Kaarten lezen en windrichtingen: kaart, globe en kompas

Met woorden kun je iemand helpen een plek te vinden. Locatie betekent de plek waar iets is. Een bruikbare aanwijzing vertelt waar je moet zoeken en noemt iets in de buurt.

Begin met iets wat je kunt vinden

Een herkenningspunt is iets wat makkelijk opvalt, zoals een felgekleurde deur. Vergelijk je verloren voorwerp met dat herkenningspunt. “Mijn handschoen ligt dicht bij het hek” geeft je vriend een plek om te beginnen. Bij “Mijn handschoen is dichtbij” moet je vriend raden.

Gebruik naast of ernaast als dingen zij aan zij zijn. Gebruik tussen als iets in het midden van twee dingen is. Een bloempot tussen twee stoelen heeft aan elke kant een stoel. Speelgoed onder één stoel ligt niet tussen de stoelen.

Dichtbij en ver vertellen iets over de afstand tot een genoemde plek. Je broodtrommel kan dicht bij je tafel en ver van de wasbak zijn. Beide aanwijzingen kunnen kloppen. Je vergelijkt de broodtrommel met twee verschillende dingen.

Denk na over welke kant je op kijkt

Links en rechts hangen af van welke kant je op kijkt. Ga naar een raam staan kijken. Let op wat links van je is. Draai je om en houd je voeten op dezelfde plek. Dat ding is nu rechts van je.

Om je handen te controleren, houd je ze voor je uit, met je handpalmen van je af. Steek je duimen uit. Je linkerduim en wijsvinger vormen een L die de gewone kant op staat.

Een vriend die tegenover je staat, heeft een ander links en rechts. Stel je voor dat je naast je vriend staat en dezelfde kant op kijkt. Geef dan een richting vanuit de kant van je vriend.

Voor en achter hebben ook een duidelijke voorkant nodig. De voorkant van een huis is de kant met de voordeur. Een fiets achter het huis staat aan de andere kant.

Combineer twee aanwijzingen

Stel je een kamer voor met een deur, een lage kast en een tafel. De kast staat naast de deur. Op de kast staat een rode doos. In de doos zit een puzzel.

Om je broer te helpen de puzzel te vinden, zeg je: “Kijk in de rode doos op de kast naast de deur.” Eerst vindt hij de deur. Dan vindt hij de kast en de doos. Elke aanwijzing brengt hem dichterbij.

Probeer een aanwijzing te geven voor iets in je kamer. Kies een herkenningspunt en voeg dan een plaatsaanduidend woord toe. “De pantoffel ligt onder het bed, naast de blauwe tas” is veel makkelijker te volgen dan “Het ligt daar.”

Een speelgoedboerderij is een maquette van een echte boerderij. Een maquette is een kleine kopie van een voorwerp of een plek. Je kunt er een gebruiken om te zien hoe een plek in elkaar zit.

Bouw een kleine plek

Stel je voor dat je een maquette van een slaapkamer in een schoenendoos maakt. Een klein doosje stelt het bed voor. Een blokje stelt een plank voor. Zet ze op de plek waar het echte bed en de echte plank horen. Als het bed naast het raam staat, zet het dan ook daar in je maquette.

Een bruikbare maquette houdt de plekken van de dingen aan. Ook blijven grote dingen groter dan kleine dingen. Het bed moet meer ruimte innemen dan een nachtkastje.

Je kunt een maquette van verschillende kanten bekijken. Als je vanuit de deuropening kijkt, zie je de voorkant van sommige dingen. Als je recht naar beneden kijkt, zie je de bovenkant.

Verander je gezichtspunt

Een zijaanzicht is wat je ziet als je naast iets staat. Een tafel heeft een blad en poten. Bij een bovenaanzicht kijk je recht van boven naar beneden. Een vierkant tafelblad ziet eruit als een vierkant. Het tafelblad verbergt de poten.

Denk aan een rond krukje. Van opzij zie je de zitting en de poten. Recht van boven zie je vooral de ronde zitting. Een lange plank ziet eruit als een dunne rechthoek. Buiten zie je daken en boomtoppen.

Sommige dingen verdwijnen vanuit dit gezichtspunt. Een schoen onder het bed is verborgen door het bed. Ook een foto die van bovenaf is gemaakt, kan niet door het bed heen kijken.

Maak van de maquette een tekening

Kijk recht van boven naar je maquette van de slaapkamer. Trek de buitenrand van de kamer over. Teken de vorm van de bovenkant van het bed op de plek waar het bed hoort. Voeg de plank toe als een dunne rechthoek en het kleed als een platte vorm. Laat een opening waar de deur opengaat.

Je hebt de kamer getekend zoals die er van bovenaf uitziet. Dit is het aanzicht dat je nodig hebt voor een plattegrond van een kamer.

Een veelgemaakte fout is om poten van opzij aan de tafel toe te voegen. Stop even en stel je voor dat je vanaf het plafond naar beneden kijkt. Teken de vorm van de bovenkant die je zou zien. Zorg dat dingen naast dezelfde andere dingen staan als in de echte kamer. Als je de plank op de tekening naar de overkant verplaatst om ruimte op te vullen, stuurt de tekening iemand naar de verkeerde plek.

Een plattegrond laat een kleine plek recht van boven zien. Dat kan je slaapkamer zijn of een hele school. Een plattegrond helpt je uit te zoeken waar dingen zijn voordat je op weg gaat.

Koppel vormen aan echte dingen

Op een plattegrond laten lijnen muren zien. Een deur is vaak een opening in een muur. Een gebogen lijn kan laten zien hoe de deur opengaat. Platte vormen stellen meubels voor: een cirkel voor een ronde tafel bijvoorbeeld.

De titel vertelt welke plek de plattegrond laat zien. Begin daarmee. Zoek dan iets wat je herkent, zoals een deuropening. Gebruik die plek om de andere vormen te herkennen.

Een plattegrond van een school kan kamers en gangen laten zien. Naamaanduidingen helpen je het kantoor, de gymzaal en de toiletten te vinden. Op een vluchtplattegrond van een gebouw kan een “Je bent hier”-aanduiding staan. Die laat je beginpunt zien en pijlen wijzen een uitgang aan.

Lees een plattegrond aanwijzing voor aanwijzing

Stel je een plattegrond voor met de titel “Handvaardigheidslokaal”. De deur zit in de onderste muur. Rechts naast de deur is een wasbak. In het midden staat een lange werktafel. Langs de linkermuur staan kasten.

Ga bij de deur staan en kijk het lokaal in. Zoek de deur op de plattegrond. Kijk vanaf de getekende deur naar de tafel in het midden. Vanuit dit gezichtspunt staan de kasten links. Kijk in het echte lokaal naar links om ze te vinden. De wasbak is dicht bij de deur, rechts van je.

Om de wasbak te beschrijven, zeg je: “Hij is naast de deur.” Om de tafel te beschrijven, zeg je: “Hij staat tussen de deur en de muur aan de overkant.” Met de plattegrond kun je plaatsaanduidende woorden gebruiken nog voordat je het lokaal bezoekt.

Draai de plattegrond zodat hij overeenkomt

Een plattegrond zo draaien dat hij overeenkomt met de echte plek heet oriënteren. Draai het papier tot de muur met de getekende deur overeenkomt met de muur met de echte deur. Controleer nog iets, zoals de ramen. Beide moeten overeenkomen.

Als je ergens anders staat, blijf dan nadenken over welke kant je op kijkt. De linkerkant van het papier is niet altijd links van jou terwijl je loopt.

Plattegronden laten meestal dingen zien die op hun plek blijven. Op de plattegrond van je kamer kunnen je bureau en bed staan. Een rugzak die elke dag wordt verplaatst, staat er misschien niet op. Een lege plek op de plattegrond betekent niet dat daar nooit iets kan staan.

Een kaart is een platte tekening van een plek. Hij kan een park, een plaats, een land of de hele wereld laten zien. Kleine tekens helpen je de kaart te lezen zonder dat de bladzijde te vol wordt.

Lees de titel en de legenda

De titel vertelt over welke plek of welk onderwerp de kaart gaat. Bij “Paden in het Beukenpark” verwacht je paden in het Beukenpark. Een kaart van de hele plaats zou een veel groter gebied laten zien.

Een kaartsymbool staat voor iets op de kaart. Het kan een kleine afbeelding, een vorm, een letter, een lijn of een kleur zijn. Een afbeelding van een boom lijkt op een boom. Een stip voor een plaats lijkt helemaal niet op die plaats. Allebei kunnen ze als symbool werken.

De verklaring, ook wel de legenda genoemd, legt de symbolen uit. Zoek het bijpassende symbool in de legenda en lees wat het betekent. Bekijk bij elke nieuwe kaart de legenda. Een ster kan op de ene kaart een bezoekerscentrum betekenen en op een andere een hoofdstad.

Gebruik lijnen en kleuren

Lange dingen worden vaak met lijnen weergegeven. Een weg kan een doorgetrokken lijn zijn. Een wandelpad kan een stippellijn zijn. Rivieren zijn vaak kronkelende blauwe lijnen. Spoorlijnen kunnen kleine streepjes dwars op een lijn hebben.

Kleuren kunnen hele gebieden bedekken. Blauw laat vaak water zien. Groen laat vaak parken of bossen zien. De legenda vertelt wat elke kleur op deze kaart betekent.

Zoek de picknickplek

Een kaart met de titel “Beukenpark” heeft deze legenda:

• Blauw vlak: meer.
• Bruine stippellijn: wandelpad.
• Driehoek: picknickplek.
• P: parkeerplaats.

Je wilt een picknickplek vinden. Zoek eerst de driehoek in de legenda. Zoek daarna op de kaart naar driehoeken. Er staat er één naast het meer. Een bruin gestippeld pad loopt van de P naar die driehoek. Je kunt het wandelpad volgen van de parkeerplaats naar de picknickplek.

Werk nu andersom. Je ziet een P op de kaart. Zoek de P in de legenda om te ontdekken wat daar is.

Symbolen laten zien wat en waar

Een tentsymbool kan een grote camping aanduiden. Een boomsymbool in de buurt kan even groot zijn. Die symbolen vertellen je niet dat een camping en een boom even groot zijn. Ze helpen je de juiste soort plek te vinden.

Kies duidelijke vormen die van elkaar verschillen als je symbolen maakt. Leg elk symbool uit in je legenda. Een windroos of noordpijl voegt de windrichtingen toe.

Je kunt een plek leren kennen met een foto die van bovenaf is gemaakt. Je ziet daken, boomtoppen, wegen en velden. Hun vormen helpen je uit te zoeken wat er is.

Waar de afbeelding vandaan komt

Een luchtfoto wordt van boven de grond gemaakt. Een camera kan meegaan in een vliegtuig, helikopter, drone of ballon. Een satellietbeeld komt van een satelliet in de ruimte.

Sommige foto’s kijken recht naar beneden. Andere kijken schuin naar beneden, zodat je ook de zijkanten van gebouwen ziet. Een verticale luchtfoto is bijzonder makkelijk te vergelijken met een kaart. Beide geven een beeld van bovenaf.

Verzamel verschillende aanwijzingen

Begin met iets groots dat makkelijk te herkennen is. Een bocht in een rivier of een groot veld is een goed beginpunt. Zoek dan een bekend herkenningspunt. Kijk naar de kleinere landschapselementen eromheen.

Gebruik verschillende aanwijzingen samen:

• Vorm: een lange strook kan een weg zijn.
• Kleur: een veld kan groen zijn.
• Grootte: een veld is veel groter dan een huis in de buurt.
• Wat ernaast ligt: rijen auto’s naast een gebouw wijzen op een parkeerplaats.
• Schaduwen: bomen en gebouwen kunnen naast hun bovenkant schaduwen werpen.

Kleur alleen kan je op het verkeerde been zetten. Een groene vlek kan gras of boomtoppen zijn. Water kan blauw, groen, bruin of licht lijken waar het zonlicht erop schijnt. Let ook op de vorm en de dingen in de buurt.

Vergelijk een foto met een kaart

Stel je een foto voor met een kronkelende beek naast een breed grijs dak. Voorbij het dak ligt een groot groen ovaal met witte sportlijnen. Aan de andere kant van het gebouw buigt een weg eromheen.

Zoek eerst de kronkelende beek. Gebruik daarna het dak ernaast om het gebouw te vinden. Het groene ovaal met lijnen is een sportveld. Op een kaart kan de beek een blauwe lijn zijn. Het dak wordt een gebouwvorm met de naam “School”. De weg wordt een lijn met een naam.

Een kaartenmaker kiest de landschapselementen en voegt namen en symbolen toe. Een foto legt vast wat de camera op dat moment kon zien. Daken verbergen dingen die eronder liggen. Heel kleine details kunnen te klein zijn om te zien.

Controleer wanneer een foto is gemaakt. Als vorige maand een speeltuin is geopend, ontbreekt die misschien op een foto die drie jaar geleden is gemaakt. De foto is niet veranderd doordat de plek is veranderd.

“Sla linksaf” helpt alleen als je weet welke kant iemand op kijkt. Windrichtingen blijven hetzelfde als je je omdraait. De vier hoofdrichtingen zijn noord, oost, zuid en west.

Lees het richtingssymbool

Een windroos laat windrichtingen op een kaart zien. De letters zijn N voor noord, O voor oost, Z voor zuid en W voor west. Dat zijn de vier hoofdwindstreken. Sommige kaarten gebruiken alleen een pijl met een N. Dat is een noordpijl.

Noord en zuid wijzen in tegengestelde richtingen. Oost en west ook. Als je op een windroos met de klok mee gaat, is de volgorde N, O, Z, W. Het ezelsbruggetje “Nooit Op Zondag Werken” volgt die volgorde.

Het noorden ligt meestal bovenaan een kaart. Als dat zo is, ligt het oosten rechts, het zuiden onder en het westen links. Van links naar rechts zie je W en O, de eerste twee letters van “wolk”. Kijk naar de windroos voordat je deze tip gebruikt. Een kaart kan gedraaid zijn.

Begin op de juiste plek

Stel je een kaart voor met het noorden bovenaan. In het midden staat een fontein. Een café ligt er recht boven. Een tuin ligt er recht links van. Een hek ligt er recht onder.

Waar ligt het café vanaf de fontein?

1. Zet je vinger op de fontein, je beginpunt.
2. Kijk naar het café, recht erboven.
3. Kijk op de windroos: die kant is noord.

Zeg: “Het café ligt ten noorden van de fontein.” De tuin ligt ten westen van de fontein. Het hek ligt er ten zuiden van.

Ga de omgekeerde weg

Vraag nu waar de fontein vanaf het café ligt. Begin deze keer bij het café. Kijk naar beneden, naar de fontein. Die ligt ten zuiden van het café. Als je het beginpunt verandert, draait de richting om.

Je kunt dit controleren door beide wegen met je vinger te volgen. De heenweg en de terugweg wijzen in tegengestelde richtingen.

Gebruik noord op de grond

Noord wijst over het aardoppervlak naar de Noordpool. Het betekent niet dat je de lucht in loopt of een heuvel op klimt. Een vlak pad kan naar het noorden leiden.

Ga met je gezicht naar het noorden staan en draai je dan naar het zuiden. Het noorden blijft waar het was. Het is nu achter je. Je links en rechts zijn veranderd, maar de windrichtingen niet.

Een plek ligt soms tussen twee hoofdwindrichtingen in. Vier extra namen helpen je die richtingen te beschrijven. Ze vormen een windroos met acht richtingen.

Voeg de namen samen

Noordoost (NO) ligt halverwege noord en oost. Zuidoost (ZO) ligt halverwege zuid en oost. Zuidwest (ZW) ligt halverwege zuid en west. Noordwest (NW) ligt halverwege noord en west.

Begin elke naam met noord of zuid. Eindig met oost of west. De letters volgen dezelfde volgorde: NO, niet ON. De laatste letter helpt je de juiste kant te kiezen. NO en ZO liggen aan de oostkant. NW en ZW liggen aan de westkant.

Op een kaart met het noorden bovenaan wijzen de vier richtingen naar de hoeken. NO is rechtsboven. ZO is rechtsonder. ZW is linksonder. NW is linksboven.

Zoek een hut

Stel je een kaart van een kampeerterrein voor met het noorden bovenaan. Het kampvuur ligt in het midden. Een hut ligt vanaf het vuur even ver naar boven als naar rechts.

Begin bij het vuur. Als je naar de hut gaat, ga je halverwege noord en oost. Zeg: “De hut ligt ten noordoosten van het kampvuur.”

Begin nu bij de hut en kijk terug naar het vuur. Dat ligt onder en links, dus ten zuidwesten van de hut. Noordoost en zuidwest zijn elkaars tegenovergestelde. Noordwest en zuidoost ook.

Ga rond de windroos

Lees vanaf noord met de klok mee: N, NO, O, ZO, Z, ZW, W, NW. Elke tussenwindrichting ligt tussen de twee letters van zijn naam. Je kunt de windroos opbouwen door eerst N, O, Z en W te plaatsen. Vul daarna de vier open plekken in.

Een veelgemaakte fout is zuidoost kiezen als je zuidwest bedoelt. Kijk naar de laatste letter. Ligt de plek aan de oostkant of aan de westkant?

Gebruik een duidelijkere aanwijzing

Een hut ligt vanaf een hek even ver naar het noorden als naar het westen. “Ten noordwesten van het hek” is een preciezere aanwijzing dan “ten noorden van het hek”. Maar iets wat ver naar het noorden en maar een heel klein stukje naar het westen ligt, ligt meer naar het noorden. Kijk naar beide delen van de richting voordat je de dichtstbijzijnde windrichting kiest.

Een kompas helpt je buiten de windrichtingen te bepalen. De zon en schaduwen geven ook aanwijzingen voor ongeveer de juiste richting. Je kunt die gebruiken om een kaart te laten overeenkomen met de plek om je heen.

Houd het kompas plat

In een kompas kan een kleine magnetische naald draaien. De noordkant is vaak rood of met een N aangeduid. De andere kant wijst naar het zuiden.

1. Houd het kompas plat en stil.
2. Wacht tot de naald niet meer beweegt.
3. Draai het kompas zodat de N bij de noordkant van de naald staat.
4. Lees de letters af om de andere windrichtingen te vinden.

Houd het kompas uit de buurt van magneten, telefoons, auto’s en grote metalen hekken. Die kunnen de naald van zijn gewone richting aftrekken.

Leg je kaart in de juiste richting

Houd de kaart plat naast het kompas. Draai de kaart tot de noordpijl dezelfde kant op wijst als de noordkant van de naald. Dit heet de kaart oriënteren. Vergelijk nu de getekende paden met de echte paden om je heen.

Houd het kompas stil terwijl je het papier draait, zodat ze goed overeenkomen.

Lees aanwijzingen uit schaduwen

De zon komt op in het oostelijke deel van de hemel. Kort na zonsopkomst wijzen schaduwen ongeveer naar het westen. Kort voor zonsondergang staat de zon in het westelijke deel. Schaduwen wijzen dan ongeveer naar het oosten. Schaduwen wijzen van de zon af.

Kijk nooit recht in de zon, want dat kan je ogen beschadigen. Gebruik in plaats daarvan schaduwen.

Stel je kort na zonsopkomst een vlaggenmast voor. De schaduw ervan wijst naar een schuur. De schuur ligt ongeveer ten westen van de vlaggenmast. Gebruik je kompas om dit te controleren. Later in de ochtend is de zon verplaatst. De aanwijzing met de zonsopkomst geeft dan niet meer dezelfde richting aan.

Midden op de dag hangt af van waar je op aarde bent

Rond het midden van de dag wijzen schaduwen op plekken ver ten noorden van de evenaar ongeveer naar het noorden. Het grootste deel van de Verenigde Staten, Canada en Europa zijn voorbeelden daarvan. De zon staat daar in het zuidelijke deel van de hemel.

Ver ten zuiden van de evenaar, in Nieuw-Zeeland en Zuid-Australië, wijzen schaduwen midden op de dag ongeveer naar het zuiden. De zon staat daar in het noordelijke deel van de hemel.

Ook verschuift de plek waar de zon opkomt in de loop van het jaar naar het noorden of zuiden van het oosten. Aanwijzingen van de zon geven richtingen bij benadering. Met een kompas kun je nauwkeuriger controleren.

Een route is de weg van een beginpunt naar een eindpunt. Op een kaart kan een gekleurde lijn of kunnen pijlen die weg laten zien. Volg de lijn langzaam om elke afslag te vinden.

Volg de route in de juiste volgorde

Zoek eerst het beginpunt en het eindpunt. Zet je vinger op het beginpunt. Volg de routelijn zonder stukken bij de hoeken over te slaan. Let bij elke afslag op de straatnaam of het herkenningspunt. Stop als je vinger bij het eindpunt komt.

Stel je een kaart voor met het noorden bovenaan. Je route begint bij een zwembad. Hij loopt naar het oosten langs de Berkenstraat tot een klokkentoren. Dan slaat hij af naar het zuiden en eindigt bij een museum.

Volg de lijn naar het oosten van het zwembad naar de klokkentoren. Als je aankomt, kijk je naar het oosten. Afslaan naar het zuiden is rechtsaf. Volg de lijn naar beneden tot het museum.

Gebruik links en rechts van de wandelaar

Volg nu dezelfde route terug. Begin bij het museum en ga naar het noorden tot de klokkentoren. Sla linksaf om naar het westen, richting het zwembad, te gaan. Op de terugweg sla je anders af.

Als een wandelaar naar het zuiden kijkt, wijst links voor de wandelaar naar het oosten. Op een kaart met het noorden bovenaan lijkt dat rechts op het papier. Een veelgemaakte fout is om bij elke afslag links op het papier te gebruiken.

Stel je voor dat je op de route staat en in de richting ervan kijkt. Je kunt het papier draaien zodat het volgende deel van je af wijst. Blijf naar de windroos kijken als je windrichtingen gebruikt.

Controleer kruisingen en afstand

Bij een kruising komen verschillende lijnen samen. Zoek de juiste straatnaam of het juiste herkenningspunt voordat je verdergaat. Een pad dat je route kruist, betekent niet dat je dat pad op moet.

Je kunt afstand beschrijven met stappen, straatvakken of minuten. “Loop 30 stappen tot het hek” geeft een plek aan waar je stopt. Een straatvak is een stuk straat tussen kruisingen. Vier straatvakken zijn korter dan zes als de straatvakken ongeveer even lang zijn. Bij straatvakken van verschillende lengte moet je op een andere manier controleren, bijvoorbeeld met stappen of looptijd.

Volg een kaart op een scherm

Een kaartapp kan een gekleurde route tekenen en je plek met een stip laten zien. Hij kan ook steeds één afslag tegelijk aangeven. Het scherm kan draaien terwijl je loopt. Zoek de noordpijl of N voordat je bepaalt in welke windrichting een lijn loopt.

Je kunt een route plannen en iemand helpen die te volgen. Een duidelijke routebeschrijving geeft elke stap in de juiste volgorde. Een goede route past ook bij de persoon die hem gaat gebruiken.

Vertel waar je begint en stopt

Begin met een duidelijk beginpunt. Noem daarna voor elk deel de richting, de afstand of een herkenningspunt. Vertel de ander waar die aan het eind naar moet zoeken.

“Ga die kant op” is later moeilijk te volgen. “Begin bij de deur van het overblijflokaal. Ga rechtdoor naar het kantoor” noemt een beginpunt en een plek om te stoppen. Voeg de volgende afslag toe vanuit het standpunt van de wandelaar.

Stel je voor dat je iemand van het overblijflokaal naar het muzieklokaal leidt:

1. “Begin buiten het overblijflokaal, met je gezicht naar het kantoor.”
2. “Ga rechtdoor langs het kantoor naar de trap.”
3. “Sla rechtsaf bij de trap.”
4. “Het muzieklokaal is de eerste deur links van je.”

Volg die stappen op een plattegrond van een school. Het kantoor is een herkenningspunt onderweg. De trap vertelt je vriend waar die moet afslaan. De aanwijzing over de laatste deur vertelt je vriend wanneer die moet stoppen.

Vergelijk meer dan één route

De kortste route is niet altijd de beste keuze. Zoek naar stoepen, voetgangersoversteekplaatsen en verkeerslichten. Denk na over wie er loopt. Een route met trappen werkt niet voor iemand in een rolstoel.

Twee routes leiden naar een tuin. De ene duurt 4 minuten, maar gaat over trappen. De andere duurt 6 minuten en gaat over een hellingbaan en een vlak pad. Kies voor een bezoeker in een rolstoel de tweede route. Die duurt langer, maar de bezoeker kan hem gebruiken.

Bij een andere route steekt een kort pad een drukke weg over zonder voetgangersoversteekplaats. Een langer pad komt bij een verkeerslicht uit. Kies bij het plannen van de wandeling de veiligere oversteekplaats.

Test wat je hebt geschreven

Volg elke stap met je vinger op de kaart. Vraag een vriend om de routebeschrijving uit te proberen. Let op waar die stopt of een verkeerde afslag kiest. Voeg daar de ontbrekende afslag, afstand of het ontbrekende herkenningspunt toe.

Teken voor een routekaart het beginpunt, het eindpunt en de verbindende paden. Voeg symbolen voor herkenningspunten toe. Laat de route zien met een gekleurde lijn en pijlen. Leg die lijn uit in de legenda. Voeg een titel en een noordpijl toe zodat je vriend de kaart kan lezen.

De aarde heeft de vorm van een bal. Een wereldbol is een klein, rond model van de aarde. Je kunt hem draaien om plekken overal op onze wereld te verkennen.

Zoek land en water

Oceanen, zeeën en meren worden op een wereldbol meestal in blauw weergegeven. Andere kleuren laten land zien. Kijk helemaal rond en draai de wereldbol langzaam. Er is veel meer water dan land.

Ongeveer 71 van elke 100 delen van het aardoppervlak zijn bedekt met water. Dat is meer dan twee derde. De kleuren helpen je dit te zien voordat je iets telt.

Je kunt maar ongeveer de helft van een wereldbol tegelijk zien. Een plek kan aan de achterkant verborgen zijn. Draai de wereldbol zodat die plek in beeld komt. Gebruik de naam en de vorm om de plek te vinden.

Zoek de twee polen

De Noordpool is het punt dat het verst naar het noorden op aarde ligt. De Zuidpool is het punt dat het verst naar het zuiden ligt. Op een wereldbol in de klas zit de Noordpool meestal bovenaan. De Zuidpool zit aan de andere kant.

Noord leidt naar de Noordpool. Zuid leidt naar de Zuidpool. Dit zijn richtingen over het aardoppervlak. Een wereldbol helpt je voor te stellen waar die richtingen naartoe leiden.

Zoek de lijn om het midden

De evenaar loopt rondom het midden van de aarde, halverwege de polen. Het is een denkbeeldige lijn. Je kunt hem op een wereldbol getekend zien, maar er is geen geschilderde lijn rondom de echte aarde.

De evenaar verdeelt de aarde in twee halfronden, of helften. Het noordelijk halfrond ligt ten noorden van de evenaar. Het zuidelijk halfrond ligt ten zuiden ervan.

Probeer dit met plekken die een naam hebben. Zoek de Verenigde Staten en daarna de evenaar. De Verenigde Staten liggen ten noorden van die lijn, op het noordelijk halfrond. Zoek Australië en Nieuw-Zeeland. Beide liggen ten zuiden van de lijn, op het zuidelijk halfrond.

Denk aan mensen aan alle kanten

De standaard van een wereldbol zorgt er vaak voor dat het noorden bovenaan zit. Zo wordt het model vastgehouden. Mensen in Australië staan nog steeds met hun voeten op de grond en de lucht boven zich. Ze staan niet op hun hoofd.

Zoek het deel van de wereld waar jouw woonplaats ligt. Kijk waar het ligt ten opzichte van de evenaar. Is het ten noorden van de lijn, ten zuiden ervan of op de lijn zelf?

Een wereldbol en een kaart helpen je allebei plekken te vinden. Ze laten de aarde op verschillende manieren zien. Kies degene die je bij je taak helpt.

Waar een wereldbol goed voor is

Een wereldbol is rond zoals de aarde. Land en water behouden hun vormen en hun grootte ten opzichte van elkaar. Je kunt hem draaien om te zien hoe plekken op een bol bij elkaar aansluiten.

Daardoor is een wereldbol handig om hele werelddelen te vergelijken. Maar een wereldbol in de klas is te klein om je straat duidelijk te laten zien. Je ziet ook maar ongeveer de helft tegelijk. De rest is van je af gekeerd.

Waar een kaart goed voor is

Een kaart is plat. Je kunt hem opvouwen en in een tas stoppen of op een scherm lezen. Een kaart van een klein gebied kan paden, deuren en andere handige details laten zien. Een wereldkaart zet de hele wereld op één bladzijde.

Stel dat je het pad van de ingang van een dierentuin naar de pinguïns nodig hebt. Een plattegrond van de dierentuin kan de paden en dierenverblijven laten zien. Een wereldbol kan die kleine details niet laten zien. Als je de grootte van grote stukken land wilt vergelijken, geeft een wereldbol het beste beeld.

Waarom wereldkaarten vormen of groottes veranderen

Een rond oppervlak kan niet zonder veranderingen één plat vel worden. Stel je een sinaasappelschil voor. Als je de hele schil platdrukt, scheurt hij of wordt hij uitgerekt. Bij het maken van een platte wereldkaart ontstaat een soortgelijk probleem.

Elke platte kaart van de hele wereld verandert sommige vormen of groottes. Op veel wereldkaarten lijkt Groenland ongeveer even groot als Afrika. Op een wereldbol is Afrika duidelijk veel groter. In het echt is Afrika ongeveer 14 keer zo groot als Groenland.

Een wereldkaart is nog steeds handig. Je kunt er plekken over de hele aarde tegelijk op zien. Onthoud wel dat een platte afbeelding kan veranderen hoe groot of uitgerekt sommige gebieden lijken.

De aarde stopt niet bij de rand van de bladzijde

Zoek de linker- en rechterrand van een gewone wereldkaart. Het papier houdt daar op, maar de aarde gaat verder. Op een wereldbol kun je een weg rondom de hele bol volgen. Er is geen rand waar je af kunt vallen.

Je kunt een kaart maken die iemand helpt een plek te gebruiken. Eerst moet je ontdekken wat er is en waar het is. Veldwerk betekent een plek bezoeken en vastleggen wat je vindt.

Geef je kaart een doel

Kies een bekende plek en een doel voor je kaart. Je kunt bijvoorbeeld een kaart maken om bezoekers te helpen zitplaatsen op je schoolplein te vinden. Dat doel vertelt je welke landschapselementen het belangrijkst zijn.

Neem papier, een potlood en een klembord mee. Ga met je klas of een volwassene, blijf bij je groep en let op het verkeer.

Een landschapselement is iets op de plek. Natuurlijke landschapselementen zijn bijvoorbeeld bomen, beken en heuvels. Door mensen gemaakte landschapselementen zijn bijvoorbeeld paden, hekken en banken. Beide soorten kunnen iemand helpen die een kaart leest.

Leg vast wat en waar

Gebruik een lijst, snelle schets, foto of turfstreepjes. Zet een streepje naast “bank” telkens als je een bank telt. Aantallen helpen je onthouden hoeveel symbolen je moet tekenen.

Aantallen alleen laten iets weg. “Vier banken” vertelt je niet waar ze horen. Voeg aantekeningen toe over hun plek: “Twee banken naast het hek; twee banken bij het veld.”

Zoek het noorden met een kompas of vraag het aan je juf of meester. Je kunt dan aanwijzingen toevoegen zoals “Het veld ligt ten noorden van het hek”. Schets de belangrijkste vormen van bovenaf, zodat je aantekeningen bij elkaar passen.

Maak aantekeningen die je kunt gebruiken

Stel je voor dat je voor bezoekers een kaart maakt van een kleine binnenplaats. Je telt 4 banken en 2 bomen. Je schets laat het hek in de zuidelijke omheining zien. Twee banken staan naast het hek, één aan elke kant. De andere twee staan onder de bomen langs de noordelijke omheining.

De turfstreepjes geven het totaal. De schets en de aantekeningen over de plekken laten zien waar je elke bank moet tekenen. Als je alleen “4 banken” had opgeschreven, had je ze misschien per ongeluk allemaal naast het hek gezet.

Controleer het beeld in je hoofd

Een kaart in je hoofd is het beeld van een bekende plek in je gedachten. Het helpt je je huis of de weg naar school te onthouden. Er kunnen ook dingen ontbreken of op de verkeerde plek staan.

Vergelijk het beeld dat je je herinnert met de echte plek. Stop bij een bekend herkenningspunt en controleer wat ernaast staat. Voeg een landschapselement toe dat je bent vergeten. Houd de details aan die nuttig zijn voor het doel van je kaart; je hoeft niet elk blaadje en steentje vast te leggen.

Je aantekeningen zijn klaar. Maak er nu een duidelijke kaart van. Teken de plek van bovenaf, zodat iemand anders kan zien hoe de onderdelen bij elkaar passen.

Maak ruimte voor de grote dingen

Begin met de randen van je plek: muren, een hek of de omtrek van een plein. Geef met lichte lijnen aan waar de grootste landschapselementen komen. Controleer of er ruimte is voor alles wat je nodig hebt.

Teken eerst de grote vormen. Een veld moet groter lijken dan een zandbak. Houd dingen die in het echt naast elkaar liggen ook op de kaart naast elkaar. Teken ze van bovenaf, bijvoorbeeld een dakvorm voor een gebouw.

Voeg kleinere landschapselementen toe met eenvoudige symbolen. Gebruik steeds hetzelfde symbool voor dezelfde soort dingen. Maak verschillende soorten symbolen makkelijk van elkaar te onderscheiden.

Voeg hulpmiddelen voor het lezen toe

Maak een legenda die elk symbool en de betekenis ervan laat zien. Zet ook lijnsymbolen erin, zoals de lijn voor een pad. Voeg handige naamaanduidingen, of namen, toe naast landschapselementen.

Geef de kaart een duidelijke titel. “Onze binnenplaats” zegt meer dan “Mijn tekening”. Voeg een windroos of noordpijl toe die aanwijst waar het noorden echt is. Controleer het noorden met je aantekeningen. De N bovenaan zetten werkt alleen als het noorden op je tekening die kant op is.

Maak een kaart van een binnenplaats

Stel je voor dat je aantekeningen een klaslokaal langs de noordkant van een binnenplaats laten zien. Een bloemperk ligt naast het hek aan de westkant. Er zit een toegangshek in het hek aan de zuidkant. Een pad verbindt het toegangshek met de deur van het klaslokaal.

1. Teken de rand van de binnenplaats als een rechthoek.
2. Voeg een grote rechthoek voor het klaslokaal toe langs de noordkant.
3. Voeg het bloemperk toe naast de westrand en geef het toegangshek aan de zuidkant aan.
4. Verbind het toegangshek en de deur met een lijn voor het pad.
5. Zet de tekens voor het gebouw, het perk, het toegangshek en het pad in de legenda.
6. Voeg de titel “Onze binnenplaats” en een noordpijl toe.

Als je een route laat zien, teken dan pijlen langs de gekleurde lijn. Leg ook de routelijn uit in de legenda.

Test de kaart echt

Vergelijk de kaart met de plek of met een luchtfoto. Vraag daarna een vriend om met je kaart het bloemperk te vinden. Als je vriend naar het verkeerde hek gaat, controleer dan de plek van het bloemperk en de noordpijl. Als je vriend een symbool niet herkent, controleer dan de legenda. Verbeter het deel dat het probleem veroorzaakte.