Computerhardware: componenten van een pc

Een desktop-pc brengt verschillende vervangbare onderdelen samen in één behuizing. Vraag je eerst af wat elk onderdeel doet. Een groot getal op een specificatieblad zegt weinig zolang je niet weet of het werkgeheugen, opgeslagen bestanden of elektrisch vermogen beschrijft.

Volg het werk langs de onderdelen

De processor voert programma-instructies uit. Het werkgeheugen bevat de programma's en gegevens die op dat moment in gebruik zijn. Het is vluchtig: de inhoud verdwijnt als de stroom uitvalt. Opslag bewaart het besturingssysteem, apps en opgeslagen bestanden als de stroom uitstaat. Een SSD en een harde schijf bieden allebei opslag, hoewel ze gegevens op verschillende manieren opslaan en ophalen.

Denk aan het bewerken van een foto. Het opgeslagen bestand staat op de schijf. Als je het opent, komen gegevens in het werkgeheugen zodat de processor er snel mee kan werken. Bij het opslaan wordt het resultaat teruggeschreven naar de opslag. Meer schijfcapaciteit geeft meer ruimte voor bestanden; meer werkgeheugen geeft open werk meer ruimte. Een pc kan veel vrije schijfruimte hebben en toch werkgeheugen tekortkomen.

Het moederbord is de hoofdprintplaat. De socket, sleuven, connectoren en poorten verbinden de processor, het geheugen, de schijven en externe apparaten. De chipset biedt veel van die verbindingen. De voeding zet wisselstroom uit het stopcontact om in de lage gelijkspanningen die de onderdelen gebruiken, vooral 12 V, 5 V en 3,3 V. Koellichamen, ventilatoren en vloeistofkoelers voeren warmte af die tijdens het gebruik ontstaat.

Weet waar het beeld vandaan komt

De grafische processor maakt het beeld voor het scherm. Geïntegreerde graphics zijn in veel processors ingebouwd en gebruiken een deel van het werkgeheugen van het systeem. Een afzonderlijke grafische kaart heeft een aparte grafische processor en videogeheugen, VRAM genoemd. Afzonderlijke kaarten leveren veel meer grafische prestaties voor veeleisende games, 3D-werk en videobewerking. De monitor, het toetsenbord, de muis en de luidsprekers zijn randapparaten buiten de behuizing.

Firmware op het moederbord start de computer. BIOS of UEFI voert de zelftest bij het inschakelen (POST) uit en start daarna het besturingssysteem vanaf een schijf. Een kleine knoopcel, meestal een CR2032 van 3 V, houdt de klok draaiende wanneer de stekker van de computer uit het stopcontact is.

Lees een volledige specificatie

Bekijk: “processor met 8 kernen, 3,8 GHz; 16 GB DDR5-5600 (2 × 8 GB); NVMe-SSD van 1 TB; grafische kaart met 8 GB; voeding van 650 W; microATX-moederbord.”

De processor heeft acht kernen en een basiskloksnelheid van 3,8 GHz. De twee geheugenmodules bieden 16 GB werkgeheugen op 5.600 MT/s. De 1 TB beschrijft blijvende opslag. De 8 GB van de grafische kaart is VRAM, apart van het werkgeheugen van het systeem. De 650 W van de voeding is het uitgangsvermogen en microATX beschrijft het fysieke formaat van het moederbord.

Zoek de geïnstalleerde onderdelen

In Windows vermeldt Instellingen > Systeem > Info de processor en het werkgeheugen. Het tabblad Prestaties van Taakbeheer toont details over de processor, het geheugen, de schijf en de grafische processor. Systeeminformatie (msinfo32) en Apparaatbeheer bieden meer details. Een Mac heeft Over deze Mac en Systeeminformatie; Linux-hulpmiddelen zijn onder meer lscpu, free -h en lsblk. Ook de firmware-instellingen vermelden de belangrijkste onderdelen.

Software kan niet elke fysieke vrije ruimte meten of elke voedingskabel herkennen. Lees voor die controles etiketten en handleidingen. Bij desktop-pc's in een towerbehuizing kun je onderdelen meestal afzonderlijk vervangen. Laptops en alles-in-éénsystemen gebruiken compactere ontwerpen en vastgesoldeerde onderdelen kun je niet upgraden zoals insteekmodules.

Een moederbord moet zowel bij de behuizing als bij de onderdelen passen. De afmetingen bepalen waar je het monteert. De socket, chipset en firmware bepalen welke processors erop kunnen werken. Controleer deze punten afzonderlijk voordat je een moederbord kiest.

Kies een moederbord dat in de behuizing past

Een vormfactor bepaalt de afmetingen van het moederbord, de posities van de bevestigingsgaten en de positie van het aansluitpaneel aan de achterkant. Drie gangbare desktopformaten zijn:

ITX staat voor Information Technology eXtended. Grotere E-ATX-moederborden komen voor in werkstations, maar je moet zorgvuldig controleren of de behuizing ze ondersteunt. In een ATX-mid-tower passen vaak kleinere microATX- en Mini-ITX-moederborden dankzij gedeelde bevestigingsposities. In een Mini-ITX-behuizing past geen groter microATX-moederbord. De lijst met ondersteunde vormfactoren van de behuizing bepaalt wat past.

Controleer de processor op drie punten

Controleer eerst de exacte socket. Bij LGA-ontwerpen zitten de pinnetjes in de socket en vlakke contactpunten op de processor. Voorbeelden zijn Intel LGA1700 en LGA1851 en AMD AM5, dat LGA1718 is. Bij PGA-ontwerpen zitten de pinnetjes op de processor, zoals bij AMD AM4. Onderdelen die op elkaar lijken maar verschillende socketnamen hebben, zijn niet onderling uitwisselbaar.

Controleer vervolgens de ondersteuning van de chipset. De chipset biedt veel extra USB-poorten, SATA-poorten en PCIe-lanes en bepaalt functies zoals het overklokken van de processor. Moederborden uit de Z-serie van Intel ondersteunen overklokken met ontgrendelde “K”-processors; moederborden uit de B- en H-serie ondersteunen die combinatie voor processoroverklokken niet.

Controleer ten slotte de lijst met ondersteunde processors van de moederbordfabrikant voor de vereiste firmwareversie. Een processor kan in de socket passen en toch niet starten omdat de geïnstalleerde firmware die niet ondersteunt. De ondersteuningslijst noemt de processor en de vroegste geschikte firmwareversie.

Controleer geheugen en uitbreiding samen

De geheugencontroller van de processor bepaalt de ondersteunde DDR-generaties, snelheden en capaciteitslimieten. Het moederbord biedt sleuven voor een bepaalde generatie en heeft een eigen capaciteitslimiet. Een processor die DDR4 en DDR5 ondersteunt, heeft nog steeds modules nodig die bij het gekozen moederbord passen: op een DDR4-moederbord passen geen DDR5-modules.

Tel de uitbreidingsposities en controleer de ruimte ertussen. Een grote grafische kaart kan aangrenzende posities bedekken. Tel ook de opslagaansluitingen, benodigde poorten aan de achterkant en geheugensleuven. Een duurdere chipset biedt meestal meer aansluitingen, maar die zijn alleen nuttig als de pc ze nodig heeft.

Moederborden voor servers en sommige werkstations hebben meerdere processorsockets. Ze hebben passende ondersteunde processors nodig en bieden meer kernen en geheugenkanalen. Gewone desktopmoederborden hebben één socket.

Kies voor een compacte kantoor-pc

Stel dat een AM5-processor geïntegreerde graphics heeft en de pc twee geheugenmodules en één NVMe-SSD nodig heeft. Een AM5-microATX- of Mini-ITX-moederbord met DDR5-sleuven en een geschikte M.2-sleuf kan voldoen als de behuizing die vormfactor ondersteunt. Als later een grafische kaart, opnamekaart en netwerkkaart nodig zijn, valt Mini-ITX met zijn ene uitbreidingspositie af. Controleer de daadwerkelijke sleufindeling van een ATX- of microATX-moederbord voordat je het grotere systeem bestelt.

Een moederbord heeft verschillende soorten aansluitingen omdat voeding, gegevens en bedieningselementen van de behuizing verschillende functies hebben. Gebruik het moederbordschema in de handleiding om elke connector te herkennen voordat je een kabel of kaart aansluit.

Lees PCIe-sleuven correct

PCI Express (PCIe) verplaatst gegevens via seriële lanes. De gangbare formaten zijn x1, x4, x8 en x16. Een kleinere kaart past in een grotere sleuf. De lange x16-sleuf die het dichtst bij de processor zit, is de gebruikelijke plaats voor een grafische kaart. De fysieke lengte garandeert niet het aantal lanes: “x16 (x4-modus)” betekent een lange sleuf die voor slechts vier lanes is aangesloten.

PCIe 3.0 geeft ongeveer 1 GB/s per lane in elke richting door; 4.0 ongeveer 2 GB/s; 5.0 ongeveer 4 GB/s. Een kaart en sleuf onderhandelen over de generatie die ze allebei ondersteunen. Een PCIe 4.0 x4-SSD in een PCIe 3.0 x4-sleuf werkt, maar de maximale verbindingssnelheid daalt van ongeveer 7,9 GB/s naar 3,9 GB/s. Dit zijn verbindingslimieten, geen gegarandeerde kopieersnelheden voor bestanden. Het oudere PCI gebruikt een andere parallelle bus en sleuf; een PCI-kaart past niet in PCIe.

Zoek opslag- en voedingsaansluitingen

SATA-datapoorten hebben een kleine L-vormige 7-pins connector. M.2-sleuven zijn voor kleine apparaten met een kaartrand en houden die aan het uiteinde vast met een schroef of vergrendeling. Een ouder moederbord kan externe SATA, of eSATA, op het achterpaneel bieden. Sommige M.2-, SATA- en PCIe-aansluitingen delen lanes. Als je een schijf in één sleuf installeert, kan een andere poort worden uitgeschakeld. Lees daarom de tabel over gedeelde lanes voordat je schijven toewijst.

De grote 24-pins ATX-connector voedt het moederbord. De 8-pins EPS12V-connector bij de processor voedt de processor; die is vaak te splitsen in 4+4 pinnen. Sommige moederborden hebben nog een processorvoedingsaansluiting. Ventilatorheaders gebruiken drie pinnen voor spanningsregeling of vier voor pulsbreedtemodulatie (PWM). CPU_FAN is voor de processorkoeler en een PUMP- of AIO-header kan een pomp van een vloeistofkoeler bedienen.

Sluit de behuizing aan op de pinheaders

Een pinheader is een groep pinnen voor een kabel van de behuizing of een accessoire. Op de voorpaneelheader komen de aan-uitknop, resetknop en indicatieleds. Andere headers zijn USB 2.0 (9 pinnen), USB 3.x (19 pinnen), USB-C aan de voorkant, audio aan de voorkant en RGB-verlichting. Sommige moederborden hebben een TPM-header. Met de nabijgelegen Clear CMOS-jumper of -knop zet je de firmware-instellingen terug naar de standaardwaarden.

Het aansluitpaneel aan de achterkant biedt toegang tot ingebouwde USB-, ethernet- en audiopoorten. Het kan ook video-uitgangen, aansluitingen voor wifiantennes of een flashbackknop voor firmware hebben. Voor de video-uitgangen van het moederbord moeten ondersteunde geïntegreerde graphics in het systeem zijn ingeschakeld.

Voeg de kaart toe die de ontbrekende functie biedt

Een grafische kaart voegt een grafische processor toe; een geluidskaart voegt audioaansluitingen toe; een opnamekaart neemt video op van een HDMI-bron; een netwerkkaart (NIC) voegt een verbinding via ethernet, wifi of glasvezel toe.

Bereid de pc voor op werk binnenin en verwijder het juiste afdekplaatje van de behuizing. Lijn de kaart uit met de sleuf, druk die recht naar binnen, zet het bevestigingsplaatje vast en sluit eventuele vereiste voeding aan. Start de pc en installeer het stuurprogramma van de kaart. Sluit een monitor die door een afzonderlijke grafische processor wordt aangestuurd aan op de uitgangen van die kaart. Een aansluiting op een inactieve video-uitgang van het moederbord is een veelvoorkomende oorzaak van een zwart scherm.

Een processor moet de vereiste software kunnen uitvoeren, de juiste hardware ondersteunen en bij het werk van de gebruiker passen. Het aantal kernen en de kloksnelheid helpen de processor te beschrijven, maar geen van beide getallen vertelt op zichzelf welke processor het best presteert.

Controleer de architectuur

De processorarchitectuur is de instructieset die de processor begrijpt. De meeste desktop-pc's gebruiken x86-64-processors van Intel of AMD, ook x64 genoemd. ARM-processors drijven telefoons, tablets, Macs met Apple silicon en veel nieuwere Windows-laptops aan. Software moet de architectuur ondersteunen. Via emulatie kunnen veel x86-64-toepassingen op ARM draaien, soms met prestatieverlies, maar emulatie kan een ontbrekend hardwarestuurprogramma niet vervangen. Controleer of er ARM-stuurprogramma's zijn voor apparaten en software die van stuurprogramma's afhankelijk is, zoals VPN-clients.

Een 32-bits adresruimte omvat 4 GiB. Sommige x86-systemen gebruiken Physical Address Extension (PAE) om meer fysiek geheugen te bereiken, afhankelijk van het besturingssysteem. Een 64-bitprocessor met een 64-bitbesturingssysteem ondersteunt veel meer geheugen en kan nog steeds veel 32-bittoepassingen uitvoeren. Een 64-bitbesturingssysteem kan niet op een 32-bitprocessor draaien.

Onderscheid kernen, threads en kloksnelheid

Een processorkern is een verwerkingseenheid in de processor. Met simultane multithreading, of SMT, kan een kern twee hardwarethreads verwerken; Intel noemt zijn uitvoering Hyper-Threading. Een processor met acht kernen en twee threads per kern verwerkt 16 threads. Hybride processors combineren prestatiekernen en efficiëntiekernen. Zes P-cores plus acht E-cores vormen samen 14 kernen, maar ga er niet van uit dat elke kern SMT ondersteunt.

Meer kernen helpen bij video coderen, compileren en virtuele machines, omdat deze werklasten werk in parallelle delen kunnen verdelen. Veel dagelijkse apps en games zijn sterk afhankelijk van enkele snelle kernen. Kloksnelheid, in GHz, telt miljarden cycli per seconde. Een processor van 4,5 GHz draait 4,5 miljard cycli per seconde, maar verschillende ontwerpen verrichten per cyclus verschillende hoeveelheden werk. Gebruik relevante benchmarks om verschillende generaties of architecturen te vergelijken.

De basiskloksnelheid is een referentiesnelheid. De boostkloksnelheid kan boven de basissnelheid blijven zolang de werklast en de grenzen voor temperatuur, vermogen en stroomsterkte dat toelaten. Goede koeling kan een langdurige boost mogelijk maken; het is niet altijd een korte piek. Kleine, snelle cachegeheugens, L1, L2 en L3 genoemd, houden bruikbare gegevens dicht bij de kernen. Extra L3-cache helpt bij sommige werklasten, vooral bij veel games.

Controleer de behoefte aan graphics en vermogen

Veel processors hebben geïntegreerde graphics; andere niet. Intel-desktopmodellen met de achtervoeging “F”, zoals “12400F”, hebben een grafische kaart nodig voor beeldweergave. Een HDMI-aansluiting op het moederbord kan geen graphics leveren die de processor niet heeft.

TDP is de specificatie van de fabrikant voor het ontwerp van de koeler, niet het maximale elektrische verbruik. Een AMD-desktopprocessor van 65 W kan een pakketvermogenslimiet van 88 W hebben. Bekijk het maximale turbovermogen van Intel of package power tracking (PPT) van AMD wanneer je het benodigde voedingsvermogen schat. Kies een koeler uit de compatibiliteitslijst van de fabrikant voor de exacte processor; vermogensaanduidingen op koelers zijn niet gestandaardiseerd.

Kies voor de taak

Een kantoor-pc zonder grafische kaart kan een ondersteunde AM5-processor met zes kernen en geïntegreerde graphics gebruiken. Een AM5-alternatief met acht kernen zonder geïntegreerde graphics heeft een extra kaart nodig en mogelijk sterkere koeling. De extra kernen verhelpen het ontbreken van beeldweergave niet. Families voor servers en werkstations zoals Xeon, EPYC en Threadripper voegen functies toe, waaronder ECC-ondersteuning en meer geheugenkanalen; sommige ondersteunen ook meerdere processorsockets.

Koeling voert warmte van de processor af, zodat die op de bedoelde snelheid kan blijven werken. Een processor die te heet wordt, verlaagt zijn kloksnelheid door thermische snelheidsbegrenzing. Als de temperatuur blijft stijgen, schakelt het systeem zichzelf uit ter bescherming.

Kies een koelvorm

Een luchtkoeler gebruikt een metalen koellichaam, vaak met warmtepijpen, en een ventilator. Een systeem met een laag verbruik kan een passief koellichaam gebruiken. Een vloeistofkoeler verplaatst warmte van een koelplaat naar een radiator. Een gesloten waterkoeler (AIO-koeler) is een afgedicht, vooraf gevuld koelcircuit met een pomp en radiatorventilatoren.

Koelpasta vult microscopisch kleine openingen tussen de bovenkant van de processor en de onderkant van de koeler. De pasta verbetert de warmteoverdracht, maar vervangt geen correct gemonteerde koeler. Warmtegeleidende kussentjes vullen op vergelijkbare wijze openingen bij onderdelen zoals M.2-schijven en spanningsregelaars.

Plaats de processor en koeler

Bereid de pc voor op werk binnenin voordat je de socket opent. Open bij een LGA-processor de hendel en de plaat. Lijn de driehoek en inkepingen van de processor uit met de markeringen op de socket. Laat de processor recht op zijn plaats zakken en sluit daarna de plaat en de hendel. Bewaar het beschermkapje van de socket. Forceer de processor nooit: LGA-socketpinnetjes en PGA-processorpinnetjes buigen gemakkelijk.

Verwijder oude pasta van beide oppervlakken met een pluisvrije doek en isopropylalcohol van ten minste 90%. Volg de instructies van de koeler voor de pasta; een kleine stip in het midden is een gebruikelijke methode. Als er al pasta op de onderkant zit, voeg dan niets toe. Verwijder eventuele kunststof beschermfolie. Te veel pasta, ontbrekende pasta en vergeten folie zijn veelgemaakte montagefouten.

Installeer de juiste beugel of achterplaat. Draai de schroeven kruislings geleidelijk aan om de druk gelijkmatig te houden. Sluit de koelerventilator aan op CPU_FAN en een AIO-pomp op de aangegeven pomp- of AIO-header. Een hoge luchtkoeler moet vrij blijven van zowel het werkgeheugen als het zijpaneel van de behuizing. Een radiator heeft de juiste montageruimte nodig, bijvoorbeeld 240, 280 of 360 mm, plus ruimte voor de ventilatoren.

Geef de warmte een uitweg

Behuizingsventilatoren zuigen meestal koele lucht aan via de voorkant of onderkant en voeren warme lucht af aan de achterkant of bovenkant. Pijlen op het ventilatorframe geven de richting aan. Iets meer aanvoer dan afvoer veroorzaakt overdruk, waardoor lucht via kieren naar buiten gaat terwijl binnenkomende lucht door filters stroomt. Houd die filters schoon.

Plaats een AIO zo dat de pomp niet het hoogste punt van het koelcircuit is. Lucht verzamelt zich op het hoogste punt; lucht in de pomp veroorzaakt geluid en slechte koeling. Een radiator boven in de behuizing, of een radiator aan de voorkant met de slangen onderaan en de bovenkant boven de pomp, voorkomt die situatie.

Bekijk temperatuur en kloksnelheid samen

De bewaking in de firmware en hardwaremonitoringapps tonen de temperatuur en ventilatorsnelheid. Desktopprocessors zitten in rust vaak rond 30–50 °C en bereiken onder zware belasting 60–90 °C. Maximumtemperaturen verschillen per model en liggen vaak rond 95–100 °C. Sommige processors zijn ontworpen om onder volle belasting dicht bij die grens te werken.

Als een video-export begint op 4,8 GHz maar de kloksnelheid daalt naar 2,5 GHz terwijl de temperatuur 100 °C bereikt, zie je thermische snelheidsbegrenzing. Controleer de werking van de ventilator, stof, montagedruk, pasta en folie. Controleer daarna de geschiktheidslijst van de koelerfabrikant voor die exacte processor. Een kleine koeler die alleen voor processors met een laag verbruik is bedoeld, kan mogelijk niet langdurig voldoende warmte afvoeren, ook als die op de socket past.

Bij de keuze van geheugen tellen capaciteit, fysieke pasvorm, generatie, snelheid en kanaalindeling mee. Als één hiervan klopt, maakt dat een fout bij een ander punt niet goed. Een snelle set van de verkeerde DDR-generatie kun je niet installeren.

Kies een module die bij het pc-platform past

Het werkgeheugen bevat actieve programma's en gegevens. Als het vol raakt, gebruikt het besturingssysteem een wisselbestand of wisselruimte op de schijf. Die opslag is veel langzamer dan het werkgeheugen. Ongeveer 16 GB is geschikt voor gewoon kantoorwerk; 32 GB of meer helpt bij zwaar multitasken, virtuele machines en videobewerking.

Desktops gebruiken normaal gesproken DIMM's. Kleinere pc's en laptops gebruiken vaak kortere SO-DIMM's. Ze passen niet in elkaars sleuven.

DDR-generaties hebben verschillende posities van de inkeping en verschillende elektrische ontwerpen. Dat DDR4- en DDR5-DIMM's allebei 288 pinnen hebben, maakt ze niet uitwisselbaar. DDR5 voegt energiebeheer op de module toe en splitst elke module in twee 32-bits subkanalen.

Lees de snelheidsaanduiding

“DDR4-3200” beschrijft 3.200 miljoen overdrachten per seconde, of MT/s. Dit wordt vaak onnauwkeurig aangeduid als “3200 MHz”. Een 64 bits brede module verplaatst acht bytes per overdracht. De theoretische snelheid is:

Dat is 25.600 MB/s, vandaar de alternatieve aanduiding PC4-25600. DDR5-5600 geeft op dezelfde manier PC5-44800. CAS-latentie (CL) telt de klokcycli voordat gegevens aankomen. Bij dezelfde overdrachtssnelheid betekent een lagere CL minder vertraging; vergelijk CL-getallen niet afzonderlijk tussen verschillende snelheden.

Gebruik de geheugenkanalen

Een doorsnee desktopprocessor heeft twee geheugenkanalen. Plaats een bij elkaar passend paar in de sleuven die de handleiding aanbeveelt, meestal A2 en B2 op een moederbord met vier sleuven. Twee DDR4-3200-kanalen bieden maximaal 51,2 GB/s, het dubbele van de 25,6 GB/s van één kanaal. Twee modules van 8 GB en één module van 16 GB hebben dezelfde capaciteit, maar het paar kan beide kanalen gebruiken. Twee modules in A1 en A2 bezetten slechts één kanaal.

Kies een identieke set en controleer de lijst met geteste geheugenmodules (QVL). Gemengd geheugen heeft gedeelde instellingen nodig en kan langzamer werken of instabiel worden. Ongelijke kanaalcapaciteiten kunnen op platforms die die modus ondersteunen deels in dualchannelmodus en deels in singlechannelmodus werken; bij elkaar passende sets maken een voorspelbare pc eenvoudiger.

ECC-modules voegen controlebits toe om enkelbitsfouten te corrigeren. Zowel het moederbord als de processor moet ECC-gebruik ondersteunen. De interne ECC op de chip van DDR5 is anders en biedt niet dezelfde bescherming op systeemniveau. Geregistreerd servergeheugen, of RDIMM's, heeft ook een ondersteunend platform nodig; gewone desktop-UDIMM-sleuven accepteren geen RDIMM's.

Installeer en controleer

Open de sleufvergrendelingen, lijn de inkeping uit en druk de module recht naar beneden totdat die vastklikt. Controleer de volledige capaciteit en snelheid in de firmware of Taakbeheer. Met XMP of EXPO selecteer je het prestatieprofiel van de set; zonder dat profiel kan een DDR5-6000-set op 4.800 MT/s starten. De processor, het moederbord en de set moeten de gekozen instellingen ondersteunen. Geef nieuw geheugen bij de eerste keer opstarten tijd voor geheugentraining, vooral bij DDR5.

Bij de keuze van opslag weeg je responstijd, capaciteit, prijs en draagbaarheid af. Een schijf voor actieve toepassingen heeft een andere taak dan een schijf met een groot archief. Vergelijk daarom de werklast voordat je de geadverteerde overdrachtssnelheden vergelijkt.

Vergelijk draaiende schijven en flashgeheugen

Een HDD slaat gegevens magnetisch op draaiende schijven op. Een bewegende arm plaatst de koppen boven de gegevens. Typische draaisnelheden zijn 5.400 omwentelingen per minuut voor stillere, koelere schijven en 7.200 omwentelingen per minuut voor desktopprestaties. Zakelijke schijven hebben ook 10.000 en 15.000 omwentelingen per minuut gebruikt. Mechanische beweging veroorzaakt extra vertraging wanneer de schijf veel kleine bestanden moet zoeken. Klikken of schuren kan op een storing wijzen.

Een SSD slaat gegevens op in NAND-flashgeheugen, zonder bewegende onderdelen. Een SSD is stil, beter bestand tegen schokken en veel sneller bij willekeurige toegang. Flashgeheugen slijt door schrijven; de schrijfduurzaamheid wordt vaak opgegeven in geschreven terabytes (TBW). Gewone desktopwerklasten bereiken de opgegeven grens tijdens normaal gebruik zelden, maar bij werk met veel schrijfbewerkingen is die van belang.

Voor het starten van apps is de lage vertraging bij willekeurige toegang van een SSD belangrijker dan het hoogste sequentiële getal. Het 3,5-inchformaat voor HDD's is ongeveer 102 mm breed. Een 2,5-inchschijf is ongeveer 70 mm breed; veel SATA-SSD's gebruiken dit formaat ook. Deze gangbare aanduidingen geven niet de buitenbreedte van de behuizing aan.

Tel capaciteit in dezelfde eenheden

Schijffabrikanten gebruiken decimale eenheden: 1 TB is één biljoen bytes. Een GiB is 2³⁰ bytes. Windows geeft een binaire hoeveelheid meestal weer met de aanduiding “GB”, zodat een schijf van 1 TB als ongeveer 931 GB verschijnt voordat ruimte voor formattering en andere gegevens wordt gebruikt. Een schijf van 2 TB verschijnt als ongeveer 1,8 TB en een schijf van 8 TB als ongeveer 7,3 TB. Door de omrekening van eenheden zelf zijn geen bytes verdwenen.

Een videomonteur kan een NVMe-SSD van 2 TB gebruiken voor lopende projecten en een HDD van 8 TB met 7.200 omwentelingen per minuut voor afgerond werk. De SSD verwerkt veelgebruikt werk snel, terwijl de HDD betaalbare capaciteit voor grote hoeveelheden biedt. Afzonderlijke back-ups beschermen de bestanden nog steeds.

Kies verwisselbare media die het apparaat ondersteunt

USB-sticks en SD- of microSD-kaarten zijn draagbaar en raken gemakkelijk kwijt; versleutel gevoelige bestanden. Capaciteitsfamilies zijn van belang: SDHC gaat tot 32 GB, SDXC tot 2 TB en SDUC tot 128 TB. Een lezer die alleen SDHC ondersteunt, kan een SDXC-kaart niet lezen alleen omdat de kaart past.

Ook optische media verschillen. Op een cd past ongeveer 700 MB; op een dvd 4,7 GB of 8,5 GB met twee lagen; op een blu-rayschijf 25 GB of 50 GB met twee lagen. ROM is alleen leesbaar, R is eenmaal beschrijfbaar en RW of RE is herschrijfbaar. Een dvd-station kan geen blu-rayschijven lezen. Een blu-raystation leest normaal gesproken dvd's en cd's. Als een behuizing geen ruimte voor een optisch station heeft, biedt een extern USB-station die functie.

Een opslagaanduiding kan de vorm, het protocol of de verbindingssnelheid beschrijven. Houd die uit elkaar wanneer je een schijf bij een moederbord kiest. M.2 is een fysiek formaat; NVMe is een opslagprotocol; PCIe biedt de lanes die NVMe meestal gebruikt.

Sluit een SATA-schijf aan

Een SATA-HDD of 2,5-inch SATA-SSD heeft twee aansluitingen nodig. Een L-vormige 7-pins datakabel loopt naar het moederbord. Een bredere 15-pins voedingskabel loopt vanaf de voeding. SATA III werkt met een signaalsnelheid van 6 Gb/s, waarvan na codering ongeveer 600 MB/s beschikbaar is; SATA-SSD's halen in de praktijk ongeveer 550 MB/s.

Zet de schijf vast in een stationruimte of houder voordat je die aansluit. Een 2,5-inchschijf heeft mogelijk een montagebeugel nodig in een 3,5-inchstationruimte. Externe SATA, of eSATA, geeft gegevens door via een afgeschermde verbinding, maar levert normaal geen stroom. USB en Thunderbolt hebben die grotendeels vervangen.

Lees M.2-afmeting en protocol

“2280” betekent 22 mm breed en 80 mm lang. Andere lengtes zijn 2230, 2242 en 22110. Verplaats de montageafstandhouder naar de juiste lengte; een langere sleuf betekent niet dat een kortere schijf zonder ondersteuning kan blijven.

De inkeping van de connector bepaalt de sleuteling. Schijven met M-sleuteling gebruiken meestal PCIe x4 NVMe, hoewel er ook SATA-schijven met M-sleuteling bestaan. B+M-kaarten hebben twee inkepingen en zijn meestal SATA of PCIe x2. Sleuven met E-sleuteling zijn meestal voor wifikaarten. De sleuteling is een nuttige aanwijzing, maar de protocollen die volgens de moederbordhandleiding worden ondersteund, bepalen de compatibiliteit. Een NVMe-schijf in een M.2-sleuf die alleen SATA ondersteunt, wordt niet herkend.

NVMe is ontworpen voor flashopslag. Het verwerkt veel aanvragen parallel met weinig vertraging, normaal via vier PCIe-lanes. Een nieuwere PCIe-schijf kan in een oudere compatibele PCIe-sleuf werken op de snelheid die beide ondersteunen. Die achterwaartse compatibiliteit verandert een sleuf die alleen SATA ondersteunt niet in PCIe.

Installeer en houd rekening met gedeelde lanes

Bereid het systeem voor op werk binnenin en verwijder het koellichaam van de sleuf als dat aanwezig is. Plaats de schijf onder een hoek van ongeveer 30°, laat die zakken tot op de afstandhouder en zet de schroef of vergrendeling vast. Verwijder de beschermfolie van het warmtegeleidende kussentje van het koellichaam voordat je het terugplaatst.

Stel dat de handleiding vermeldt:

• “M2_1: M-sleuteling, 2242/2260/2280, alleen PCIe 4.0 x4.”
• “M2_2: M-sleuteling, 2280, PCIe 3.0 x4 of SATA; SATA-poort 1 wordt uitgeschakeld door een M.2 SATA-schijf.”

Een 2280 SATA-kaart gaat in M2_2 en een schijf met kabel moet een andere SATA-poort dan poort 1 gebruiken. Een PCIe 4.0 NVMe-schijf past in M2_1 voor de hogere snelheid; M2_2 beperkt die tot PCIe 3.0.

Herken andere interfaces en rond de installatie af

Oudere compacte systemen kunnen mSATA hebben, een klein SATA-kaartformaat dat verschilt van M.2. Servers gebruiken SAS, met 12 Gb/s voor SAS-3 en 22,5 Gb/s voor SAS-4. Een SAS-controller kan SATA-schijven ondersteunen; een SATA-poort kan geen SAS-schijf aansturen.

Een nieuwe lege schijf kan correct in de firmware verschijnen maar ontbreken in Verkenner. In Windows initialiseert, partitioneert en formatteert Schijfbeheer de schijf voor gebruik. Controleer welke schijf nieuw is voordat je wijzigingen aanbrengt; een herkende maar ongeformatteerde schijf is iets anders dan een schijf die op hardwareniveau ontbreekt.

RAID combineert schijven tot een logisch volume. Het kan de snelheid verbeteren, een systeem beschikbaar houden na een schijfstoring of beide doen. Het RAID-niveau bepaalt hoeveel capaciteit overblijft en welke storingen de array doorstaat.

Vergelijk de indelingen

Striping verdeelt blokken over schijven. Spiegeling bewaart een extra kopie. Pariteit bewaart berekende informatie waarmee ontbrekende gegevens kunnen worden gereconstrueerd. Een controller, moederbordfirmware of software van het besturingssysteem kan de array beheren; voorbeelden zijn Windows Opslagruimten en Linux mdadm.

RAID 0 biedt snelheid door striping, maar één defecte schijf laat de array uitvallen. RAID 1 schrijft dezelfde gegevens naar beide schijven. Lezen kan sneller gaan; spiegeling verdubbelt de schrijfsnelheid niet. RAID 5 verdeelt pariteit en behoudt meer capaciteit, maar pariteitsberekeningen vertragen het schrijven en een reconstructie belast de resterende schijven zwaar. RAID 6 gebruikt dubbele pariteit om een tweede storing te doorstaan, wat nuttig is als de reconstructie van grote schijven lang duurt. RAID 10 verdeelt gegevens met striping over gespiegelde paren voor snelheid en bescherming.

Bereken de bruikbare ruimte

Bij vier schijven van 4 TB is het ruwe totaal 16 TB. RAID 0 gebruikt alle 16 TB. RAID 5 reserveert het equivalent van één schijf voor verdeelde pariteit, zodat 12 TB overblijft. RAID 6 laat 8 TB over na twee schijven aan pariteit. RAID 10 laat 8 TB over omdat de helft van de ruimte gespiegelde kopieën bevat. Een RAID 1 met twee schijven van 4 TB bevat 4 TB.

Gebruik voor RAID 5 met gelijke schijven:

Voor RAID 6:

Hier is n het aantal schijven en d de capaciteit van één schijf. Schijven van verschillende grootte worden bij deze indelingen normaal behandeld alsof ze de grootte van de kleinste schijf hebben, waardoor de extra ruimte op grotere schijven verloren gaat.

Volg welke schijven uitvallen, niet alleen hoeveel

In RAID 10 kunnen de paren A/B en C/D schijf A en C verliezen en blijven werken. Als A en B uitvallen, gaat dezelfde spiegeling verloren en valt de array uit, ook al zijn slechts twee schijven uitgevallen. RAID 6 met vier schijven doorstaat het uitvallen van om het even welke twee schijven; RAID 10 garandeert dat niet.

Een redundante array blijft binnen zijn fouttolerantie met verminderde redundantie werken. Vervang de defecte schijf snel zodat de array kan worden gereconstrueerd. Een hotspareschijf is een geïnstalleerde reserveschijf waarmee de reconstructie automatisch kan beginnen. RAID 0 kan bij uitval van een schijf niet met verminderde redundantie blijven werken.

Houd herstel gescheiden van beschikbaarheid

RAID is geen back-up. Verwijdering, beschadiging en ransomware kunnen het logische volume en de redundante kopieën tegelijk treffen. Bewaar afzonderlijke back-ups. Een kantooropslag voor bestanden kan RAID 5 of RAID 6 gebruiken om na een storing te blijven werken. Voor een drukgebruikte database kan RAID 10 de voorkeur hebben. RAID 0 is alleen geschikt voor tijdelijke werkbestanden als verlies ervan aanvaardbaar is of de originelen elders bestaan.

De voeding levert elk onderdeel de spanning en stroom die het nodig heeft. De aansluiting op het lichtnet, het formaat en de uitgangsconnectoren moeten allemaal bij de pc passen. Een stekker die ongeveer de juiste vorm lijkt te hebben, is niet voldoende.

Lees de aanduidingen voor ingang en uitgang

De voeding zet wisselstroom uit het stopcontact om in gelijkstroom. De belangrijkste uitgangen zijn +12 V voor onderdelen met een hoog verbruik zoals de processor, grafische processor, ventilatoren en schijfmotoren; +5 V voor USB en schijfelektronica; en +3,3 V voor sommige chips en sleuven op het moederbord. De +5 V-stand-bylijn ondersteunt ontwaak- en laadfuncties zolang de pc op het stopcontact is aangesloten.

De meeste moderne voedingen accepteren automatisch 100–240 V wisselspanning bij 50 of 60 Hz. Dit dekt zowel de ongeveer 100–120 V als de 220–240 V die wereldwijd worden gebruikt. Controleer het afgedrukte bereik. Oudere voedingen kunnen een rode 115/230-keuzeschakelaar hebben: 115 kiezen bij 230 V kan de voeding kapotmaken, terwijl 230 kiezen bij 115 V betrouwbaar opstarten kan verhinderen. Zet de schakelaar goed voordat je de stroom aansluit.

De gebruikelijke voedingsingang is IEC C14 en accepteert een C13-snoer. Bij een voeding die zich automatisch aanpast aan de ingangsspanning is bij verhuizing naar een ander land normaal gesproken een geschikt lokaal netsnoer nodig, geen nieuwe voeding. Controleer ook het fysieke formaat van de voeding: ATX-voedingen zijn 150 mm breed en 86 mm hoog, met een variabele diepte; SFX-voedingen zijn kleiner, met 125 × 63,5 mm voor die afmetingen.

Kies de juiste uitgangsconnector

EPS12V en 8-pins PCIe hebben een andere bedrading en sleuteling. Lees “CPU” of “PCIe” op de kabel; forceer de ene stekker nooit in de aansluiting van de andere. SATA-voeding levert 3,3 V, 5 V en 12 V; de oudere Molex-connector levert 5 V en 12 V.

Begrijp het vermogensbudget van de grafische kaart

Een PCIe x16-sleuf levert maximaal 75 W. Een 6-pins kabel voegt maximaal 75 W toe; een 8-pins kabel maximaal 150 W. Twee 8-pins ingangen plus de sleuf geven:

Dat is een aansluitbudget van 375 W, geen uitspraak dat de kaart altijd 375 W verbruikt. De nieuwere 16-pins 12V-2x6, de opvolger van 12VHPWR, ondersteunt maximaal 600 W met de juiste kabel en apparatuur. Druk de stekker volledig aan totdat de vergrendeling vastklikt en voorkom scherpe bochten bij de connector; als de stekker niet volledig vastzit, kan die oververhit raken.

Werk veilig rond de voeding

Schakel de pc uit en haal de stekker uit het stopcontact voordat je binnenin werkt; zolang de stekker in het stopcontact zit, blijft stand-byvoeding aanwezig. Open een voeding niet: de condensatoren kunnen na het loskoppelen een gevaarlijke lading vasthouden. Vervang een defecte voeding als complete eenheid. Werk alleen aan de bevestiging aan de buitenkant en de kabels en volg de montagevoorzorgsmaatregelen bij het hanteren van printplaten.

Het vermogen van een voeding in watt is het maximale continue gelijkstroomvermogen dat die kan leveren, niet wat die voortdurend uit het stopcontact opneemt. Kies het vermogen voor de onderdelen en beoordeel vervolgens het rendement, de bekabeling en de fysieke pasvorm.

Tel de belasting op voordat je vermogensreserve toevoegt

Gebruik de maximale turbo- of pakketvermogenslimiet van de processor, niet de TDP. Tel daarbij het kaartvermogen van de grafische kaart op, ongeveer 50 W voor moederbord en geheugen, ongeveer 5–10 W per schijf, enkele watts per ventilator en een budget voor USB-apparaten. Bekijk ook het aanbevolen voedingsvermogen van de fabrikant van de grafische kaart.

Voor een pc met een processor met een maximum van 125 W, een grafische kaart van 220 W, 50 W voor moederbord en geheugen, 15 W voor schijven, 10 W voor ventilatoren en 30 W voor USB en marge is de som 450 W. Een voeding van 650 W werkt bij die belasting op ongeveer 69% van het nominale vermogen. De resterende capaciteit biedt ruimte voor korte pieken en toekomstige wijzigingen. Een voeding met te weinig vermogen kan bij zware belasting uitschakelingen of herstarts veroorzaken, ook als de computer normaal opstart.

Onderscheid rendement van vermogen

Rendement is het afgegeven gelijkstroomvermogen gedeeld door het opgenomen wisselstroomvermogen. Bij een rendement van 90% neemt een voeding die 450 W levert het volgende op:

De voeding neemt 500 W uit het stopcontact en geeft 50 W af als warmte. Bij 85% is voor hetzelfde uitgangsvermogen ongeveer 529 W nodig. Een rendementskeurmerk verlaagt het nominale gelijkstroomvermogen van een voeding van 650 W niet tot 585 W.

Het 80 PLUS-programma meet het rendement bij voorgeschreven belastingen. Dit zijn de minima voor interne voedingen op 115 V:

Titanium vereist ook 90% bij 10% belasting. Het 230 V-programma gebruikt andere, doorgaans hogere grenswaarden. Cybenetics beoordeelt ook rendement en geluid. Een hoger rendement vermindert energieverlies en warmte; een rendementsspecificatie zegt op zichzelf niet alles over de bouwkwaliteit. Een voeding met veel te veel vermogen kan meer kosten en bij een zeer lage belasting minder efficiënt werken.

Controleer kabels en bedrijfszekerheid

Bij volledig modulaire voedingen zijn alle kabels afneembaar; bij semimodulaire ontwerpen zitten de hoofdkabels vast; bij niet-modulaire voedingen zitten ze allemaal vast. Modulariteit maakt het wegwerken van kabels gemakkelijker, maar de pinindeling aan de kant van de voeding is niet gestandaardiseerd. Gebruik de kabels die voor die exacte voeding zijn geleverd. Een kabel van een ander model kan fysiek passen en toch de verkeerde spanning naar een onderdeel sturen.

ATX 3.x-voedingen zijn ontworpen om korte vermogenspiekken van moderne grafische kaarten op te vangen. Die eigenschap vormt een aanvulling op voldoende continu vermogen en de juiste connectoren voor de grafische kaart.

Servers kunnen redundante voedingen gebruiken. Als één module uitvalt, dragen de resterende modules de vereiste belasting, zodat de defecte module kan worden vervangen terwijl de server draait als hot-swap wordt ondersteund. Afzonderlijke stroomgroepen of UPS-systemen verkleinen de kans dat één stroomstoring alle modules uitschakelt. Twee modules op één uitgevallen stroomgroep bieden geen bescherming tegen het uitvallen van die groep.

De vorm van een poort laat zien wat erin past. De specificatie vertelt wat de verbinding kan doorgeven. Dit onderscheid is vooral belangrijk bij USB-C, waar poorten die er hetzelfde uitzien heel verschillende gegevenssnelheden, video-ondersteuning en laadvermogens kunnen bieden.

Herken eerst de stekker en daarna de snelheid

USB Type-A is de bekende rechthoekige computerstekker. Type-B is vierkant en komt veel voor op printers en scanners. Mini-B vind je op oudere camera's, Micro-B op oudere mobiele apparaten en de brede USB 3 Micro-B op sommige externe schijven. USB-C is klein, ovaal, omkeerbaar en heeft 24 pinnen. Een blauw Type-A-inzetstuk duidt vaak op USB 3, maar kleur is geen betrouwbare specificatie.

USB 5Gbps heette eerder USB 3.0, USB 3.1 Gen 1 en USB 3.2 Gen 1. USB 10Gbps omvat de Gen 2-namen, terwijl USB 3.2 Gen 2x2 20 Gb/s via USB-C levert. Nieuwe aanduidingen op basis van snelheid maken deze vergelijkingen eenvoudiger. Een USB-C-poort kan nog steeds USB 2.0 zijn en een laadkabel kan mogelijk alleen trage gegevens en geen video doorgeven. Controleer de specificaties van zowel de poort als de kabel.

Controleer de stroomvoorziening

Standaard-USB 2.0 levert 500 mA bij 5 V, oftewel 2,5 W; USB 3.x levert 900 mA, oftewel 4,5 W. USB-C kan 3 A bij 5 V leveren, oftewel 15 W. USB Power Delivery (USB PD) onderhandelt over meer vermogen met hogere spanningen. Bij 20 V en 3 A is het resultaat 60 W. Bij 20 V en 5 A is dat 100 W, waarvoor een 5 A-kabel nodig is. Extended Power Range bereikt 48 V en 5 A, oftewel 240 W, met een kabel die geschikt is voor EPR. De bron, het apparaat en de kabel moeten allemaal het vereiste vermogen ondersteunen.

Herken Thunderbolt en oudere aansluitingen

Thunderbolt geeft PCIe-gegevens, DisplayPort-video, USB en voeding door. Thunderbolt 1 en 2 gebruikten connectoren in de vorm van Mini DisplayPort; USB-apparaten hebben een geschikt dockingstation of een adapter nodig. Thunderbolt 3 en 4 gebruiken USB-C met 40 Gb/s en accepteren USB-apparaten rechtstreeks. Thunderbolt 5 biedt 80 Gb/s in beide richtingen en maximaal 120 Gb/s in één richting voor veeleisend beeldschermverkeer. Zoek het bliksemschichtsymbool en controleer de versie. Apparaten kunnen in serie worden doorgelust.

Apple Lightning is een oudere kleine, omkeerbare 8-pins connector die op iPhones, iPads en accessoires wordt gebruikt. De iPhone stapte met de iPhone 15 in 2023 over op USB-C. Seriële RS-232-verbindingen worden nog gebruikt voor consoleverbindingen en industriële apparatuur. Hun 9-pins connector wordt gewoonlijk DB9 genoemd, nauwkeuriger DE-9; een USB-naar-serieeladapter heeft een stuurprogramma nodig.

Zoek de langzaamste schakel

Een SSD met een opgegeven snelheid van 1.050 MB/s die op USB 2.0 is aangesloten, kan die snelheid niet benaderen. Als je 480 Mb/s door acht deelt, krijg je 60 MB/s vóór protocoloverhead. Een geschikte USB 10Gbps-poort en kabel nemen die specifieke beperking weg. De schijf vervangen terwijl dezelfde trage poort in gebruik blijft, zou het knelpunt in de verbinding niet oplossen.

Een videoverbinding heeft een compatibel signaal, de juiste richting en een ondersteunde beeldschermmodus nodig. Bepaal voordat je een kabel koopt de uitgang van de computer, de ingang van de monitor en de resolutie en verversingsfrequentie die je wilt gebruiken.

Vergelijk digitale en analoge verbindingen

HDMI en DisplayPort geven digitale video en audio door. HDMI komt veel voor op tv's en monitoren, met connectoren van standaardformaat Type A, Mini Type C en Micro Type D. HDMI 1.4 ondersteunt 4K tot 30 Hz, HDMI 2.0 biedt 18 Gb/s en 4K bij 60 Hz en HDMI 2.1 bereikt maximaal 48 Gb/s voor modi zoals 4K bij 120 Hz. HDMI 2.2 verhoogt de maximale bandbreedte tot 96 Gb/s met Ultra96-kabels. Controleer de daadwerkelijke functies en ondersteunde modi van de poort, niet alleen de versieaanduiding. Een Ultra High Speed-kabel is geschikt voor modi van 48 Gb/s; Ultra96 is geschikt voor het nieuwe maximum.

DisplayPort komt veel voor op grafische kaarten en pc-monitoren. De stekker heeft vaak een vergrendeling en Mini DisplayPort is een kleinere vorm. DP 1.4 heeft een ruwe verbindingssnelheid van 32,4 Gb/s; DP 2.1 bereikt maximaal 80 Gb/s. Met Multi-Stream Transport kun je ondersteunde monitoren in serie doorlussen. DP kan ook via USB-C worden doorgegeven met DisplayPort Alt Mode.

Het oudere DVI-D geeft digitale video door, DVI-A analoge video en DVI-I beide. Singlelink-DVI haalt 1920 × 1200 bij 60 Hz; hogere modi zoals 2560 × 1600 vereisen duallinkondersteuning en een duallinkkabel. Standaard-DVI geeft geen audio door. VGA is analoog en heeft een DE-15-connector met 15 pinnen in drie rijen. Het is nog bruikbaar voor oude beeldschermen, maar het beeld wordt minder scherp bij hoge resolutie of over lange kabels.

Bepaal of omzetting nodig is

Een passieve adapter verandert de verbinding tussen de pinnen. Een actieve signaalomzetter verandert het signaal. Veel DP-uitgangen ondersteunen dualmode DP++, waardoor passieve HDMI- of DVI-verbindingen mogelijk zijn. Van een HDMI-uitgang naar een DisplayPort-ingang is een actieve signaalomzetter nodig. Van een digitale uitgang naar VGA is actieve digitaal-naar-analoogomzetting nodig. HDMI en DVI-D gebruiken compatibele videosignalen, zodat een passieve kabel ze kan verbinden, meestal zonder audio. De richting is van belang: ga er niet van uit dat een adapter ook omgekeerd werkt.

Directe video via USB-C vereist DisplayPort Alt Mode of Thunderbolt. Een USB-C-poort die alleen gegevens doorgeeft, kan een eenvoudige HDMI-adapter niet aansturen. DisplayLink-dockingstations coderen video als USB-gegevens en hebben een stuurprogramma nodig.

Kies de modus voor het hele signaalpad

Een monitor kan op verschillende ingangen verschillende verversingsfrequenties ondersteunen. Veel QHD-monitoren halen 165 Hz via DisplayPort 1.2 of later, maar een lagere frequentie via hun HDMI-ingang. Ook de kleurdiepte beïnvloedt de bandbreedte. Lees voor elke ingang de tabel met ondersteunde modi.

Sluit bij een kaart met HDMI 2.1 en DP 1.4 een DP-monitor rechtstreeks aan met DP. Voor een ouder Full HD-scherm met DVI-D en VGA behoudt HDMI-naar-DVI-D de digitale video zonder actieve VGA-omzetter. Controleer bij geen beeld de geselecteerde monitoringang, of de kabel volledig vastzit en of die op de actieve uitgang van de grafische kaart is aangesloten.

Netwerkkabels verschillen in afstand, snelheid, bescherming tegen interferentie en connectortype. Begin bij de vereiste verbinding en de route en kies daarna de kabel. Een passende connector bewijst niet welke snelheid de kabel ondersteunt.

Kies koper voor de afstand

Ethernet via twistedpairkabel heeft vier aderparen en RJ45-connectoren, technisch 8P8C. De categorie staat op de mantel.

UTP is onafgeschermde twistedpairkabel, die veel op kantoren voorkomt. STP voegt afscherming toe om interferentie bij motoren en stroomkabels te verminderen; daarvoor zijn geschikte afgeschermde, geaarde aansluitingen nodig. Plenumgeclassificeerde kabel produceert bij brand minder rook en giftig gas en is vereist waar toepasselijke bouwvoorschriften die in luchtcirculatieruimten voorschrijven. Grondkabel heeft een waterdichte mantel voor routes onder de grond zonder buis. Een snelheidscategorie en een classificatie van de mantel voor de omgeving beantwoorden verschillende vragen.

Herken de adervolgordes

T568A en T568B bepalen de volgorde van acht contacten. Vanaf pin 1 is T568B: wit-oranje, oranje, wit-groen, blauw, wit-blauw, groen, wit-bruin, bruin. T568A is wit-groen, groen, wit-oranje, blauw, wit-blauw, oranje, wit-bruin, bruin. De oranje en groene paren wisselen van plaats; blauw en bruin niet.

Dezelfde volgorde aan beide uiteinden geeft een rechtstreekse kabel. A aan het ene uiteinde en B aan het andere geeft een kruiskabel. Moderne Auto-MDI-X-poorten regelen de kruising normaal automatisch. Een smallere RJ11-stekker voor telefoon of DSL, meestal met twee of vier contacten in zes posities, is geen ethernetverbinding, ook als die in de grotere aansluiting past.

Een aansluitblok bevestigt afzonderlijke aders in metalen contacten, waarin ze met een montagetang voor aansluitstroken worden gedrukt. In kabelkasten worden deze aansluitingen gebruikt voor bekabeling van wandaansluitingen, patchpanelen en telefoonsystemen.

Herken coaxkabel en glasvezel

RG-6-coaxkabel heeft een centrale geleider, isolatie en een afscherming. Een opschroefbare F-connector wordt vaak gebruikt voor de verbinding van de wand naar het kabelmodem.

Glasvezel geleidt licht door glas en is ongevoelig voor elektrische interferentie. Singlemodeglasvezel gebruikt een kern van ongeveer 9 µm breed en ondersteunt verbindingen van vele kilometers. Multimodeglasvezel gebruikt een kern van 50 of 62,5 µm en wordt vaak gebruikt voor kortere hogesnelheidsverbindingen van enkele honderden meters; het werkelijke bereik hangt af van de glasvezelklasse en de optische apparatuur. De mantel is vaak geel bij singlemode en aquablauw of oranje bij multimode. Controleer de aanduidingen in plaats van alleen op kleur af te gaan. Kijk nooit in een glasvezeluiteinde of poort; het laserlicht kan ogen beschadigen.

Glasvezelconnectoren zijn onder meer de ronde ST met bajonetsluiting, de vierkante SC met insteekvergrendeling en de kleine LC met vergrendeling. LC-paren komen veel voor op SFP-modules in switches.

Kies voor de route

Een kantoorverbinding van 80 m met 10 Gb/s heeft Cat 6a nodig, omdat het bereik van Cat 6 bij 10 Gb/s kleiner is. Als die route door een retourluchtplenum loopt, is ook de vereiste plenummantel nodig. Een verbinding van 2 km tussen gebouwen vraagt om geschikte singlemodeglasvezel en passende transceivers, niet om een langere koperkabel.

Een beeldschermspecificatie beschrijft de lichtbron, het pixelraster, de beweging en de kleur. Kies die eigenschappen voor het werk en configureer vervolgens de verbinding zodat het scherm daadwerkelijk in de bedoelde modus werkt.

Vergelijk paneeltechnologieën

Een lcd regelt licht van een achtergrondverlichting. TN-panelen bieden een snelle responstijd en lage kosten, maar kleinere kijkhoeken en minder goede kleurweergave. IPS-panelen bieden grote kijkhoeken en nauwkeurige kleuren, met een lager contrast en mogelijke gloed in donkere scènes. VA-panelen hebben een hoog contrast en diep zwart, met enige beeldsmering bij donkere bewegingen en kijkhoeken tussen die van TN en IPS.

Oled-pixels geven zelf licht. Ze kunnen voor zwart volledig uitschakelen, wat een zeer hoog contrast en een snelle responstijd geeft. Herhaalde statische beelden zoals een taakbalk kunnen na verloop van tijd inbranden; de helderheid over het volledige scherm is vaak lager dan bij een lcd. Miniled is nog steeds lcd-technologie en gebruikt veel kleine leds in lokaal gedimde zones van de achtergrondverlichting. Het verbetert contrast en HDR, maar kan lichtkransen rond heldere objecten veroorzaken. Het verschilt van microled, waarbij afzonderlijke pixels licht uitstralen.

Onderscheid resolutie van fysieke afmetingen

Resolutie is het pixelraster: Full HD is 1920 × 1080, QHD 2560 × 1440 en 4K UHD 3840 × 2160. Full HD heeft 2.073.600 pixels; 4K heeft er 8.294.400, vier keer zoveel. De native resolutie geeft de scherpste tekst. Schaling vergroot interface-elementen met behoud van dat native pixelraster.

De beeldverhouding beschrijft de breedte ten opzichte van de hoogte, meestal 16:9, met 16:10 en 21:9 als alternatieven. Pixeldichtheid combineert resolutie en fysieke afmetingen. Beeldschermdiagonalen worden in de branche opgegeven in inch, waarbij één inch gelijk is aan 2,54 cm. Een 27-inchscherm heeft een diagonaal van 68,6 cm. Voor een QHD-scherm van dat formaat:

Een 24-inch Full HD-scherm heeft ongeveer 92 PPI; een 27-inch 4K-scherm ongeveer 163 PPI. Bij dat laatste kan schaling nodig zijn, zoals 150%, om tekst prettig te kunnen lezen.

Stel beweging en kleur in

De verversingsfrequentie telt het aantal keren per seconde dat het beeld opnieuw wordt getekend, in hertz. 60 Hz is geschikt voor kantoorwerk; 120, 144, 165 of 240 Hz kan vloeiendere bewegingen tonen. De grafische processor, poort en kabel moeten de modus ondersteunen en de modus moet in het besturingssysteem zijn geselecteerd. Een 144 Hz-monitor die op 60 Hz blijft staan, werkt niet op de geadverteerde frequentie. Technologieën voor variabele verversing zoals FreeSync, G-SYNC en HDMI VRR stemmen het verversingsmoment af op de aanlevering van beelden om beeldscheuren te verminderen.

Het kleurbereik beschrijft de kleuren die een beeldscherm kan tonen: sRGB is gebruikelijk voor web en kantoorwerk, DCI-P3 voor video en HDR en Adobe RGB voor drukwerk. Een breed kleurbereik garandeert geen nauwkeurige kleuren; kalibratie blijft van belang. Helderheid wordt uitgedrukt in nits, gelijk aan cd/m².

Voeg aanraakinvoer toe

Een aanraakdetectielaag zet aanrakingen om in coördinaten. Capacitieve aanraakdetectie herkent vingers en ondersteunt meerdere gelijktijdige aanrakingen; resistieve aanraakdetectie reageert op druk, ook van handschoenen of een eenvoudige stylus. Actieve pennen gebruiken een geschikte aanraakdetectielaag voor pennen. HDMI en DisplayPort geven video door, maar geen USB-aanraakgegevens: een externe aanraakmonitor heeft een extra USB-kabel nodig. Een geschikte USB-C-verbinding kan video en aanraakgegevens samen doorgeven. Kalibreer opnieuw als aanrakingen steeds op de verkeerde plek terechtkomen.

Een randapparaat kan een gegevensverbinding, stroom, een stuurprogramma en toestemming voor een functie nodig hebben. Controleer elke behoefte tijdens het instellen. Een apparaat dat stroom krijgt, kan nog steeds de gegevensverbinding of software missen die het nodig heeft om te werken.

Bepaal de functie en verbinding van het apparaat

Toetsenborden, muizen, scanners, barcodescanners, webcams, microfoons en tekentablets leveren invoer. Monitoren, luidsprekers en koptelefoons leveren uitvoer. Headsets, aanraakschermen en externe schijven kunnen beide doen.

USB is de meest voorkomende bedrade verbinding. Bluetooth-apparaten moeten worden gekoppeld, doorgaans binnen ongeveer 10 m. Andere draadloze apparaten gebruiken een eigen gekoppelde 2,4 GHz USB-ontvanger. Een ontvanger voor één apparaat is niet per se een algemene Bluetooth-adapter.

Controleer bij een draadloos apparaat dat niet meer reageert het opladen of de batterijen, de koppeling en interferentie. USB 3-poorten en -kabels kunnen een 2,4 GHz-ontvanger in de buurt storen. Met een korte USB-verlengkabel of een USB 2.0-poort kun je de ontvanger verder van de storingsbron plaatsen.

Zorg voor het stuurprogramma en de machtigingen

Dankzij plug-and-play kan het besturingssysteem een apparaat herkennen en een geschikt stuurprogramma laden. Standaardtoetsenborden, muizen, USB-sticks, headsets en de meeste webcams gebruiken meestal ingebouwde stuurprogramma's. Tekentablets, opnameapparaten, sommige scanners en dockingstations hebben de software van de fabrikant nodig. In Windows gebruikt Apparaatbeheer een geel waarschuwingssymbool voor ontbrekende of defecte stuurprogramma's.

Een werkende microfoon of webcam kan nog steeds door privacyinstellingen worden geblokkeerd. Controleer het geselecteerde apparaat in de toepassing en de machtigingen van het besturingssysteem voordat je de hardware vervangt. Een Bluetooth-apparaat kan ook opnieuw verbinding maken met een telefoon in de buurt of een andere computer.

Sluit audio correct aan

Desktopaansluitingen van 3,5 mm gebruiken meestal groen voor luidsprekers of koptelefoons, roze voor de microfooningang en lichtblauw voor de lijningang. Een headset met één vierpolige TRRS-stekker combineert koptelefoon en microfoon. Een pc met aparte in- en uitgangen heeft een geschikte splitter nodig. USB-headsets bevatten eigen geluidshardware.

Breid het aantal beschikbare poorten uit

Een USB-hub voegt poorten toe, maar levert geen onbeperkte stroom of bandbreedte. Een hub die via de poort wordt gevoed, verdeelt de stroom van de poort naar de computer over de apparaten. Als meerdere schijven die via de poort worden gevoed meer nodig hebben, gebruik dan een USB-hub met eigen voedingsadapter. Schijven met een eigen adapter halen hun bedrijfsstroom niet uit de hub. De ingebouwde USB-hub van een monitor heeft ook een aangesloten USB-datakabel naar de computer nodig; een HDMI-kabel alleen verbindt die hub niet.

Een dockingstation voegt via één verbinding functies toe zoals video-uitgangen, USB, ethernet en opladen. Directe video vereist DisplayPort Alt Mode of Thunderbolt. Opladen vereist voldoende Power Delivery-vermogen en DisplayLink-video heeft een stuurprogramma nodig. Controleer het laadvermogen dat het dockingstation levert, niet alleen het vermogen van de adapter.

Voor een gedeelde werkplek met twee monitoren, toetsenbord, muis en ethernet kan een compatibel Thunderbolt-dockingstation de verbindingen samenbrengen. Als de computer 65 W laadvermogen nodig heeft, moet het dockingstation minstens dat vermogen leveren. Een KVM-switch heeft een ander doel: met één toetsenbord, beeldscherm en muis kun je twee of meer computers bedienen door ertussen te schakelen.

Een bruikbare onderdelenlijst begint bij het werk van de gebruiker. Bij gaming gaat een groot deel van het budget naar graphics. Videobewerking heeft baat bij processorkernen, werkgeheugen en snelle opslag. Kantoorwerk heeft vaak een stil, betrouwbaar systeem met geïntegreerde graphics nodig. Plan het hele systeem voordat je afzonderlijke aanbiedingen bestelt.

Controleer de paren die bij elkaar moeten passen

Noteer voor elk onderdeel het model en de specificatie die invloed heeft op de andere onderdelen:

• Processor en moederbord: exacte socket, chipsetondersteuning en vereiste firmware.
• Geheugen en pc-platform: DDR-generatie, DIMM of SO-DIMM, capaciteitslimieten en geteste sets.
• Moederbord en behuizing: ondersteunde vormfactor en bevestigingspunten.
• Grafische kaart en behuizing: kaartlengte, dikte en beschikbare uitbreidingsposities.
• Grafische kaart en voeding: aanbevolen vermogen en juiste voedingsconnectoren.
• Koeler en processor: montageset en geschiktheid voor de exacte processor.
• Koeler en behuizing: hoogte, radiatorposities en vrije ruimte bij het geheugen.
• Opslag en moederbord: interface, M.2-sleuteling en lengte en gedeelde lanes.
• Voeding en behuizing: ATX- of SFX-formaat, diepte en kabelruimte.

Online compatibiliteitshulpmiddelen zijn nuttig, maar de moederbordhandleiding, de lijst met ondersteunde processors, de QVL en de afmetingen van de fabrikanten bepalen de definitieve controle. Een passende socket bewijst geen firmwareondersteuning; een M.2-aansluiting bewijst geen protocolondersteuning.

Houd rekening met onderdelen die dezelfde ruimte innemen

Vergelijk afmetingen in millimeters. Als een behuizing een grafische kaart van 330 mm toelaat en de kaart 320 mm is, blijft er volgens de opgegeven maten 10 mm vrij. Een radiator en ventilatoren aan de voorkant kunnen die ruimte innemen. Controleer de maximale GPU-lengte voor de daadwerkelijke radiatoropstelling, niet voor de behuizing zonder geïnstalleerde radiator.

Voor de koelerhoogte geldt hetzelfde. Een koeler van 158 mm past op papier binnen een limiet van 160 mm, maar laat weinig marge over. Controleer ook de vrije ruimte bij het geheugen en de vereiste beugels van de koeler. Een kaart kan qua lengte passen maar door de dikte een extra uitbreidingskaart blokkeren.

Controleer een voorgestelde pc

Een lijst bevat een microATX-AM5-moederbord met DDR5-sleuven, een microATX-behuizing die een ATX-voeding ondersteunt, een AM5-processor, een compatibele koeler van 158 mm, een grafische kaart van 320 mm, een DDR4-3600-set en een voeding van 550 W. De grenzen van de behuizing zijn 160 mm koelerhoogte en 330 mm GPU-lengte. Voor de kaart wordt een voeding van 650 W aanbevolen en is één 12V-2x6-aansluiting nodig.

De koeler en kaart passen binnen de opgegeven ruimte. De DDR4-set past niet op het DDR5-moederbord, dus vervang die door geschikt DDR5-geheugen. De voeding zit onder de aanbeveling van de kaartfabrikant en mist de aansluiting; kies ten minste een geschikte voeding van 650 W met een compatibele kabelaansluiting. Controleer de overige onderdelen en firmware voordat je de lijst als volledig beschouwt.

Neem de volledige werkopstelling mee

Reserveer budget voor een licentie voor het besturingssysteem, een beeldscherm, toetsenbord, muis en eventueel ontbrekende wifi. Een pc zonder grafische kaart heeft een processor met geïntegreerde graphics en bruikbare uitgangen op het moederbord nodig. Controleer ook de hardwarevereisten van het beoogde besturingssysteem: Windows 11 heeft TPM 2.0, UEFI met ondersteuning voor beveiligd opstarten en een ondersteunde processor nodig. Een fysiek compatibele set onderdelen kan nog steeds niet voldoen aan de eisen van de gebruiker voor software of randapparaten.

Een geplande montagevolgorde vermindert onhandig werk en maakt de eerste keer opstarten gemakkelijker te controleren. Houd de handleidingen van het moederbord en de behuizing open, leg de schroeven klaar en herken connectoren voordat onderdelen ze moeilijk bereikbaar maken.

Bereid de werkplek voor

Gebruik een kruiskopschroevendraaier nr. 2, een zaklamp en kabelbinders. Sluit de pc af, schakel de voeding uit en haal het netsnoer uit het stopcontact. Gebruik een antistatische polsband die aan blank metaal van de behuizing is bevestigd en, indien beschikbaar, een antistatische mat. Bewaar onderdelen in antistatische verpakking totdat je ze nodig hebt, houd printplaten bij de randen vast en werk niet op tapijt. Houd drankjes uit de buurt en til zware behuizingen voorzichtig op.

Elektrostatische ontlading (ESD) is een plotselinge overdracht van statische lading die onderdelen kan beschadigen. Zorgvuldig werken voorkomt ook fysieke schade: raak socketpinnetjes niet aan, sleep kaarten niet over het moederbord en leg een moederbord niet op een losse schroef.

Bouw in een praktische volgorde

1. Leg het moederbord op de doos. Plaats de processor, het werkgeheugen en de M.2-schijven. Plaats de koeler nu als die de montage niet belemmert.
2. Controleer of de afstandhouders van de behuizing overeenkomen met de gaten van het moederbord. Plaats zo nodig een afzonderlijk afdekplaatje voor het aansluitpaneel en zet daarna het moederbord vast.
3. Plaats de voeding met de ventilator naar een geschikte gefilterde ventilatieopening. Installeer de koeler als dat nog niet is gebeurd en sluit de koelheaders aan.
4. Monteer SATA-schijven en plaats en bevestig daarna de grafische kaart in de hoofd-x16-sleuf.
5. Sluit de ATX-hoofdvoeding, processor- en grafische voeding, SATA-kabels en pinheaders van de behuizing aan. Leid kabels weg van ventilatoren en de luchtstroom.

Plaats afstandhouders alleen onder bevestigingsgaten. Een extra afstandhouder die de onderkant raakt, kan kortsluiting in het moederbord veroorzaken. Volg het pinschema van het voorpaneel. Leds hebben de juiste polariteit nodig; een omgekeerd aangesloten led blijft normaal uit. Aan-uit- en resetknoppen werken in beide richtingen.

Doorloop de POST voordat je de behuizing sluit

Sluit een monitor aan op de actieve uitgang van de grafische processor, of op de uitgang van het moederbord als je ondersteunde geïntegreerde graphics gebruikt. Schakel de pc in en bekijk de indicatoren van het moederbord. De POST controleert de processor, het geheugen en de videohardware voordat het systeem opstart. Piepcombinaties en diagnoseleds voor CPU/DRAM/VGA/BOOT verschillen per fabrikant, dus lees de betekenis in de handleiding van het moederbord.

Bij nieuw werkgeheugen, vooral DDR5, kan de pc tijdens de geheugentraining een minuut of langer een zwart scherm tonen. Geef het geheugen de verwachte trainingstijd voordat je het opstarten onderbreekt. Controleer zodra de instellingen openen het processormodel, de volledige geheugencapaciteit en elke schijf. Vergelijk de werking van de ventilatoren en de processortemperatuur met wat voor die processor normaal is.

Schakel na de basishardwarecontrole een ondersteund XMP- of EXPO-profiel in. Selecteer de USB-installatiestick van het besturingssysteem via het opstartmenu of de opstartvolgorde wanneer je klaar bent om te installeren. Een BOOT-indicator zonder geïnstalleerd besturingssysteem kan betekenen dat de computer een opstartbaar apparaat nodig heeft, niet dat de processor of het werkgeheugen defect is.

Als de knop niets doet

Controleer de schakelaar van de voeding en het netsnoer en controleer daarna de 24-pins- en processorvoedingsaansluitingen en de header van de aan-uitknop van de behuizing. Inspecteer interne aansluitingen en plaats ze zo nodig opnieuw, maar pas nadat je de pc opnieuw hebt uitgeschakeld en de stekker uit het stopcontact hebt gehaald. Een verkeerd pinpaar op het voorpaneel kan ervoor zorgen dat een verder goed gebouwde pc helemaal niet reageert.

De firmware-instellingen bepalen hoe de computer start en stellen hardwarefuncties beschikbaar aan het besturingssysteem. Open de instellingen met de opstarttoets van de fabrikant, meestal Delete, F2 of F10, of via de geavanceerde opstartopties van Windows. Een eenmalig opstartmenu gebruikt vaak F11 of F12.

Kies opstart- en beveiligingsinstellingen

Het oudere BIOS is grotendeels vervangen door UEFI, dat GPT-opstartschijven, grote opstartschijven en beveiligd opstarten ondersteunt. Veel UEFI-instellingenschermen zijn grafisch, maar ook een tekstscherm kan UEFI zijn. Mensen noemen beide instellingen vaak “het BIOS”.

De opstartvolgorde bepaalt welk apparaat eerst wordt geprobeerd. Met een eenmalig opstartmenu selecteer je een apparaat zonder die volgorde blijvend te wijzigen. Gebruik dat voor een installatiemedium en start daarna normaal vanaf de interne schijf. De compatibiliteitsmodus voor oudere systemen, of CSM, moet uitstaan voor beveiligd opstarten en Windows 11. Snel opstarten kan USB-initialisatie overslaan en opstarttoetsen onbruikbaar maken; gebruik dan de optie van het besturingssysteem om de firmware te openen.

Beveiligd opstarten controleert opstartladers aan de hand van vertrouwde ondertekeningssleutels. Dit helpt onvertrouwde code tegen te houden voordat het besturingssysteem start. Het versleutelt geen bestanden. Een TPM slaat sleutels op of beschermt ze en legt opstartmetingen vast. De TPM kan een afzonderlijke chip of een firmwarefunctie zijn, zoals Intel PTT of AMD fTPM. Windows 11 vereist TPM 2.0 en firmware die beveiligd opstarten ondersteunt. BitLocker en Windows Hello gebruiken de TPM.

Sla de BitLocker-herstelsleutel op voordat je een TPM wist of het moederbord wijzigt, omdat een gewijzigde vertrouwensstatus herstel kan vereisen. Een hardwarebeveiligingsmodule (HSM) is een afzonderlijk gespecialiseerd apparaat voor sleutelbeheer dat organisaties gebruiken, zoals een serverkaart of netwerkapparaat voor certificaten of betalingen.

Onderscheid toegangsbeveiligingen

Een supervisor- of beheerderswachtwoord beschermt de configuratie-instellingen. Een gebruikers- of opstartwachtwoord regelt de toegang bij het opstarten. Het wissen van CMOS reset vergeten wachtwoorden op veel desktopmoederborden, maar is geen algemene oplossing voor zakelijke laptops.

USB-instellingen hebben afzonderlijke effecten. Als je opstarten via USB uitschakelt, kan een besturingssysteem niet vanaf een USB-stick worden gestart. Het verhindert niet dat Windows die USB-stick daarna gebruikt. Gebruik de juiste instellingen voor USB-opslag of poorten om kopiëren naar verwisselbare media te beperken.

Schakel functies in en bewaak de koeling

Virtualisatie gebruikt Intel VT-x of AMD-V, in AMD-firmware vaak SVM Mode genoemd. Schakel die in voor ondersteunde hypervisors en functies zoals WSL 2. Een virtualisatiefout kan komen doordat deze instelling is uitgeschakeld, niet doordat er te weinig processorkernen zijn.

De hardwaremonitor toont temperaturen, spanningen en ventilatorsnelheden. Ventilatorcurves kiezen de snelheid op basis van de temperatuur. Een CPU_FAN-fout kan optreden als een AIO een andere header gebruikt en daar geen snelheid wordt gemeld. Corrigeer de aansluitingen of de ondersteunde bewakingsinstelling in plaats van een stilstaande ventilator te negeren.

Werk bewust bij en herstel instellingen

Firmware-updates verhelpen fouten, pakken beveiligingsproblemen aan en ondersteunen nieuwe processors. Gebruik het bestand en updatehulpprogramma voor het exacte moederbordmodel en zorg dat de stroom niet wordt onderbroken. Sommige moederborden ondersteunen USB-flashback zonder processor. Werk de firmware bij voordat je de oude processor vervangt als de nieuwe nieuwere firmware nodig heeft.

Updates kunnen instellingen resetten; met CMOS resetten herstel je de standaardwaarden. Controleer daarna de opstartvolgorde, het geheugenprofiel, de ventilatoren en beveiligingsinstellingen opnieuw. Bij een slecht werkende knoopcel gaat de ingestelde tijd vaak verloren nadat je de pc hebt losgekoppeld. Een desktop die aangesloten blijft, kan de klok via de stand-byvoeding laten lopen, waardoor het batterijprobleem tot het loskoppelen verborgen blijft.

Een upgrade moet een gemeten beperking wegnemen en bij het bestaande pc-platform passen. Stel vóór aankoop vast welke onderdelen aanwezig zijn. Een snellere vervanging die het moederbord niet kan gebruiken, is geen nuttige upgrade.

Zoek de beperking tijdens de trage taak

Noteer het moederbordmodel, de processor, de geheugencapaciteit en sleuven, opslagaansluitingen, het etiket van de voeding en de vrije ruimte in de behuizing. Taakbeheer en Systeeminformatie tonen veel geïnstalleerde onderdelen; de handleiding en fysieke inspectie geven informatie over grenzen en ruimte.

Bekijk de prestaties terwijl de gebruiker het werk doet dat traag aanvoelt. Werkgeheugen dat voortdurend bijna vol is, wijst op de behoefte aan meer geheugen. Een harde schijf die 100% van de tijd actief is, wijst op een opslagknelpunt, vooral bij gebruik van wisselruimte of veel kleine leesbewerkingen. Een volledig belaste processor of grafische processor wijst op de werklast van dat onderdeel. Een hoge benutting is een aanwijzing om samen met de actieve processen, temperatuur en kloksnelheid te onderzoeken, omdat ook malware, achtergrondwerk of thermische snelheidsbegrenzing de traagheid kan verklaren.

Kies de upgrade die aan de behoefte voldoet

Een HDD vervangen door een SSD maakt een oudere pc vaak veel responsiever. Kloon het bestaande systeem met migratiesoftware of installeer het besturingssysteem opnieuw. Voor een kloon is voldoende doelruimte voor de gegevens nodig en een migratiehulpmiddel dat de partitie-indeling ondersteunt. Een NVMe-upgrade heeft een compatibele M.2-sleuf of een geschikte PCIe-adapter nodig, plus opstartondersteuning in de firmware als de schijf de opstartschijf wordt.

Controleer voor het werkgeheugen de generatie, maximale capaciteit en kanaalindeling. Een computer met één DDR4-2666-module van 8 GB en vier sleuven kan 32 GB bereiken met een ondersteunde set van 2 × 16 GB in de aanbevolen sleuven. Gebruik de bij elkaar passende set met ondersteunde instellingen. Als je de oude module toevoegt, verandert de balans tussen kanalen en kunnen snelheid of stabiliteit afnemen; gemengde capaciteit schakelt niet noodzakelijk al het dualchannelgebruik uit.

Controleer voor een grafische kaart de lengte, dikte, vrije sleuven, voedingsaanbeveling en voedingsconnectoren. Volg de vervangingsprocedure van de fabrikant van het stuurprogramma; verwijder een incompatibel oud stuurprogramma en installeer het juiste nieuwe stuurprogramma. Een verder geschikte grafische processor kan worden belemmerd door een radiator aan de voorkant of een ontoereikende voeding.

Bereid een processorwissel voor voordat je de oude processor verwijdert

Gebruik de lijst met ondersteunde processors van het moederbord. Als de vervangende processor nieuwere firmware nodig heeft, werk die dan bij terwijl de oude ondersteunde processor nog werkt. Vervang daarna de processor en breng nieuwe koelpasta aan. Als de gewenste processor een andere socket of geheugengeneratie vereist, reserveer dan budget voor vervanging van het pc-platform: moederbord, processor en vaak ook werkgeheugen.

Vergelijk dat totaal met vervanging van de pc. Controleer naast de snelheid ook de actuele ondersteuning van het besturingssysteem; een ontbrekende TPM 2.0 of niet-ondersteunde processor kan een ondersteunde installatie van Windows 11 verhinderen. Meerdere onderdelen kopen voor een verouderend platform kan meer kosten dan een geschikt vervangend systeem.

Bescherm gegevens en behandel vervangen onderdelen correct

Maak een back-up van belangrijke gegevens vóór migratie of hardwarewijzigingen. Voer gegevenssanering uit voordat een schijf buiten je beheer komt, met een methode die geschikt is voor dat opslagmedium, en controleer of dit is voltooid. Bestanden verwijderen of snel formatteren is onvoldoende. SSD's kunnen hun ondersteunde saneringsmethode of methode voor cryptografisch wissen nodig hebben, omdat gewoon overschrijven gereserveerde flashgebieden kan missen. Als sanering niet kan worden voltooid en gecontroleerd, zorg dan voor passende fysieke vernietiging. Breng elektronica en batterijen volgens de lokale regels naar erkende inzameldiensten.