldig terug om de grootte van één deel te controleren.
- De gekozen hoeveelheid en de rest moeten samen het geheel vormen.
- Leg uit hoeveel groepjes je hebt gemaakt en hoeveel je er hebt gekozen.
Breuken van figuren en hoeveelheden: voorbeelden
1Verdeel één geheel eerlijk
12 stappen
- 1IntroductieEén boterham om te delen
Vier vrienden willen één boterham delen. De boterham is het geheel. Elke vriend moet evenveel krijgen. Je gaat controleren wat de verdeling eerlijk maakt en leert daarna namen voor de delen.
- 2UitlegGelijk betekent evenveel
Een vlakke figuur heeft gelijke delen als elk deel evenveel ruimte inneemt. Bij een lint zijn gelijke stukken even lang.
Vier stukken boterham kunnen toch ongelijk zijn. Eén groot stuk en drie piepkleine stukjes zouden de vrienden geen eerlijke delen geven.
- 3VoorbeeldControleer met roosterhokjes
Een papieren rechthoek bedekt 12 even grote hokjes. Verdeel hem in drie stukken die elk vier hokjes bedekken.
Elk stuk neemt evenveel ruimte in. De aantallen passen ook bij het geheel: .
- 4TipProbeer het papier te vouwen
Vouw een papieren rechthoek zo dat de twee buitenste randen op elkaar liggen. De ene kant ligt op de andere zonder dat er iets uitsteekt. De twee delen passen op elkaar.
Door passend te vouwen kun je controleren of de delen even groot zijn. Op ruitjespapier kun je ook even grote hokjes tellen om te controleren.
- 5UitdagingControleer een andere verdeling
Een rechthoek bedekt 16 even grote hokjes. De drie stukken bedekken acht, vier en vier hokjes. Zijn alle drie de delen gelijk?
---reveal---
Nee. Het eerste stuk neemt twee keer zoveel ruimte in als elk van de kleinere stukken. Alle zestien hokjes zijn gebruikt, maar de delen zijn niet even groot.
- 6KernpuntVerschillende vormen kunnen gelijke delen geven
Neem twee even grote vierkanten. Verdeel het ene schuin in twee driehoeken. Verdeel het andere door het midden in twee rechthoeken.
Elk stuk is de helft van zijn vierkant. Een driehoek en een rechthoek kunnen evenveel ruimte innemen, ook al hebben ze een verschillende vorm.
- 7UitlegBenoem een deel door de delen te tellen
Twee gelijke delen zijn helften. Drie gelijke delen zijn derden. Vier gelijke delen zijn vierde delen, ook wel kwarten genoemd.
Als één pannenkoek eerlijk onder drie kinderen wordt verdeeld, krijgt elk kind een derde. Je hebt alle drie de derden nodig om de pannenkoek weer te maken.
- 8VerbandBenoem vijfden tot en met tienden
Vijf gelijke delen zijn vijfden; zes zijn zesden; acht zijn achtsten; tien zijn tienden.
Eén deel heeft een naam zoals “een vijfde”. Bij meerdere delen zeg je bijvoorbeeld “drie vijfde”. Alle tien de tienden vormen samen het geheel.
- 9UitdagingVerdeel een ronde pizza
Zes kinderen delen één ronde pizza eerlijk. Hoe moeten de stukken eruitzien en hoe heet elk deel?
---reveal---
Maak zes even grote punten van het midden tot de rand. Elk kind krijgt een zesde. Zes gelijke zesden vormen samen de hele pizza.
- 10KernpuntEen helft hoort bij haar geheel
De helft van een grote pizza geeft meer eten dan de helft van een kleine pizza. Beide stukken zijn helften, want elk stuk hoort bij zijn eigen geheel.
Bij twee stukken van één pizza past “de grotere helft” niet. Als de stukken niet even groot zijn, zijn het geen helften.
- 11UitdagingControleer de stukken voordat je ze benoemt
Een vierkant bedekt 20 even grote roosterhokjes. De vier stukken bedekken elk vijf hokjes. Hoe heet elk deel en hoe weet je dat?
---reveal---
Elk deel is een vierde deel, of een kwart. De vier stukken zijn even groot en bedekken samen het hele vierkant.
- 12SamenvattingBenoem het geheel en de delen
Begin met het geheel. Controleer of de delen even groot zijn en tel ze daarna om elk deel te benoemen. Een helft, derde of kwart hoort altijd bij een bepaald geheel.
2Laat de getallen bij de afbeelding passen
14 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieEen afbeelding met twee aanwijzingen in getallen
- 2UitlegLees een kwart
- 3VoorbeeldSchrijf één deel van een strook
- 4UitdagingSchrijf het gekleurde deel op
- 5UitlegKies meer gelijke delen
- 6VoorbeeldTel ook de witte delen
- 7VerbandTel vooruit en terug
- 8UitdagingBepaal wat wit blijft
- 9VoorbeeldTeken twee derde
- 10KernpuntVerspreid gekleurde delen tellen ook mee
- 11VoorbeeldMeet een kwart van een lint
- 12UitdagingLees de breuk en bepaal een lengte
- 13TipGebruik één deel om het geheel te maken
- 14SamenvattingVolg de twee aanwijzingen in getallen
3Verdeel een groep en kies delen
11 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieEen groep kan het geheel zijn
- 2VoorbeeldBenoem het breukdeel met blauwe kleurpotloden
- 3KernpuntEen groot voorwerp telt ook één keer
- 4UitdagingTel elke kleur mee
- 5VerbandTel gelijke rijen als delen
- 6VoorbeeldVerdeel twaalf aardbeien
- 7VoorbeeldKies twee van de groepjes
- 8TipLet op wat het getal bij de groepjes betekent
- 9UitdagingBenoem en bepaal het gekozen breukdeel
- 10KernpuntAls er iets overblijft, is het verdelen niet klaar
- 11SamenvattingHoud de hele groep in beeld
4Gebruik één gelijk deel om het antwoord te vinden
15 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieEén vak kan je helpen bij het rekenen
- 2UitlegVerdeel het geheel in gelijke delen
- 3VerbandGebruik een som die je kent
- 4TipControleer met vermenigvuldigen
- 5UitdagingBereken één deel en controleer het
- 6VoorbeeldBegin bij drie kwart met een kwart
- 7VoorbeeldTel de drie gekozen delen
- 8VerbandGebruik dezelfde stappen voor tienden
- 9UitdagingBereken drie vijfde
- 10UitlegMaak een geheel vanuit één vak
- 11VoorbeeldZet een bekende hoeveelheid bij meerdere vakken
- 12VoorbeeldVul het ontbrekende geheel in
- 13UitdagingReken terug en controleer vooruit
- 14VerbandVermeld minuten en centimeters
- 15SamenvattingLaat je leiden door de bekende hoeveelheid
5Vind het juiste antwoord op een verhaalsom met breuken
11 stappen
Sla deze les op om elke Walkthrough stap voor stap te volgen.
- 1IntroductieBepaal wat ontbreekt
- 2VoorbeeldBereken wat Sam weggeeft
- 3VoorbeeldBereken wat Sam overhoudt
- 4UitdagingBereken hoeveel lint overblijft
- 5VerbandEen prijs kan één gelijk deel zijn
- 6KernpuntVerschillende gehelen kunnen een andere uitkomst geven
- 7UitlegGebruik controles die bij de vraag passen
- 8TipLeg uit wat de getallen tellen
- 9UitdagingVerbeter de grootte van een deel
- 10UitdagingBereken het geheel en wat overblijft
- 11SamenvattingBeantwoord de vraag uit het verhaal en controleer
Breuken van figuren en hoeveelheden: oefenvragen
Set 1: Gelijke delen en afbeeldingen van breuken10 Oefenvragen
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Set 2: Breukdelen van hele groepen10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Set 3: Bereken delen en maak gehelen10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Set 4: Lees het verhaal en beantwoord de vraag10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Set 5: Breng samen wat je over breuken weet10 Oefenvragen
Sla deze les op om elk antwoord te zien en elke set te oefenen.
Vraag 1 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 2 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 3 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 4 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 5 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 6 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 7 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 8 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 9 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Vraag 10 van 10
Toon antwoordVerberg antwoord
Sla deze les op om dit antwoord te zien.
Kom je niet uit je eigen opgave? Huiswerkhulp
Kernbegrippen
A
Achtste deel
B
Beginhoeveelheid
Bekend deel
Breuk
Breuk met een teller groter dan één
Breukdeel van een getal
Breukdeel van een verzameling
Breukenstrook
Breukstreep
C
Controle
D
Delen
Derde deel
E
Eerlijk deel
Eerlijk verdelen
G
Geheel
Gekleurd deel
Gekozen hoeveelheid
Gelijke delen
Gelijke groepjes
H
Halveren
Helft
Het geheel samenstellen
K
Kwart
L
Lengte
M
Maateenheid
Met de uiteinden tegen elkaar
N
Noemer
O
Ongekleurd deel
Ongelijke delen
Ontbrekend geheel
Overgebleven hoeveelheid
Overgebleven voorwerp
R
Rij
S
Stambreuk
Strookmodel
Strookmodel
T
Tellen in kwarten
Teller
Terugrekenen
Terugvermenigvuldigen
Tiende deel
Totaal aantal
U
Uitleg
V
Vak
Verhaalsom
Vermenigvuldigen
Verzameling
Vijfde deel
Z
Zesde deel
- 1Getallen tot 1.000
- 2Breuken van figuren en hoeveelheden
- 3Gewicht en inhoud meten
- 4Symmetrie
- 5Evenwijdige en loodrechte lijnen
- 6Staafdiagrammen en beelddiagrammen
- 7Getallenpatronen
Over deze les
Door StudeliFout melden
Maak je eigen Studiemateriaal
Maak van je aantekeningen, slides en documenten Leermodules, Oefenvragen, Flashcards en 6 andere tools.