Afval scheiden en recycling: zorgen voor de wereld die we delen

Een gedeelde ruimte is een plek die meer dan één persoon gebruikt. Je woonkamer is een gedeelde ruimte, net als een klaslokaal of een park. Ook de wereld om ons heen delen we met planten en dieren. Als je goed voor een plek zorgt, kunnen anderen die na jou komen er ook gebruik van maken.

Geef spullen een eigen plekje

Kies voor elke soort spullen een eigen plek: blokken in een doos, waskrijtjes in een beker, boeken op een plank. Voeg foto’s of tekeningen toe, zodat je kind spullen op de juiste plek kan leggen zonder te lezen. Zeg “Hier wonen de blokken” terwijl jullie er samen een opruimen.

Geef één duidelijke taak tegelijk. Met “Doe de blokken in deze doos” kan je kind makkelijker beginnen dan met “Ruim alles op”. Wacht tot die taak klaar is voordat je de volgende noemt.

Ruim stap voor stap op

Probeer deze routine nadat jullie in de woonkamer hebben gebouwd en getekend:

1. Zet een timer op vijf minuten of zet een bekend opruimliedje aan.
2. Zeg “Eerst de blokken” en doe elk blok in de doos.
3. Ga verder met de waskrijtjes en doe daarna de doppen terug op de stiften.
4. Kijk samen of er op de vloer dingen liggen waarover iemand kan struikelen.
5. Benoem het resultaat: “Opa kan hier nu doorheen lopen.”

De timer geeft aan dat jullie even samen aan het werk zijn; opruimen wordt er geen wedstrijd door. Als je kind zegt “Dat is mijn speelgoed niet”, antwoord dan: “We hebben hier samen gespeeld, dus helpen we samen.”

Zorg goed voor spullen terwijl je ze gebruikt

Laat zien hoe je een bladzijde van een boek voorzichtig bij de hoek omslaat. Doppen zorgen ervoor dat stiften niet uitdrogen. Als je een bibliotheekboek op tijd terugbrengt, kan een ander gezin het lenen. Gaat iets kapot, help je kind het je te vertellen, zodat jullie kunnen kijken of het te maken is.

Kies een vast klusje voor thuis, zoals schoenen op het rek zetten. Zo oefent je kind met gezamenlijke taken die het ook op school tegenkomt. Maak opruimen onderdeel van het gezinsleven, waarbij volwassenen ook helpen, en gebruik het niet als straf.

Leg het uit als de boeken nog iets anders moeten staan nadat je kind ze heeft opgeruimd. “Laten we deze draaien, zodat we de titels kunnen zien.” Doe het samen voor in plaats van het werk stilletjes over te doen.

Een snoeppapiertje dat op de stoep blijft liggen is zwerfafval: afval op een plek waar het niet hoort. Een fles in het gras en een zak in een struik zijn ook zwerfafval. Je kunt je voeten eraan bezeren en dieren kunnen het inslikken of erin vast komen te zitten. Regen kan zwerfafval van de straat de straatkolken in spoelen en op veel plekken rechtstreeks naar rivieren of de zee voeren.

Houd je eigen afval bij elkaar

Neem bij uitjes een klein afvalzakje mee. Gebruik een afvalbak als die er is. Is er geen bak of is die vol, neem je afval dan mee naar huis. Zeg: “We hebben het meegebracht, dus nemen we het weer mee.”

Etensresten tellen ook mee. Een klokhuis heeft tijd nodig om af te breken en kan wilde dieren naar eten voor mensen lokken. Veel kleine restjes van veel bezoekers maken er al snel een rommel van.

Ga even zwerfafval zoeken

Neem een zak en handschoenen of een afvalgrijper mee. Blijf naast je kind en controleer elke vondst voordat het die opraapt. Kies zacht, veilig zwerfafval zoals papier en verpakkingen.

Stel dat jullie 4 snoeppapiertjes, 2 flessendopjes en 1 pakje drinken vinden. Bij het hek ligt ook een kapotte fles. Je controleert de eerste 7 stukken en helpt ze oprapen. Laat de kapotte fles liggen voor de medewerkers van het park of een volwassene met geschikte hulpmiddelen. Scheid de verzamelde spullen thuis volgens de plaatselijke regels.

Leer je kind één duidelijke veiligheidsregel: “Raak geen glas, scherpe dingen, naalden, sigarettenpeuken, poep of dode dieren aan. Stop, wijs ernaar en vertel het mij.” Houd je kind uit de buurt terwijl je hulp regelt bij gevaarlijk afval. Een volwassene met de juiste uitrusting gebruikt hulpmiddelen en een stevige bak voor glas, nooit blote handen of een dunne zak. Was na het zoeken je handen met water en zeep, ook als je handschoenen droeg.

Laat je kind zien hoe je helpt

Terwijl je zelf veilig zwerfafval opruimt, leg je uit waarom: “Ik ruim dit op zodat een vogel het niet kan inslikken.” Door wat je doet, krijgen je woorden betekenis.

Als iemand in de buurt afval laat vallen, hoeft je kind die persoon daar niet op aan te spreken. Praat later over wat jullie gezin zelf kan doen. “Dat kan naar het water waaien. Waar kunnen wij ons afval bewaren?”

Afval is wat we weggooien. Een vuilniswagen brengt ons afval naar een echte plek. Een deel van het afval wordt verbrand; een vuilstortplaats is een plek waar afval wordt begraven. Als je iets in een afvalbak gooit, is het uit de keuken weg, maar het moet nog steeds ergens naartoe.

De drie stappen voor minder afval hebben een vaste volgorde: minder gebruiken, hergebruiken, recyclen. Minder gebruiken betekent dat je minder gebruikt, zodat er om te beginnen minder afval ontstaat. Door hergebruik blijven spullen bruikbaar. Bij recycling worden ingezamelde gebruikte materialen omgezet in nieuwe spullen.

Gebruik wat je nodig hebt

Geef bij een maaltijd eerst een kleine portie en laat je kind om meer vragen. Zeg: “Je mag nog een keer opscheppen als je eraan toe bent.” Bewaar restjes in de koelkast en bedenk wanneer je ze opeet. Zo voorkom je dat je eten weggooit dat je kind niet opkreeg.

Draai bij het tekenen het papier om voordat je een nieuw vel pakt. Neem één vel keukenpapier als dat genoeg is. Neem voor uitjes een hervulbare fles, een broodtrommel en herbruikbare bakjes mee. Geef je kind een echte taak, zoals de eigen fles inpakken.

Vergelijk twee lunches

Zet twee lunches klaar of teken ze. De eerste heeft een pakje drinken, een zakje chips, plasticfolie om een boterham, een plastic vork en een papieren servet. Er blijven 5 dingen over om weg te gooien.

Voor de tweede gebruik je een hervulbare fles, een broodtrommel en een stoffen servet, met een appel erbij. Het klokhuis is het enige wat overblijft: 1 in plaats van 5. Doe het klokhuis bij de compost als het daar mag, of bij het restafval. Vraag: “Waardoor hoeven we minder weg te gooien?” Wijs de bakjes en flessen aan die je kunt afwassen en opnieuw gebruiken.

Leen en deel

Als je een boek leent van de bibliotheek, kunnen veel gezinnen hetzelfde boek gebruiken. Door buitenspeelgoed te delen of mee te doen aan een speelgoedruil hoeven er mogelijk ook minder nieuwe spullen gemaakt te worden.

Houd de boodschap hoopvol: “Als we beide kanten gebruiken, hebben we meer aan dit papier.” Een kind de schuld geven van schade aan de aarde bezorgt het zorgen, maar geen bruikbare volgende stap.

Iets hergebruiken betekent dat je hetzelfde voorwerp opnieuw gebruikt. Je kunt een fles opnieuw vullen voor hetzelfde doel of van een schone doos een poppenkast maken.

Recycling is anders: het materiaal wordt afgebroken en er wordt iets nieuws van gemaakt. Daarvoor zijn inzamelwagens, machines en energie nodig. Een voorwerp opnieuw gebruiken komt meestal eerst.

Geef een oud voorwerp een nieuwe taak

Bewaar een kleine hergebruikdoos met schone, veilige materialen. Papieren kokers kunnen een speelverrekijker worden. In een doos van ontbijtgranen kun je tekeningen bewaren en met stof kun je een cadeau inpakken. Was voedselverpakkingen eerst af. Houd glas met beschadigde randen, scherpe deksels en plastic zakken uit de buurt van het speelgoed van je kind.

Probeer van een kartonnen eierdoos een zaaibakje te maken:

1. Doe aarde in de vakjes.
2. Doe in elk vakje één zaadje en geef voorzichtig water.
3. Zet de doos op een zonnige vensterbank.
4. Controleer de aarde elke dag en geef water als dat nodig is.
5. Plant de zaailingen buiten als ze groot genoeg zijn.

Maak het of geef het door

Een reparatie maakt iets weer bruikbaar. Help een gescheurde bladzijde met plakband te plakken of laat je kind een knoop aangeven terwijl jij die weer vastnaait. Vraag “Kunnen we dit maken?” voordat je besluit het weg te gooien. Volwassenen doen reparaties waarvoor gereedschap of sterke lijm nodig is.

Kleding die te klein is geworden, kan iemand anders nog passen. Laat je kind een schone, bruikbare jas uitkiezen voor een jonger neefje of nichtje of een inzamelpunt voor herbruikbare spullen. Doorgegeven spullen krijgen is ook hergebruik: “Deze jas hield je neef of nicht warm. Nu kan hij jou warm houden.”

Je hoeft niet elke lege verpakking te bewaren. Bewaar spullen waarvoor je echt een volgend gebruik hebt, recycle wat plaatselijk wordt ingezameld en volg voor de rest de plaatselijke aanwijzingen.

Schoon water moet worden gezuiverd en naar onze woningen worden gepompt. Door water te besparen blijft er meer beschikbaar voor mensen, planten en dieren. Het bespaart ook een deel van de energie die nodig is om het water schoon te maken en te vervoeren.

Draai de kraan tussendoor dicht

Maak bij het tandenpoetsen de borstel nat, draai de kraan dicht en draai die weer open om te spoelen. Vertel een volwassene over een druppelende kraan. Overgebleven gewoon drinkwater kun je aan een plant geven als die water nodig heeft. Korter douchen en een gedeeltelijk gevuld bad gebruiken ook minder water.

Stel je een kraan voor waar ongeveer 2 liter per minuut uit stroomt. In 2 minuten gebruikt die ongeveer 4 liter. Twee keer per dag is dat ongeveer 8 liter: genoeg om 8 waterflessen van één liter te vullen. Door de kraan tijdens het poetsen dicht te draaien, bespaar je het grootste deel van dat water. Uit je eigen kraan kan meer of minder water stromen.

Blijf je handen helemaal wassen: maak ze nat, draai de kraan dicht, wrijf ze minstens 20 seconden in met zeep, spoel ze af en droog ze. Door twee keer “Happy Birthday” te zingen weet je ongeveer hoe lang je moet inzepen. Water besparen betekent niet dat je het wassen overslaat.

Zet uit wat niemand nodig heeft

Elektriciteit laat lampen, schermen en de koelkast werken. Bij het maken van elektriciteit kan vervuiling in de lucht komen, vooral waar gas of steenkool wordt verbrand. Als we minder gebruiken, hoeft er minder elektriciteit gemaakt te worden.

Geef je kind de taak om de lampen te controleren voordat jullie van huis gaan. Controleer samen de keuken, badkamer en slaapkamer. Stel dat jullie op maandag 3 vergeten lampen vinden die nog branden, op dinsdag 1 en op woensdag geen. Het dalende aantal laat zien dat het gezin eraan denkt ze uit te doen.

Zet de tv uit als niemand kijkt en sluit de koelkast snel. Trek eerst een trui aan voordat je de verwarming hoger zet. Samen lopen of fietsen voor een korte afstand helpt ook om de lucht schoner te houden.

Kinderen mogen lichtschakelaars gebruiken; volwassenen zorgen voor stekkers, snoeren en stopcontacten. Prijs een gewoonte waaraan je kind heeft gedacht en noem het resultaat: “Je hebt de tv uitgezet toen we klaar waren.”

Bij recycling worden gebruikte materialen ingezameld, zodat een fabriek er iets nieuws van kan maken. Papier kan nieuw papier worden. Metalen blikjes kunnen worden omgesmolten tot nieuwe blikjes en glazen flessen tot nieuw glas. Sommige plastic flessen worden nieuwe flessen of vezels voor kleding en vloerbedekking.

Dit bespaart materialen en houdt bruikbaar materiaal weg van vuilstortplaatsen. Er is nog steeds energie voor nodig, dus minder gebruiken en hergebruiken komen eerst.

Benoem het materiaal

Probeer vier groepen met schone voorbeelden:

Dit zijn kenmerken, geen scheidingsregels. Doorzichtig plastic kan op glas lijken. Een glanzende chipszak kan op metaal lijken en een papieren drinkbeker kan aan de binnenkant een laagje plastic hebben. Vraag het aan een volwassene of bekijk het etiket als je het niet zeker weet door alleen te kijken.

Sorteer en controleer dan wat wordt ingezameld

Leg 8 schone voorwerpen klaar: een krant, een doos van ontbijtgranen, een soepblik, een frisdrankblikje, een glazen pot, een glazen fles, een plastic melkfles en een plastic waterfles. Help je kind elk materiaal te benoemen en vier stapels te maken. Op elke stapel liggen 2 voorwerpen, samen 8. Houd zelf toezicht op het glas.

Leg nu uit dat een stapel van hetzelfde materiaal nog geen recyclingbak is. De inzamellijst van je gemeente bepaalt welke voorwerpen worden ingezameld. Verpakkingen van samengestelde materialen kunnen extra lastig zijn, omdat de lagen moeilijk te scheiden zijn.

Bekijk het symbool goed

Het recyclingsymbool heeft drie pijlen in een driehoek. Op plastic geeft een getal van 1 tot 7 aan om welke soort plastic het gaat. Het belooft niet dat je gemeente het voorwerp inzamelt. Zeg: “Het getal helpt ons de soort te noemen. Onze gemeente vertelt ons waar het naartoe moet.”

Als je een voorwerp dat niet wordt ingezameld bij het recyclebare afval doet, kan het ander materiaal vervuilen of machines laten vastlopen. Kijk op de lijst in plaats van alles waarvan je hoopt dat het gerecycled kan worden in de bak te doen.

Begin bij de afvalwebsite, inzamelapp of sticker op de afvalbak van je gemeente. Gemeenten verschillen: bekijk de plaatselijke aanwijzingen voor glas, papier en karton, plastic verpakkingen, blikjes, drankkartons, etensresten en restafval.

Maak een overzicht met plaatjes van de spullen die je gemeente echt inzamelt. Hang het op waar je kind afval scheidt. Je kind kan een verpakking bij de juiste foto zoeken terwijl jij de keuze controleert.

Maak spullen klaar

Maak verpakkingen die worden ingezameld leeg, spoel voedselverpakkingen even om, houd papier droog en vouw dozen plat. Volg de plaatselijke aanwijzingen voor doppen en deksels.

Na de lunch heb je bijvoorbeeld een bananenschil, een aluminium blikje, een yoghurtbakje, een pakje drinken en een gebruikt servet. Kijk voor het blikje, het bakje en het pakje op het overzicht; maak de spullen die worden ingezameld klaar voor recycling. De schil gaat bij de compost waar dat mag, anders bij het restafval. Zoek ook op waar het servet naartoe moet: sommige compostinzamelingen nemen het aan, maar bij veel inzamelingen voor recycling mag het niet.

Kijk op de plaatselijke lijst voor plastic zakken en folie, zakdoekjes, keukenpapier, kleding, elektronica en gebroken glas; die moeten mogelijk ergens anders worden ingezameld. “Bij twijfel zoek je het op” is een handige uitspraak: stop even en controleer het in plaats van te gokken.

Houd batterijen apart

Oplaadbare lithium-ionbatterijen en apparaten met zulke ingebouwde batterijen horen bij een geschikte aparte inzameling. Als ze in een vuilniswagen worden samengedrukt, kan er brand ontstaan. Een volwassene zorgt dat ze naar een inzamelpunt voor batterijen of klein chemisch afval gaan; je kind kan je vertellen wanneer speelgoed op batterijen klaar is om weg te doen.

Maak compost van geschikte resten

Composteren is het afbreken van geschikte resten en plantenmateriaal. Compost is het donkere, kruimelige resultaat, dat de aarde helpt water vast te houden en planten te voeden. Een verse schil is een ingrediënt, geen kant-en-klare compost.

Voor een compostbak in de tuin zijn groente- en fruitresten, eierschalen, koffiedik en bladeren bruikbare ingrediënten. Doe er geen vlees, vis, botten, zuivel, vet eten en dierenpoep in. Wormenbakken hebben hun eigen voedingsbehoeften: geef de wormen onder andere geen citrusvruchten en sterk ruikend voedsel zoals uien. Gemeentelijke inzamelingen van etensresten hebben hun eigen lijsten van wat erin mag. Stem de resten af op het systeem dat je echt gebruikt.

Laat je kind helpen met omspoelen, veilige spullen dragen of een kleine doos platmaken. Laat een volwassene het gescheiden afval controleren voordat het wordt opgehaald.

Planten zijn levende wezens. Ze groeien en hebben water, licht en ruimte voor hun wortels nodig. Help je kind nieuwe bladeren of een langere stengel op te merken. Een plant kan leven, ook al loopt hij niet rond.

Controleer voordat je water geeft

Kies een gewone kamerplant en ontdek samen welke verzorging die nodig heeft. Laat je kind voelen aan de bovenkant van de aarde. Is die droog en heeft de plant water nodig, giet dan langzaam water bij de voet van de plant tot de aarde vochtig is. Voelt de aarde nat, wacht dan. Wortels hebben naast water ook lucht nodig; als ze te nat blijven, kan dat schadelijk zijn.

Elke dag een volle beker water kan te veel zijn. Maak van controleren de dagelijkse taak en geef water afhankelijk van wat je voelt.

Kweek samen bonen

Gebruik een beker met een klein gaatje in de bodem voor de waterafvoer.

1. Vul de beker met aarde.
2. Plant 2 droge bonen ongeveer 2,5 cm diep en bedek ze met aarde.
3. Geef water tot de aarde vochtig is en zet de beker op een zonnige vensterbank.
4. Controleer de aarde elke dag. Geef water als de bovenkant droog is.

Meestal verschijnen na ongeveer één tot twee weken scheuten. Laat je kind op een overzicht tekenen wat het ziet. Ook een tekening waarop nog geen scheut te zien is, is een nuttige vastlegging.

Laat gedeelde planten groeien

Bekijk en ruik bloemen in een park of openbare tuin of maak er een foto van. Laat ze staan voor bijen en andere bezoekers. Pluk alleen met toestemming bloemen uit je eigen tuin. Laat planten in natuurreservaten en nationale parken staan waar ze groeien.

Gebruik de paden naast bloemperken, raak bladeren voorzichtig aan en laat de schors op bomen zitten. Bomen geven mensen schaduw en bieden dieren onderdak. Een gezin kan helpen door een boom te planten of bloemen voor bijen en vlinders te kweken.

Leer je kind: “Eet geen bessen, paddenstoelen of bladeren die je vindt, tenzij een volwassene zegt dat ze veilig zijn.” Was je handen na het tuinieren. Met een hergebruikt zaaibakje en kant-en-klare compost door de aarde kun je ook bij de plantenverzorging je gewoontes om afval te verminderen gebruiken.

Honden en katten kunnen angst en pijn voelen en kleine diertjes kunnen makkelijk gewond raken. Laat je kind zien hoe je langzaam beweegt, zacht praat en dieren voorzichtig aanraakt. Als je kind wil spelen, betekent dat niet dat een dier gezelschap wil.

Bekijk kleine diertjes waar ze leven

Bekijk een slak of kever van dichtbij zonder het dier te storen. Houdt je kind met jouw hulp kort een geschikt diertje vast, gebruik dan een open, platte hand en knijp nooit. Zet het precies terug waar het is gevonden. Leg een opgetilde steen of boomstam voorzichtig terug.

Een worm die na de regen op de stoep is achtergebleven, kan uitdrogen. Maak met jouw hulp de handen nat, schep de worm voorzichtig op en zet hem op aarde of gras in de buurt. Wormen hebben een vochtige huid nodig om te ademen. Was daarna je handen.

Blijf rustig bij een bij of wesp en loop langzaam weg zonder ernaar te slaan. Veel kleine diertjes helpen ons: wormen verbeteren de aarde en bijen brengen stuifmeel van de ene bloem naar de andere. Door ze te bekijken kan je kind nieuwsgierig zijn zonder ze plat te trappen.

Laat je kind helpen met een huisdier

Huisdieren hebben elke dag eten, vers water, een schone plek en vriendelijk gezelschap nodig. Je kind kan helpen de waterbak te vullen of voer geven dat jij hebt afgemeten. Laat je kind een rustig huisdier voorzichtig borstelen terwijl jij in de buurt bent. Laat huisdieren met rust als ze eten of slapen en til ze nooit op aan hun oren, poten of staart.

Vraag het aan de eigenaar voordat je een hond ontmoet. Laat de hond zien dat je eraan komt en aai voorzichtig zijn zij of rug als de eigenaar toestemming geeft en de hond zich op zijn gemak voelt. Blijf uit de buurt van een hond die gromt, eet of slaapt.

Geef wilde dieren de ruimte

Bekijk vogels en eekhoorns van een afstand. Houd eten voor mensen bij jezelf: brood geeft eenden niet het voedsel dat ze nodig hebben en brood dat blijft liggen, kan het vijverwater vies maken. Laat een babyvogel zitten waar hij is en vertel het aan een volwassene; zijn ouders zijn misschien dichtbij.

Bloemen voor bijen, een hoekje met bladeren voor insecten en een ondiepe schaal met vers water kunnen wilde dieren thuis helpen. Een voederhouder voor vogels in de winter heeft geschikt vogelzaad, regelmatige schoonmaak en aandacht voor plaatselijke adviezen over wilde dieren nodig.

Was je handen met water en zeep na contact met dieren, hun voer of hun verblijven. Kinderen jonger dan 5 mogen geen reptielen, amfibieën of hun omgeving aanraken, en ook geen pluimvee uit de tuin zoals kuikens en jonge eendjes. Deze dieren kunnen salmonellabacteriën dragen, ook als ze er gezond uitzien.

Tijdens een natuurvriendelijke wandeling geniet je gezin van de natuur en laat het de plek zo achter dat andere bezoekers en levende wezens er ook terechtkunnen. “Neem alleen foto’s mee en laat alleen voetstappen achter” herinnert je eraan te kijken zonder dingen mee te nemen of achter te laten.

Pak in voordat je gaat

Vraag je kind te helpen een hervulbare fles, tussendoortjes in herbruikbare bakjes en een afvalzak in te pakken. Met een schrift of vergrootglas kan je kind goed kijken zonder dingen te verzamelen.

Blijf op een plek waar je kind je kan zien. Houd een jong kind bij water binnen armlengte. Kies paden en sta samen even stil om te bekijken wat er in de buurt is.

Geef de natuur ruimte

Voeten kunnen planten naast een pad plat trappen. Een kortere weg die door veel gezinnen wordt gebruikt, kan een kale strook achterlaten waar planten niet meer teruggroeien. Blijf op het pad, weg van nesten en holen.

Laat bloemen, schelpen, stenen, veren en nesten liggen waar ze zijn. Maak foto’s of tekeningen. In nationale parken en veel natuurreservaten zijn er ook regels tegen het meenemen van voorwerpen uit de natuur.

Praat zacht in de buurt van dieren, bekijk ze van een afstand en houd tussendoortjes voor jezelf. Volg de regels voor het aanlijnen van honden. Neem alles wat je hebt meegebracht weer mee naar huis, ook etensresten. Zwerfafval bij stranden en beken kan het water in spoelen en dieren schaden die het inslikken of erin verstrikt raken.

Ga kijken, luisteren en ruiken

Zoek 3 dingen om te zien, 2 dingen om te horen en 1 ding om te ruiken. Je kunt bijvoorbeeld een rood blad, een slak en een wolk in de vorm van een hond zien; vogels en knisperende bladeren horen; en bloemen ruiken. Dat zijn 6 ontdekkingen zonder iets te plukken. Laat je kind thuis een favoriete ontdekking tekenen.

Wil je kind maar één bloem plukken, praat er dan over dat iedereen ervan kan genieten: “Wat als elk gezin er één meeneemt? Laten we de bloem laten staan voor de bijen en de volgende bezoekers.”

Oorzaak en gevolg betekent dat het ene ervoor zorgt dat het andere gebeurt. De vraag van je kind “Wat gebeurt er als…?” is een goed begin. Praat over een verandering die je kind zich kan voorstellen en wie ermee te maken krijgt.

Verbind de actie met het resultaat

Als een boom wordt omgehakt, verliezen de dieren die erin leven hun thuis. Mensen verliezen de schaduw. Als een vijver opdroogt of te vies wordt, kunnen dieren die ervan afhankelijk zijn een leefplek verliezen. Rondslingerend afval kan een beek in waaien, waar dieren het kunnen inslikken of erin vast kunnen komen te zitten.

Helpen heeft ook gevolgen. Door een boom te planten, geef je dieren een toekomstig thuis. Door papier te recyclen is er minder nieuw hout nodig voor papier. Als je een korte afstand loopt, blijft de lucht schoner dan wanneer je die met de auto aflegt. Een schone, goed verzorgde voederhouder kan vogels helpen in de winter voedsel te vinden.

Bespreek een probleem dichtbij

Stel je voor dat er een plastic fles op de droge grond naast een vijver ligt. Vraag: “Waar kan die naartoe gaan als de wind waait?” Je kind wijst misschien naar het water. Leg uit dat een dier zwerfafval kan inslikken of erin vast kan komen te zitten.

Vraag nu: “Hoe kunnen we zorgen dat de fles niet in het water komt?” Een volwassene controleert de fles en zorgt dat die veilig in een geschikte bak terechtkomt. Ligt er al zwerfafval in het water, houd je kind dan op afstand en vraag geschikte medewerkers om hulp. Je kunt ook een afvalbak bij het pad voorstellen. Het idee verbindt een probleem, een mogelijk gevolg en een helpende actie.

Houd zorgen voor de natuur hoopvol

Mensen hebben de natuur nodig voor water, hout, papier en plekken om voedsel te verbouwen. Zorgvuldig omgaan met die dingen betekent dat we nemen wat we nodig hebben, verspilling voorkomen en helpen om dingen weer te laten groeien.

Een kind dat een lamp uitdoet of een dorstige plant water geeft, heeft echt geholpen. Benoem dat effect: “De plant heeft nu het water dat hij nodig heeft.” Begint je kind over een grote zorg over het milieu, geef dan eenvoudig antwoord. Leg uit dat veel volwassenen eraan werken en kies daarna één klein ding dat jullie vandaag samen kunnen doen.

Begin met iets wat je kind opmerkt. “Er liggen papiertjes bij de schommels” kan een klein plan worden dat jullie gezin kan uitvoeren. Jij helpt; je kind kan helpen het idee te kiezen en anderen laten zien wat het betekent.

Maak samen het plan

Volg een korte weg van opmerken naar doen:

1. Benoem het probleem.
2. Praat over waarom het belangrijk is.
3. Bedenk een paar ideeën om te helpen.
4. Kies er één die je kunt uitvoeren.
5. Doe het samen.
6. Kijk wat er is veranderd.
7. Deel het idee.

Bij zwerfafval bij de schommels kun je bijvoorbeeld een zak meenemen, een poster maken of de gemeente om een afvalbak vragen. Kies ervoor om elke zaterdag even met het gezin op te ruimen en, met toestemming, een poster voor het informatiebord te maken.

Stel dat jullie bij de eerste opruimactie 12 stukken vinden en bij de volgende 5. Bij het tweede bezoek zijn er 7 stukken minder. Praat over de verandering die jullie zagen zonder te beloven wat het aantal de volgende keer zal zijn.

Help je kind het idee uit te leggen

Laat je kind het probleem en de oplossing tekenen. Schrijf de eigen woorden van je kind eronder, zoals “Doe afval alstublieft in de afvalbak”. De tekeningen en woorden dragen het idee van je kind over, ook als jij een netter bord zou kunnen maken. Je kind kan het ook aan opa of oma vertellen of een eenvoudige maquette van de oplossing bouwen.

Houd een kleine gewoonte vol

Kies voor een maand één tot drie gewoontes voor het gezin. Dat kunnen flessen meenemen, lampen controleren of helpen met afval scheiden zijn. Op een stickerkaart kan je kind aangeven op welke dagen het eraan heeft gedacht. Voeg een nieuwe gewoonte toe als de eerste vertrouwd voelen.

Een groen team op school, een opruimactie in de buurt of een boomplantactie voor gezinnen kan helpen om het plan samen met anderen uit te voeren. Kies een taak die je kind kan zien en afmaken; “Nooit meer plastic” is te groot om richting te geven aan de actie van vandaag. Vraag achteraf: “Wat is er veranderd? Wat zullen we hierna proberen?” Prijs de moeite en het effect: “Je hebt geholpen die plek klaar te houden voor de vogels.”