Vroeger en nu: opgroeien, familieverhalen en oude dingen

Begin met iets wat je kind kent. Zet de eerste schoentjes naast de schoenen van nu. Vraag: “Wat valt je op?” Geef je kind de tijd om te wijzen, aan te raken of te antwoorden.

Geef tijd een naam

Het verleden is de tijd die al voorbij is. Het heden is nu. De toekomst is nog niet gebeurd. Met “toen” en “nu” kun je deze ideeën gemakkelijk gebruiken: “Toen pasten deze schoenen jou. Nu zijn je voeten groter.” Een ogenblik geleden hoort ook bij het verleden.

“Lang geleden” voelt voor iedereen anders. Je kind bedoelt misschien afgelopen zomer; opa bedoelt misschien zijn kindertijd. Voeg een bekend aanknopingspunt toe: “Voordat jij werd geboren” of “Toen opa klein was”. “Heel, heel lang geleden, voordat iemand die wij kennen leefde” gaat verder terug. Je kind krijgt door veel korte gesprekjes gevoel voor deze afstanden in de tijd.

Zoek naar verandering en wat hetzelfde blijft

Verandering betekent dat iets anders is dan eerst. Stel twee vragen: “Wat is veranderd?” en “Wat is hetzelfde gebleven?” De schoenen laten groei zien. Je kind is nog steeds dezelfde persoon. De naam of het favoriete slaapliedje is misschien ook hetzelfde gebleven.

Foto’s, voorwerpen, gebouwen en herinneringen van mensen zijn sporen uit het verleden. Een heel klein schoentje vertelt iets over de maat. Een familieherinnering kan vertellen wie het droeg. Help je kind elk idee met een aanwijzing te verbinden: “Ik weet dat je voeten zijn gegroeid omdat deze schoen nu te klein is.”

Probeer deze stappen met één voorwerp:

1. Kijk samen en benoem het.
2. Vraag wie het gebruikte en wanneer.
3. Zoek een verandering sinds die tijd.
4. Zoek iets dat hetzelfde is gebleven.
5. Help je kind de vergelijking in één zin te vertellen.

Praat over wat nog komt

Vraag: “Wat denk je dat je gaat doen als je groter bent?” Luister naar wat je kind denkt. We kunnen ons gebeurtenissen uit het verleden herinneren en erover leren uit sporen. Gebeurtenissen in de toekomst zijn nog niet gebeurd, dus daarover kunnen we gissen.

Als je kind jouw kindertijd naast de dinosaurussen plaatst, gebruik dan mensen die het kent om de tijden uit elkaar te houden. “Ik was klein voordat jij werd geboren. Dinosaurussen leefden lang voordat er mensen waren.” Gebruik “oud” als een woord dat over tijd gaat. Oud speelgoed kan nog werken en geliefd zijn; nieuw speelgoed kan al kapot zijn.

Een gesprek over iets wat jullie samen hebben gedaan helpt je kind over het verleden te vertellen. Kies één kleine gebeurtenis, zoals samen de lunch maken of een vriend bezoeken. Een paar minuten aan tafel of onderweg naar huis zijn genoeg.

Geef de woorden op een natuurlijke manier

Veel Nederlandse werkwoorden krijgen -te of -de in de verleden tijd: “We spelen” wordt “We speelden”. Andere woorden veranderen: gaan–ging, eten–at, zien–zag, lopen–liep, komen–kwam, slapen–sliep, hebben–had en zijn–was. Laat je kind deze vormen horen in een echt gesprek.

Je kind zegt misschien “Ik loopte” of “We eetten”. Het heeft het patroon met -te en -de opgemerkt en probeert het uit. Herhaal wat je kind bedoelt met het gebruikelijke woord en ga dan verder. Op “Ik valde van de schommel” kun je zeggen: “Je viel! Waar kwam je terecht?” Zo hoort je kind het woord zonder het verhaal kwijt te raken.

Wanneer “gisteren” elk eerder moment betekent, geef je een duidelijkere formulering. Kind: “Gisteren was ik een baby.” Jij: “Toen je een baby was, sliep je in dat ledikantje.” Je hoeft je kind niet te vragen je zin te herhalen.

Bouw samen een herinnering op

Samen over herinneringen praten heet herinneringen ophalen. Warme vragen, kleine details en praten over gevoelens helpen je kind een uitgebreider verhaal te vertellen.

Probeer een gesprek over bakken:

• Jij: “Wat hebben we na de lunch gemaakt?”
• Kind: “Brood.”
• Jij: “Ja, broodjes. Wat deed jij met het deeg?”
• Kind: “Erin geknepen!”
• Jij: “Je duwde er met je handen op. Wat gebeurde er daarna?”
• Kind: “We deden het in de oven.”
• Jij: “Hoe voelde je je toen we het eruit haalden?”

Als je kind vastloopt, geef dan één behulpzaam detail: “Weet je het plakkerige deeg nog?” Laat je kind het verhaal weer oppakken. “Wat heb je gemengd?” is gemakkelijker te beantwoorden dan “Vertel me alles”.

Help de volgorde van het verhaal bewaren

Gebruik eerst, daarna, toen, vervolgens en aan het eind. Doe voor hoe je voor en na gebruikt in korte zinnen: “We wasten onze handen voordat we gingen mengen. We aten nadat de broodjes waren afgekoeld.” Stel één vraag tegelijk.

Je kind herinnert zich een detail misschien anders. Vertel jouw herinnering naast die van je kind: “Ik herinner me dat we de grote kom gebruikten.” Voorkom dat het gesprek een discussie wordt. Je kunt een foto erbij pakken of iemand anders vragen als een detail belangrijk is.

Zoek een paar sporen uit het vroegere leven van je kind: foto’s, een babypakje, eerste schoentjes, speelgoed of een oudere tekening. Laat je kind er één kiezen om te onderzoeken. Begin met wat je kind kan zien voordat je een familieverhaal toevoegt.

Vergelijk twee momenten

Leg een babyfoto naast een recente foto. Vraag: “Wie is dit?” Als je kind denkt dat de baby iemand anders is, wijs dan op de bekende deken of de persoon die de baby vasthoudt. Een rij foto’s van verschillende leeftijden kan de verandering gemakkelijker te volgen maken.

Op de foto waarop Maya één jaar is, zit ze in een kinderstoel met een slabbetje en een zachte lepel. Ze heeft een paar tanden en dun haar. Als ze vijf is, zit ze aan tafel met een vork en heeft ze lange vlechten. Vraag: “Wat is er veranderd?” Wijs op haar haar, tanden en stoel. Vraag: “Wat is hetzelfde gebleven?” Op beide foto’s staat Maya.

Een foto laat sommige dingen zien en andere niet. Voeg een echte herinnering toe: “Toen vond je bananen heerlijk en dat vind je nog steeds.” De familie herinnert zich wat haar lievelingseten was; dat zie je niet aan haar kapsel of stoel.

Ontdek verschillende manieren van groeien

Stel alledaagse vragen over het eigen leven van je kind:

Houd een babypakje naast de kleding van nu. Laat je kind uitleggen wat niet meer past. Ook lengtestreepjes met datums maken groei zichtbaar. Denk ook aan wat is gebleven, zoals een knuffel of een slaapliedje.

Maak ruimte voor het verhaal van je kind

Vertel een korte herinnering met echte details: “Je zette je eerste stapjes bij opa thuis, terwijl je je aan de bank vasthield.” Kinderen groeien en leren niet allemaal op hetzelfde moment. Vergelijk je kind met zichzelf van vroeger.

Vraag: “Weet je dat nog, of weet je het van onze verhalen en foto’s?” Sommige vroege herinneringen vervagen als kinderen opgroeien. Laat je kind vertellen wat het zich herinnert.

Als er geen babyfoto’s zijn, gebruik dan de vroegste herinnering of het vroegste plaatje dat je hebt. Een tekening van een vroegere slaapkamer werkt ook. Maak een pagina met twee delen en daaronder de woorden van je kind: “Toen had ik hulp nodig met mijn jas. Nu trek ik hem zelf aan.”

Een tijdlijn zet gebeurtenissen in de volgorde waarin ze plaatsvonden. Voor je kind maken plaatjes die volgorde zichtbaar. Gebruik een strook papier, een muur of foto’s die met knijpers aan een touw hangen, met het vroegste plaatje links en “Nu” rechts.

Maak de lijn plaatje voor plaatje

Begin met drie plaatjes. Voeg er meer toe als je kind daaraan toe is. Leg ze door elkaar en vraag dan: “Wat gebeurde het eerst? Hoe kun je dat zien?” Leg dat plaatje links. Kies samen het volgende en ga zo door. Vertel de lijn na met “eerst”, “daarna” en “nu”.

Probeer voor vier plaatjes een pasgeboren baby in een deken, de eerste stapjes, een vierde verjaardag en de eerste schooldag op vijfjarige leeftijd. De pasgeboren baby komt eerst, dan de peuter, dan de verjaardag en dan school. Vier kaarsjes en een bekende leeftijd helpen de latere gebeurtenissen een plek te geven. Vraag je kind bij elke keuze één aanwijzing uit te leggen.

Schrijf onder elk plaatje een kort tekstje. Jij schrijft; je kind kan de woorden zeggen of tekenen. Een favoriet plaatje hoort op de plek waar de gebeurtenis plaatsvond, ook als je kind het vooraan wil leggen.

Houd leeftijd en lengte uit elkaar

Iemands leeftijd vertelt hoeveel jaren er sinds de geboorte zijn verstreken. Iemand die ouder is, is eerder geboren. Iemand die jonger is, is later geboren.

Een kind van zes is ouder dan een kind van vijf, ook als het kind van vijf langer is. Lengte helpt je de groei van één kind op de eigen foto’s te zien. Gebruik bekende leeftijden of verjaardagen wanneer je verschillende mensen vergelijkt. Oefen “oudst” en “jongst” met mensen die je kind kent.

Laat de volgorde zien zonder elke tussenruimte te meten

De afstanden tussen plaatjes mogen ongelijk zijn. Je kind leert wat ervoor en erna kwam. Kijk later welke tussenpozen langer duurden: ongeveer één jaar van de geboorte tot de eerste stapjes, maar ongeveer vier jaar meer tot de eerste schooldag op vijfjarige leeftijd.

Een kalender biedt een andere manier om terug te kijken. Voeg na een familiebezoek of uitstapje een foto of tekening toe. Wijs aan wat eerst gebeurde en wat daarna kwam. Wijs dagen in het verleden en in de toekomst aan terwijl je de woorden zegt; je kind kan het volgen zonder datums te lezen.

Je kunt de papieren lijn naar links uitbreiden met een ouder als kind en daarvoor opa of oma als kind. Houd de jeugdfoto’s van de familie apart van foto’s waarop diezelfde mensen nu staan. De lijn laat zien wanneer de afgebeelde gebeurtenis plaatsvond, niet alleen wie het oudst is.

Kies jeugdfoto’s van een ouder en een ouder familielid. Zoek zo mogelijk foto’s waarop ze ongeveer even oud zijn als je kind. “Dit is opa toen hij vijf was, net als jij” is gemakkelijker voor te stellen dan een groot aantal jaren.

Laat zien wie vóór wie kwam

Een generatie is één stap in een familie: kinderen, ouders, grootouders en dan overgrootouders. Volwassenen zijn ook ooit kind geweest. Gebruik de familiewoorden die je kind kent, ook voor stief-, pleeg- en adoptiefamilieleden.

Leg foto’s neer van oma als kind, mama als kind en je kind nu. Leg het verband uit: “Oma is de moeder van mama. Oma is vóór mama geboren. Mama is vóór jou geboren.” Help je kind te vertellen wie ouder en jonger is.

Zet je deze drie mensen van oud naar jong op een rij, dan komt oma eerst, daarna mama en als laatste je kind. Gebruik voor een tijdlijn van hun kindertijd de foto’s uit die tijd. Een foto van oma die vandaag is gemaakt hoort bij vandaag, ook al is oma de oudste persoon.

Maak de kindertijd van een volwassene echt

Zoek op een foto naar een bekende bezigheid: met een bal spelen, lunchen of naast een vriend staan. Vraag: “Wat vond opa hier leuk om te doen?” Zijn kindertijd was voordat de ouders van je kind werden geboren. Die familieband is een handig aanknopingspunt voor “lang geleden”.

Grootouders leefden in een wereld met auto’s, elektrisch licht, telefoons en televisie. Elke familie had een eigen woning en eigen spullen. Als je kind deze tijd met de dinosaurussen door elkaar haalt, leg dan uit dat dinosaurussen lang vóór mensen leefden. Je hoeft geen datums uit je hoofd te leren om die tijden uit elkaar te houden.

Leg zwart-witfoto’s uit

Een zwart-witfoto laat geen kleuren zien, maar de wereld had wel kleur. De camera of het filmrolletje legde het beeld zo vast. Vraag: “Welke kleur zou die jas zijn geweest?” Vraag het daarna aan degene die de jas droeg of zoek een andere aanwijzing. Een kleur raden en een kleur weten zijn verschillende dingen.

Sommige kleurenfoto’s verbleken ook, dus een gelige foto betekent niet dat alles er geel uitzag. Vergelijk de foto met een bekend voorwerp dat nog bestaat.

Ook een oudere vriend van de familie, oudtante, oom of oudere uit de gemeenschap kan verhalen over de kindertijd delen. Kies iemand die je kind kent en vertrouwt. Een telefoongesprek of een foto die van ver weg wordt gestuurd kan hetzelfde gesprek op gang brengen.

Nodig een ouder familielid of een vriend van de familie uit om iets over de eigen kindertijd te vertellen. Kies een onderwerp dat je kind interesseert, zoals spelletjes, eten of school. Vertel de verteller vooraf wat je kind wil vragen en laat die kiezen wat die wil delen.

Bereid een paar echte vragen voor

Help je kind twee tot vier vragen over één onderwerp te kiezen. Vragen die beginnen met “wat”, “hoe” of “waar” nodigen uit tot een verhaal. “Wat speelde je buiten?” geeft meer ruimte dan “Speelde je buiten?” Teken bij elke vraag een klein geheugensteuntje als dat helpt.

Je kunt deze vragen over school voorbereiden:

1. “Hoe ging je naar school?”
2. “Wat vond je daar leuk om te doen?”
3. “Met wie speelde je?”

Laat je kind de vragen stellen en help waar nodig. Een jeugdfoto of voorwerp geeft hen allebei iets om over te praten. Wacht tot de verteller is uitgesproken en help je kind een vervolgvraag te stellen: “Wat gebeurde er daarna?” Bedank de verteller na afloop.

Luister naar iemand die erbij was

Iemand die over een eigen ervaring vertelt, geeft een verslag uit de eerste hand. Het verzamelen van mondeling vertelde herinneringen heet mondelinge geschiedenis. Je kind kan dit proberen tijdens een gewoon familiegesprek.

Stel dat tante June zegt: “Ik liep met mijn broer naar school. We staken de voetgangersbrug over.” Je kind vraagt: “Wat zag je vanaf de brug?” Die vraag sluit aan op haar antwoord en nodigt uit tot een nieuw detail. Je kunt toevoegen: “Heb je een foto van die wandeling?”

Mensen herinneren zich een gezamenlijke gebeurtenis soms anders. Zeg: “Zo herinnert June het zich. Laten we horen wat haar broer zich herinnert.” Hun verhalen vertellen je iets over hun herinneringen. Foto’s, brieven of een ander verslag kunnen helpen een detail te controleren.

Bewaar achteraf één verhaal

Vraag je kind: “Wat ben je te weten gekomen?” Laat het één detail in eigen woorden navertellen: “June liep over een brug naar school.” Schrijf het onder de tekening van je kind. Zet de naam van de persoon bij het verhaal, zodat duidelijk blijft over wiens kindertijd jullie hebben gehoord.

Afstand is te overbruggen met een telefoongesprek, videogesprek, spraakbericht of brief. Als een familielid is overleden, kan een ander familielid herinneringen en foto’s van die persoon delen. Leg uit wie zich de gebeurtenis herinnert: “Oom Ben vertelde ons over het spel dat hij met haar speelde.”

Kies één deel van de kindertijd van een ouder iemand om met het leven van je kind te vergelijken. Spelletjes, maaltijden, school en thuis bieden allemaal goede beginpunten. Verbind de vergelijking steeds met het eigen verhaal van die persoon.

Geef elk idee een plek

Maak twee kolommen met de koppen “Toen opa klein was” en “Nu”. Je kind kan dicteren terwijl jij tekent of schrijft. Gebruik twee overlappende cirkels om dingen te laten zien die ze allebei delen. Zet gezamenlijke ideeën in de overlap. Dit is een Venndiagram.

Opa herinnert zich houten blokken, speelgoedauto’s, knikkers en een vlieger. Je kind noemt speelgoedauto’s, bouwstenen, een spelletje op een tablet en een step. De speelgoedauto’s komen in de overlap. Zowel opa als je kind bouwde dingen en speelde buiten. Opa’s knikkers komen aan zijn kant van de vergelijking; het spelletje op de tablet komt aan de kant van je kind.

Vraag: “Wat is veranderd?” en “Wat is hetzelfde gebleven?” Vergelijk dezelfde soorten dingen: de spelletjes van de een met die van de ander, of de school van de een met die van de ander.

Vergelijk manieren van leven in het dagelijks leven

Veel oudere familieleden herinneren zich een telefoon thuis die iedereen deelde, platen of de radio voor muziek en het wachten op foto’s van een filmrolletje. Een telefoon van nu kan verschillende van deze functies vervullen. Sommige families spelen nog steeds platen af of gebruiken analoge fotocamera’s.

Stel vragen om de eigen verhalen van je familielid te leren kennen:

Vergelijk het antwoord met jullie woning nu. Een krijtbord en een scherm in de klas zien er anders uit, terwijl kinderen in beide klaslokalen verhalen kunnen delen en samen met vrienden kunnen leren.

Noem de naam van de persoon in de vergelijking

Zeg “Opa speelde met knikkers”, niet “Elk kind speelde met knikkers”. Andere kinderen groeiden op in andere woningen en op andere plekken. Iemand anders herinnert zich misschien andere spelletjes of spullen.

Kinderen hadden lang geleden vrienden, lievelingsverhalen, gevoelens en volop spel. Als je kind zegt “Ze hadden niets te doen”, vraag het familielid dan wat het allerleukste was. Je kunt praten over de goede en moeilijke kanten van elke kindertijd zonder één hele tijd als beste te kiezen.

Een oud voorwerp is lang geleden gemaakt of gebruikt. Een nieuw voorwerp is kort geleden gemaakt. Begin met een familievoorwerp waarvan je het verhaal bij de eigenaar kunt navragen.

Vastpakken, kijken en vragen

Controleer voorwerpen op scherpe randen, losse onderdelen, glas en oude batterijen voordat je kind ze vastpakt. Ga aan een tafel zitten met schone, droge handen en ondersteun kostbare dingen met twee handen.

Vraag: “Waar is het van gemaakt?” “Hoe werkt het?” en “Wie gebruikte het?” Laat je kind goed kijken voordat je het verhaal vertelt. Verschillende aanwijzingen samen helpen:

• Slijtage: verbleekte kleur, platgedrukte vacht, krassen, afgesleten randen of reparaties.
• De werking: een opwindsleuteltje, een draaischijf, knoppen, een aanraakscherm of een aansluiting voor een telefoon.
• Stijl: vormen en kleuren zoals op een oude foto.
• Tekst: een datum, modelnaam, etiket of verpakking.

Het materiaal alleen laat vragen open. Plastic speelgoed bestond al toen veel grootouders jong waren en houten speelgoed wordt nu nog gemaakt. Vraag het de eigenaar of lees samen met je kind het etiket.

Bekijk twee beren

Papa’s beer uit zijn kindertijd heeft een dunne vacht, een gerepareerde neus, een verbleekt lint en een bobbelige vulling. Een beer uit de winkel heeft een dikke vacht en een onbeschadigd etiket. Vraag je kind welke aanwijzingen erop wijzen dat papa’s beer langer is gebruikt. Benoem de slijtage en reparaties en vraag papa daarna wanneer hij hem kreeg.

Nieuw speelgoed kan snel vies worden of kapotgaan. Een oud theeservies kan schoon en mooi blijven. Slijtage kan een reden zijn om naar de leeftijd te vragen; doordat iets schoon is, is het nog niet nieuw. Wijs een goed bewaard familievoorwerp aan en luister naar de geschiedenis ervan.

Onderzoek een ouderwets uiterlijk

Sommige nieuwe voorwerpen zijn ontworpen om er oud uit te zien. Een radio met een ouderwetse behuizing kan misschien muziek van een telefoon afspelen. Zoek naar de modelnaam, de verpakking en moderne kenmerken en vraag dan wanneer de radio is gekocht of gemaakt. “Het ziet er oud uit” is een eerste idee dat je kunt controleren.

Maak een klein familiemuseum met een paar voorwerpen. Laat je kind etiketten dicteren: wat elk voorwerp is, wie het gebruikte en ongeveer wanneer. “Mama’s broodtrommel, van toen ze zes was” is een handig etiket. Voeg één nieuwer voorwerp toe zodat je kind kenmerken kan vergelijken. Leg een onbeantwoorde vraag bij een voorwerp als je het antwoord nog aan de eigenaar moet vragen.

Leg twee voorwerpen of plaatjes naast elkaar en vraag: “Wat is de functie van elk voorwerp?” Die gezamenlijke taak geeft je kind iets duidelijks om te vergelijken. Iemand bellen, foto’s maken, een kamer verlichten en kleren wassen werken allemaal goed.

Volg één functie op twee manieren

Vergelijk een telefoon met draaischijf van de familie met een telefoon met aanraakscherm. Benoem eerst de gezamenlijke taak: praten met iemand die ver weg is. Kijk daarna hoe beide werken.

Je kind kan zeggen: “De manier waarop we bellen is veranderd. We horen nog steeds de stem van een ander.” Laat je kind proberen aan een niet-aangesloten draaischijf te draaien of de beweging op een kartonnen telefoon te volgen.

Bij een analoge fotocamera moesten de foto’s op het rolletje worden ontwikkeld voordat de familie ze kon zien. Op rolletjes pasten vaak 24 of 36 foto’s. Een digitale camera of telefoon laat een foto meteen zien. Beide bewaren een beeld van een moment. Platen, radio en cassettebandjes bieden nog een vergelijking met muziek van een telefoon of luidspreker.

Sorteer tijden met een verhaal erbij

Gebruik drie plekken: “Heel, heel lang geleden”, “Toen oma klein was” en “Nu”. Kies plaatjes waarvan je de tijd kent. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een afbeelding met een datum van lang voordat oma werd geboren, waarop een woning door olielampen wordt verlicht, oma die de telefoon met draaischijf van haar familie gebruikt en je kind dat nu een tablet gebruikt.

Beschrijf de situatie op elk plaatje voordat je het neerlegt. Een olielamp of paardenkar kan ook nu nog worden gebruikt. Kijk hoe de hele woning of situatie werkt en gebruik het verhaal of de datum die erbij hoort. Een kaarsje op een taart van nu hoort bij nu.

Probeer een andere manier

Vraag een ouder familielid om te laten zien hoe die een bordspel speelde, of vergelijk tijdens het koken een handgarde met een elektrische mixer. Benoem wat je handen doen en wat de machine doet. Oude manieren kunnen ook handige eigenschappen hebben: opwindspeelgoed werkt zonder batterijen en een papieren boek hoeft niet te worden opgeladen.

Laat je kind kiezen welke manier het voor een bepaalde taak zou gebruiken en uitleggen waarom.

Ook een bekende plek heeft een verleden. Begin met je woning of een straat die je kind kent. Vraag: “Wat zag er hier anders uit toen je jonger was?” Een veranderde kamer kan de vraag gemakkelijker te beantwoorden maken.

Vergelijk dezelfde plek

Zoek via je familie, een bibliotheek of een plaatselijke fotoverzameling een oude straatfoto. Ga staan waar je nu hetzelfde uitzicht hebt. Zoek eerst een overeenkomstige bocht in de weg, een gebouw of een deuropening. Die gedeelde kenmerken helpen je de juiste plekken te vergelijken.

Zoek daarna naar veranderingen in winkelborden, auto’s, gebouwen en het gebruik van open ruimte. Vraag naar één ding dat is veranderd en één ding dat hetzelfde is gebleven. Een gebouw kan blijven staan terwijl de winkel erin verandert.

Vergelijk thuis een eerdere foto van een kamer met de kamer nu. “Het ledikantje stond bij dit raam. Nu staat je bed daar.” Je kind kan de kamer tekenen zoals die was en zoals die nu is. Richt je op de veranderingen die je kind opmerkt.

Onderzoek aanwijzingen tijdens een wandeling

Lees een ingebeiteld jaartal of een gedenkplaat hardop voor. Een bord kan uitleggen wanneer een gebouw openging of wat er daarvoor stond. Afgesleten traptreden en ouderwetse ramen kunnen aanleiding geven tot vragen. Een eigenaar, buur, bibliotheek of plaatselijke geschiedenispagina kan helpen die te beantwoorden.

Een gebouw met “1912” erop is meer dan 100 jaar oud. De datum is een duidelijkere aanwijzing dan de verse verf. Oude gebouwen worden opnieuw geschilderd en gerepareerd. Ook een glazen gebouw is niet per se nieuw. Misschien weet je dat een appartementengebouw in de buurt nieuw is omdat je hebt gezien hoe het werd gebouwd.

Oude gebouwen kunnen nog dagelijks worden gebruikt als woningen, winkels, scholen of bibliotheken. Zoek er één dat je kind kent en praat over de mensen die het nu gebruiken.

Maak iets om later op terug te kijken

Maak een foto van een plek die gaat veranderen en ga later terug naar dezelfde plek. Bewaar de datums bij de foto’s. Je kind kan deze foto’s gebruiken als eigen sporen uit het verleden.

Houd op een bouwplaats uit elkaar wat je weet en wat gepland is: “Eerst was hier een parkeerplaats. Nu zijn bouwvakkers hier aan het werk. Op het bord staat dat hier een bibliotheek komt.” Wijs naar de oude situatie, het werk van vandaag en het geplande gebruik. Zo oefent je kind verleden, heden en toekomst aan de hand van één bekende plek.

Kies een prentenboek dat zich in het verleden afspeelt of luister naar een familieverhaal. Bekijk voor het lezen samen de omslag. Vraag: “Wanneer zou dit kunnen gebeuren? Wat valt je op?” Kom op de vraag terug nadat jullie meer plaatjes hebben gezien.

Zoek aanwijzingen in woorden en plaatjes

Tijdsaanduidingen helpen: “lang geleden”, “toen ik een meisje was”, “honderd jaar geleden” of “in de tijd voordat er auto’s waren”. Woorden in de verleden tijd alleen laten open wanneer iets gebeurde. “Sam ging naar het park” kan in een modern verhaal over gisteren gaan.

Kijk naar kleding, reizen, woningen, werk en speelgoed. Een paard dat een kar trekt of een kamer die door olielampen wordt verlicht, kan helpen om te bepalen wanneer een scène zich afspeelt. Bekijk het hele plaatje en luister naar de woorden erbij. Eén ouderwets voorwerp kan ook nu nog in een woning staan.

Pauzeer bij één of twee plaatjes die helpen. Vraag: “Hoe verplaatste deze persoon zich?” of “Hoe verlichtte deze familie de kamer?” Vraag na het lezen wat er zou veranderen als het verhaal zich nu in jullie buurt zou afspelen.

Probeer twee boeken

In Ox-Cart Man van Donald Hall, met illustraties van Barbara Cooney, maakt een familie in New England goederen en brengt de boer die met een ossenkar naar de markt. Het verhaal speelt zich af aan het begin van de 19e eeuw. Kijk naar de kar, de kleding en de met de hand gemaakte spullen. Vraag je kind hoe jullie familie aan de dingen komt die ze nodig heeft.

When I Was Young in the Mountains van Cynthia Rylant, met illustraties van Diane Goode, is gebaseerd op de kindertijd van de schrijver bij haar grootouders in de Appalachen. Gebruik haar herinneringen aan het leven thuis om een gesprek te beginnen over de kindertijd van een ouder familielid. Vraag: “Wat deed je met je opa en oma?”

Houd een herinnering en een verzinsel uit elkaar

Een waargebeurd verhaal vertelt over echte mensen en gebeurtenissen. Een verzonnen verhaal komt uit de fantasie. Beide kunnen zich lang geleden afspelen. In een sprookje kan een ouderwetse woning voorkomen, maar ook magie. De magie is niet echt gebeurd.

Vraag: “Welk deel zouden mensen echt gedaan kunnen hebben? Welk deel is verzonnen?” In een verzonnen verhaal kan iemand water dragen terwijl een pratend dier helpt. Water dragen is iets wat mensen konden doen; het pratende dier is verzonnen. Doordat een verhaal zich vroeger afspeelt, is niet elke gebeurtenis een feit.

Nodig je kind na een familieverhaal of boek uit om het opnieuw te vertellen. Navertellen betekent dat je je eigen woorden gebruikt en de gebeurtenissen op volgorde houdt. Blader terug door de plaatjes als je kind hulp nodig heeft om het zich te herinneren.

Geef het verhaal drie delen

Het begin laat zien wie er zijn en waar het verhaal begint. Het midden vertelt wat er gebeurt. Het einde vertelt hoe het afloopt. Vraag: “Hoe begon het?” “Wat gebeurde er daarna?” en “Hoe liep het af?”

Opa’s verhaal over zijn eerste fiets heeft een duidelijke vorm. Aan het begin krijgt hij op zijn zesde een rode fiets. In het midden valt hij en helpt zijn grote zus hem. Aan het eind van de zomer fietst hij alleen. Laat je kind die gebeurtenissen navertellen en daarna bij elk deel een tekening maken. Leg de tekeningen van links naar rechts.

Vergelijk het leven van een personage met nu

Kies één taak of bezigheid. Vraag: “Hoe kwam deze persoon aan water?” en “Hoe komen wij aan water?” Noem één verschil en iets wat hetzelfde is, zoals water nodig hebben om te koken. Zo kijkt je kind behalve naar wat er in het verhaal gebeurt ook naar het dagelijks leven.

Speel een vroegere manier na

Maak met wat je uit een verhaal hebt geleerd een kleine speelhoek voor doen-alsofspel. Een mengkom, houten lepel en kartonnen telefoon met draaischijf kunnen samen de keuken uit de kindertijd van een familielid worden. Vraag hoe die persoon een vriend zou bellen of een maaltijd zou klaarmaken. Laat de details aansluiten bij het verhaal of de herinnering van het familielid.

Als je kind een telefoon met aanraakscherm in het spel brengt, vraag dan of die persoon er toen een had. “Hoe nam zij toen contact op met haar vriendin?” geeft je kind een reden om de manier uit de herinnering te proberen. Het doen-alsofspel kan veranderen als je kind meer leert.

Vraag een ouder iemand om je kind een spelletje te leren dat die speelde. Met een klapspelletje, verstoppertje of een touwtjespringversje deelt je kind een bezigheid met een andere generatie. Praat tijdens het spelen over wat hetzelfde is gebleven.

Families hebben verschillende woningen, gerechten, spelletjes en verhalen. Luister met belangstelling als een andere familie daarover vertelt. Probeer “Dat was anders dan bij ons thuis” of “Dat spelen wij ook”. Je kind kan verschillen opmerken zonder het verhaal van één familie te zien als de manier waarop iedereen leefde.