Frequentietabellen, staafdiagrammen en cirkeldiagrammen

Een enquête begint met gegevens: feiten of waarden die een vraag beantwoorden. Bepaal voordat je gaat tellen wat voor soort antwoorden je hebt.

Benoem het soort gegevens

Kwalitatieve gegevens benoemen groepen, zoals favoriete fruitsoort. Kwantitatieve gegevens zijn getallen die je krijgt door te tellen of te meten. Aantallen zijn discreet: een leerling kan 0, 1 of 2 huisdieren hebben. Meetwaarden zijn continu: een tijd kan elke waarde binnen een bereik hebben, ook tussen hele seconden.

Een categorie kan een getal als naam hebben. Een buslijnnummer is een label, geen meetwaarde.

Tel elk antwoord één keer door te turven

Een frequentie geeft aan hoe vaak een antwoord voorkomt. Een frequentietabel zet elk antwoord naast het bijbehorende aantal. Voeg een turfkolom toe terwijl je de ruwe antwoorden ordent.

1. Schrijf elke mogelijke categorie op, ook de categorieën die geen antwoorden krijgen.
2. Lees de antwoorden op volgorde. Zet voor elk antwoord één turfstreepje en streep dat antwoord daarna af.
3. Zet vier rechtopstaande turfstreepjes. Zet het vijfde streepje er dwars doorheen. Begin na vijf een nieuwe groep.
4. Tel de turfstreepjes en schrijf een getal in de frequentiekolom.

Zeven turfstreepjes vormen één doorgestreept groepje van vijf en twee losse streepjes. In de frequentiekolom staat het getal 7.

Maak en lees een tabel

Twintig leerlingen kiezen een favoriete fruitsoort. Hun antwoorden zijn:

“A B G G O A B G A G O A G B A G O B A G”

Hier betekent A appel, B banaan, G druiven en O sinaasappel. Als je elk antwoord turft, krijg je:

Tel de frequenties op: $6+4+7+3=20$. Dat is gelijk aan het aantal antwoorden. Ook bij een kloppend totaal kunnen twee fouten verborgen blijven die tegen elkaar wegvallen. Controleer de turfstreepjes daarom ook met de antwoorden.

Druiven heeft de hoogste frequentie, dus druiven is de modus. Appel heeft twee stemmen meer dan banaan, want $6-4=2$. Banaan en sinaasappel hebben samen zeven stemmen.

Bereken een aandeel als percentage

Deel een frequentie door het totaal en vermenigvuldig daarna met 100. Voor druiven:

Dus 35 procent van de leerlingen koos druiven. De exacte percentages zijn samen 100 procent. Door afronding kan het weergegeven totaal iets anders zijn, bijvoorbeeld 99 of 101 procent. Bewaar bij het maken van een diagram zowel de aantallen als de percentages: de aantallen laten zien hoeveel antwoorden de aandelen beschrijven.

Een tabel kan lang worden als bijna elke waarde anders is. Een frequentietabel met klassen deelt waarden in klassen of intervallen in. Elke rij geeft het aantal waarden binnen één bereik.

Maak passende klassen

Voor leestijden in hele minuten kun je 0–14, 15–29, 30–44 en 45–59 minuten gebruiken. Elke klasse bevat 15 mogelijke gehele getallen. Dit is de klassenbreedte. Als je 0 van 14 aftrekt, krijg je 14, maar dan mis je de waarde 0 die ook meetelt.

Gebruik even brede klassen om de groepen gemakkelijk te vergelijken. Voor een kleine gegevensverzameling werken ongeveer vier tot acht klassen vaak goed. Neem een klasse ook op als de frequentie nul is.

Elke waarde moet precies één keer passen. De klassen 0–10 en 10–20 overlappen bij 10. Voor gehele getallen voorkom je die overlap met 0–9 en 10–19. Controleer de kleinste en grootste waarde, zodat de klassen alle gegevens omvatten.

Orden leestijden

Twintig leerlingen noteerden deze aantallen hele minuten:

12, 35, 47, 5, 28, 30, 18, 52, 41, 22, 15, 9, 33, 44, 27, 58, 20, 36, 14, 31.

Lees steeds één getal. De eerste waarde, 12, hoort in 0–14. De volgende, 35, hoort in 30–44. Streep elke waarde af nadat je die hebt geturfd.

Controle: $4+6+7+3=20$. De modale klasse is 30–44 minuten, omdat die de hoogste frequentie heeft. Minstens 30 minuten omvat de laatste twee klassen, dus $7+3=10$ leerlingen.

Deel meetwaarden op de grens in

Bij continue meetwaarden kunnen labels met gehele getallen openingen laten. Gebruik ongelijkheden om te laten zien welke grenswaarden erbij horen:

Dit betekent lengten vanaf 140 cm tot maar niet tot en met 150 cm. De volgende klasse is $150\le h<160$. Een lengte van precies 150 cm hoort daarin. Een lengte van 149,8 cm blijft in de eerste klasse.

Begrijp wat de tabel verbergt

De rij 30–44 vertelt je dat zeven tijden binnen dat bereik liggen. De exacte waarden staan er niet in. Je kunt het aantal leerlingen dat precies 30 minuten las of de langste leestijd niet uit alleen de tabel met klassen halen. Ga voor die vragen terug naar de ruwe lijst.

Een dubbel staafdiagram zet bij elke categorie twee staven naast elkaar. Bij elke gegevensverzameling hoort één staaf. Een gewoon staafdiagram wordt ook wel een staafgrafiek of kolomdiagram genoemd.

Bereid het diagram voor

Begin met een tabel. Leerlingen uit twee groepen kozen één favoriete sport:

Zet de sporten langs de categorieas. Zet bij de andere as “Aantal leerlingen”. Het grootste aantal is 12. Een schaalverdeling van 0 tot 14 in stappen van 2 geeft genoeg ruimte.

Gelijke afstanden op de as moeten gelijke toenames weergeven. Bij de labels 0, 2, 4 en 6 betekent elke stap twee leerlingen. Een staaf halverwege 8 en 10 geeft 9 leerlingen aan.

Teken de paren

Kies voor elke groep een kleur of arcering. Een legenda vertelt de lezer bij welke groep elke kleur of arcering hoort.

Teken voor voetbal de staaf van groep 6 tot 12 en de staaf ernaast tot 9. Herhaal dit voor elke sport. Maak alle staven even breed. Zet de staven van een paar dicht bij elkaar en laat ruimte vrij voor de volgende sport. Gebruik bij elk paar dezelfde volgorde van de groepen.

Voeg de titel “Favoriete sporten in groep 6 en 7” toe. Controleer alle acht hoogten met de tabel. De legenda, beide aslabels en de schaalverdeling zijn informatie die de lezer nodig heeft.

Vergelijk tussen en binnen groepen

Om groepen te vergelijken, lees je de twee staven voor één sport af. Basketbal heeft 11 stemmen van groep 7 en 8 stemmen van groep 6:

Drie leerlingen meer uit groep 7 kozen basketbal.

Om sporten binnen groep 6 te vergelijken, volg je de kleur van die groep. Voetbal heeft 12 stemmen en tennis heeft er 3:

Voetbal is vier keer zo vaak gekozen. Voor een verschil trek je af; voor “keer zoveel” deel je.

Ook de populairste sport verschilt tussen de groepen. In groep 6 staat voetbal bovenaan, in groep 7 basketbal.

Controleer de grootte van elke groep

Beide groepen hebben hier 28 leerlingen, dus vergelijk je met hun aantallen even grote groepen. Bij groepen van verschillende grootte kan een hoger aantal toch een kleiner aandeel zijn. Bereken elk aantal als percentage van het totaal van de eigen groep als je vergelijkt hoe vaak een keuze voorkomt.

Een gestapeld staafdiagram, ook wel samengesteld staafdiagram genoemd, geeft één totaal weer als een staaf die in delen is gesplitst. Een gekleurd deel is een staafdeel.

Bouw een staaf op met cumulatieve frequenties

Een ijskraam houdt de verkoop bij:

Houd de smaken in elke staaf in dezelfde volgorde. Op maandag begint vanille bij 0 en eindigt het bij 20. Tel chocolade erbij op om $20+15=35$ te bereiken. Tel aardbei erbij op om $35+10=45$ te bereiken.

Deze cumulatieve frequenties geven de grenzen van de staafdelen aan. Ze geven niet de grootte van elk staafdeel. Gebruik even brede staven, een schaalverdeling die bij nul begint, een titel en een legenda.

Lees een staafdeel af door af te trekken

Het staafdeel voor chocolade op woensdag begint bij 15 en eindigt bij 45. De grootte is:

Er zijn dus 30 chocolade-ijsjes verkocht. Als je de bovenkant als 45 afleest, tel je de vanille-ijsjes ook mee.

De hele staaf eindigt bij 60 en geeft zo het totaal van woensdag aan. Onderste staafdelen kun je gemakkelijk vergelijken, omdat ze bij dezelfde nullijn beginnen. Middelste staafdelen kunnen op verschillende hoogten beginnen. Bereken hun grootte voordat je ze vergelijkt: het staafdeel voor chocolade op dinsdag bevat 20 ijsjes, dat van maandag 15.

Vergelijk aandelen met procentuele staven

In een procentueel gestapeld staafdiagram reikt elke staaf tot 100 procent. Deel eerst het aantal van elke smaak door het totaal van die dag.

Voor chocolade geeft maandag ongeveer 33 procent, dinsdag 40 procent en woensdag 50 procent. Alle staven zijn even hoog, hoewel hun verkooptotalen verschillen. De staven vergelijken de verdeling binnen elke dag. Vermeld de totalen als lezers ook aantallen nodig hebben.

Gebruik één verdeelstrook

Een verdeelstrook geeft één geheel weer als een rechthoek die in aandelen is verdeeld. Die werkt als een cirkeldiagram dat tot een rechte strook is uitgerekt. Als de strook 10 cm lang is, neemt 30 procent 3 cm in:

Kies dubbele staven als het vergelijken van elke categorie tussen groepen het belangrijkst is. Kies gestapelde staven als lezers elk totaal en de delen ervan nodig hebben. Procentuele staven helpen om de aandelen binnen ongelijke totalen te vergelijken.

Een cirkeldiagram, ook wel taartdiagram genoemd, laat zien hoe één geheel is verdeeld. Elke taartpunt is een cirkelsector. De grootte past bij het aandeel van de categorie in het totaal.

Verbind een sector met een volledige draai

De hele cirkel is 100 procent en een volledige draai is 360°. Een kwart van de gegevens neemt een kwart van die draai in:

De hoek bij het middelpunt, de oppervlakte en de gebogen rand van een sector zijn elk hetzelfde breukdeel van de cirkel. Lees de hoek af waar de twee rechte randen bij het middelpunt samenkomen.

Een middellijn verdeelt de cirkel in helften. Een rechte hoek geeft een kwart aan. Gebruik die bekende vormen om een plat diagram te beoordelen. Een sector moet groter zijn dan een halve draai om meer dan de helft te vormen.

Lees een sportdiagram

Vierentwintig leerlingen kiezen één favoriete sport. Voetbal neemt de helft van de cirkel in, basketbal een kwart en zwemmen en tennis elk een achtste.

De helft van 24 is 12 leerlingen. Een kwart is 6. Elk achtste is 3. Controleer het geheel: $12+6+3+3=24$.

Zonder het totaal van 24 zou je nog steeds aandelen kunnen vergelijken. Het aandeel van voetbal is twee keer zo groot als dat van basketbal. Je zou het aantal voetbalfans niet kunnen bepalen.

Controleer of de delen één geheel vormen

De categorieën van een cirkeldiagram moeten samen hetzelfde geheel vormen zonder overlap. Een enquête waarin elke leerling één favoriete sport kiest, past daarbij. Een enquête waarin leerlingen meerdere sporten mogen kiezen, kan die keuzes niet als niet-overlappende aandelen van de leerlingen in één cirkeldiagram tonen.

Labels kunnen namen, aantallen, percentages of hoeken geven. De exacte percentages van alle delen zijn samen 100 procent. Afgeronde labels kunnen samen iets boven of onder 100 uitkomen.

Tel vierkantjes in een wafeldiagram

Een wafeldiagram gebruikt een rooster in plaats van een cirkel. Op een rooster van 10 × 10 geven 100 vierkantjes het geheel weer. Elk vierkantje staat voor 1 procent, dus betekenen 35 gekleurde vierkantjes 35 procent.

Gebruik platte diagrammen als je grootten beoordeelt. Als je een cirkeldiagram kantelt, verandert hoe de hoeken en oppervlakten eruitzien. Lees bij een gekanteld diagram de getallen bij de sectoren of zoek een platte weergave.

Een sector geeft een breukdeel van het geheel. Om dat om te rekenen naar een aantal, neem je dat breukdeel van het totaal van het diagram.

Bereken een aantal vanuit een hoek

Een enquête over reizen omvat 60 mensen. De sector voor de bus meet 72°:

Busreizigers vormen dus een vijfde van de groep:

Er zijn 12 busreizigers. De algemene regel is:

Je kunt ook de hoek voor één persoon berekenen. Hier is dat $360÷60=6$ graden per persoon. Dan krijg je $72÷6=12$ mensen. De hoek van 72° zelf is geen aantal van 72 mensen.

Bereken een aantal vanuit een percentage

Als 25 procent van 80 leerlingen loopt, bereken je:

Twintig leerlingen lopen. Deel percentages door 100, maar hoeken door 360°. Dit zijn twee manieren om hetzelfde aandeel te beschrijven.

Reken terug naar het totaal

Een sector van 45° staat voor 15 leerlingen. Omdat 45° een achtste van 360° is, bevat de hele cirkel acht van zulke aandelen:

Het totaal is 120 leerlingen. Controleer terug: een achtste van 120 is 15. Door 15 leerlingen over acht gelijke delen op te schalen, voorkom je dat je één graad voor één leerling aanziet.

Bepaal een onbekend deel

Alle sectorhoeken zijn samen 360°. Als drie hoeken 150°, 90° en 60° zijn, is hun som 300°. De onbekende sector meet ${360}^{\circ }-{300}^{\circ }={60}^{\circ }$.

Binnen één diagram vergelijk je met hoeken ook aantallen. Een sector van 120° bevat twee keer zoveel als een sector van 60°, omdat beide bij hetzelfde totaal horen.

Vergelijk twee diagrammen eerlijk

School A heeft 200 leerlingen en 30 procent loopt. School B heeft 500 leerlingen en 20 procent loopt.

School A heeft het grotere aandeel lopende leerlingen, maar bij school B lopen meer leerlingen. Even grote cirkels betekenen niet dat de totalen gelijk zijn. Bereken elk aantal vanuit het eigen totaal voordat je aantallen mensen vergelijkt.

Elke waarneming moet evenveel graden krijgen. Tel eerst de frequenties op om het totaal te vinden. Verdeel daarna 360° over alle waarnemingen.

Reken aantallen om naar hoeken

Dertig leerlingen kiezen een favoriet huisdier: hond 12, kat 9, vis 4 en konijn 5. Het aandeel van één leerling in de cirkel is:

Vermenigvuldig elke frequentie met 12°:

De controle geeft $144+108+48+60=360$. Elke stem heeft dezelfde hoek, dus grotere aantallen geven grotere sectoren.

Voor elk totaal geldt:

Als je een frequentie met 360 zou vermenigvuldigen zonder door het totaal te delen, zou elke waarneming een hele cirkel krijgen.

Begin met percentages of breuken

Eén procent van de volledige draai is 3,6°. Vermenigvuldig het getal voor het procentteken met 3,6°. Voor bus 35 procent, lopen 25 procent, auto 15 procent en fiets 25 procent zijn de hoeken 126°, 90°, 54° en 90°. Samen zijn ze 360°.

Vermenigvuldig een breuk met 360°. Een aandeel van drie achtste heeft de hoek:

Bewaar decimalen tot de uiteindelijke hoek

De frequenties 3, 2 en 2 zijn samen 7. Bereken elke hoek met de volledige deling:

• Eerste: $3\times 360÷7\approx \mathrm{154,29}$ graden.
• Tweede en derde: elk $2\times 360÷7\approx \mathrm{102,86}$ graden.

Afgerond op hele graden gebruik je 154°, 103° en 103°. Samen zijn die 360°. Als je de hoek per waarneming eerst op 51° afrondt, krijg je 153°, 102° en 102° en blijft een opening van 3° over.

Sluit een kleine opening die door afronding is ontstaan

De frequenties 5, 5 en 4 zijn samen 14. Hun hoeken zijn ongeveer 128,57°, 128,57° en 102,86°. Afzonderlijk afgerond zijn 129°, 129° en 103° samen 361°.

Maak voor de tekening één sector van 129° kleiner tot 128°. Deze aanpassing van één graad sluit de cirkel. Bewaar de oorspronkelijke aantallen en de afrondingsberekeningen in de tabel, zodat de kleine aanpassing duidelijk is.

Gebruik een passer of een rond voorwerp om de cirkel te tekenen. Leg een liniaal, gradenboog en scherp potlood klaar. Bereken alle sectorhoeken voordat je begint te tekenen.

Teken de eerste twee stralen

Markeer het middelpunt van de cirkel duidelijk. Teken een straal van het middelpunt naar de rand als beginlijn. Recht omhoog is een handige keuze.

Begin voor het huisdierdiagram met de hoek van 144° voor hond:

1. Leg de middelpuntmarkering van de gradenboog op het middelpunt van de cirkel.
2. Leg de nullijn langs de beginstraal.
3. Volg de schaalverdeling die bij die nul begint.
4. Markeer 144° en teken dan een straal door de markering.

De ruimte tussen de twee stralen is de sector voor hond. De grootte van de cirkel verandert de benodigde hoek niet.

Verplaats de beginlijn

De sector voor kat is 108°. Leg de gradenboog langs de nieuwe rand van de sector voor hond. Meet vanaf die rand 108° in dezelfde richting rond de cirkel. Teken de volgende straal.

Meet nu voor vis 48° vanaf de rand van de sector voor kat. De resterende ruimte moet 60° zijn voor konijn.

Als je 144°, 108° en 48° vanaf de oorspronkelijke lijn meet, komen de randen in de verkeerde volgorde te liggen. Elke afzonderlijke hoek begint bij de rand van de vorige sector.

Gebruik cumulatieve hoeken als alternatief

Je kunt één beginstraal aanhouden als je cumulatieve hoeken gebruikt:

• Hond eindigt bij 144°.
• Kat eindigt bij $144+108=252$ graden.
• Vis eindigt bij $252+48=300$ graden.

Een halfronde gradenboog gaat tot 180°. Om 252° vanaf de beginlijn te markeren, meet je $360-252=108$ graden in de tegenovergestelde richting.

Controleer voordat je labels toevoegt

Een gradenboog heeft twee schaalverdelingen. Op de verkeerde schaalverdeling lees je 132° af in plaats van 48°, want $180-48=132$. Controleer vóór het aflezen welke nul op je beginstraal ligt.

Meet de resterende sector voor konijn. Als die 64° meet in plaats van 60°, controleer dan de eerdere randen en teken de fout opnieuw. Een verschil van ongeveer één graad is normaal bij een handgetekend diagram.

Zet bij elke sector de categorie, direct of via een legenda. Voeg aantallen of percentages toe waar dat nuttig is. Sluit af met een titel zoals “Favoriete huisdieren van 30 leerlingen”. Bij kleine sectoren kun je labels buiten de cirkel zetten en met een duidelijke hulplijn verbinden.

Kies een gegevensweergave door je af te vragen wat de lezer moet vinden. Een lijst met exacte aantallen, een vergelijking en een aandeel van een geheel hebben elk een andere weergave nodig.

Stem de gegevensweergave af op de vraag

Een tabel is handig om 7 of 12 precies op te zoeken. In een diagram zie je een patroon gemakkelijker en sneller. Kies de weergave die bij de vraag past.

Controleer het soort gegevens

Benoemde categorieën kun je in een tabel, staafdiagram of cirkeldiagram zetten. Ook discrete aantallen kunnen categorieën in een staafdiagram vormen. Gebruik bijvoorbeeld 0, 1, 2 en 3 huisdieren langs de categorieas. Elke staaf telt de leerlingen met dat aantal huisdieren.

Meetwaarden met veel verschillende waarden kun je eerst in even brede klassen in een frequentietabel met klassen indelen. Vermeld de eenheden in de klasselabels.

Bepaal of een cirkeldiagram past

Een cirkeldiagram heeft categorieën nodig die zonder overlap één geheel vormen. Eén favoriete lunch per leerling past daarbij. Leerlingen die elke lunch aanvinken die ze lekker vinden, kunnen in verschillende categorieën voorkomen. Die aantallen kun je dus niet als aandelen van de leerlingen in één cirkeldiagram weergeven.

Cirkeldiagrammen werken het best met een paar duidelijke delen. Veel kleine sectoren zijn moeilijk te labelen en te vergelijken. Een staafdiagram kan die categorieën gemakkelijker leesbaar maken.

Kleine verschillen zijn moeilijk te beoordelen aan de hand van sectoren. Sectoren van 23 procent en 27 procent lijken op elkaar. Staven naast een gemeenschappelijke schaalverdeling laten het verschil van vier procentpunt duidelijker zien.

Kies tussen staafdiagrammen

Bij “Kozen twee groepen verschillende sporten?” passen dubbele staven. Lezers kunnen het paar voor elke sport vergelijken. Bij “Hoe was de ijsverkoop van elke dag over de smaken verdeeld?” passen gestapelde staven, die zowel het totaal van elke dag als de delen ervan laten zien.

Middelste gestapelde staafdelen hebben geen gemeenschappelijke beginlijn. Lezers moeten misschien aftrekken om ze te vergelijken. Voor een vraag die op die categorieën is gericht, kunnen dubbele staven gemakkelijker zijn.

Als groepsgrootten verschillen, kies je procentuele staven om aandelen te vergelijken. Cirkeldiagrammen kunnen ook de aandelen van elke groep laten zien, met de totalen erbij. Om aantallen te vergelijken, bereken je die uit de aandelen en totalen.

Een diagram kan sommige uitspraken ondersteunen en andere vragen onbeantwoord laten. Lees wat is gemeten voordat je bepaalt wat de getallen betekenen.

Lees de informatie rond de afbeelding

Controleer de titel, aslabels, eenheden, schaalverdeling en legenda. Zoek ook de bron en het totaal. Een staaf die tot 6 reikt, betekent alleen zes waarnemingen als de frequentieschaal dat aangeeft. Dezelfde hoogte kan 30 aangeven op een schaalverdeling die in stappen van vijf telt.

Een waarde aflezen is de eerste stap. Waarden vergelijken vraagt een berekening. De keuzes van een nieuwe groep voorspellen gaat verder dan de vastgelegde antwoorden en vraagt voorzichtigheid.

Benoem de vergelijking

Bij de sportaantallen van groep 6 horen 12 stemmen voor voetbal en 3 stemmen voor tennis. Het verschil is:

Negen leerlingen meer kozen voetbal. Het veelvoud is:

Vier keer zoveel leerlingen kozen voetbal. “Negen meer” en “vier keer zoveel” beantwoorden verschillende vragen.

Houd aantallen en aandelen uit elkaar

Klas A heeft 10 fietsers onder 20 leerlingen. Klas B heeft er 12 onder 30:

Klas B heeft meer fietsers. Klas A heeft het hogere aandeel fietsers. De uitspraak “Klas B fietst meer” maakt de vergelijking niet duidelijk. Zeg of je mensen of percentages bedoelt.

Bepaal wat je kunt vaststellen

Een diagram met favoriete sporten van groep 7 geeft basketbal 11 stemmen en voetbal 9. “Basketbal kreeg meer stemmen dan voetbal” is waar. “Voetbal kreeg meer stemmen” is onwaar.

“Groep 7 is beter in basketbal” is niet te bepalen. De enquête ging over favoriete sporten, niet over vaardigheid. Het diagram vertelt je ook niet waarom de leerlingen basketbal kozen.

Een ware uitspraak past bij de vastgelegde waarden. Een onware uitspraak is ermee in tegenspraak. “Niet te bepalen” betekent dat de benodigde informatie niet is gemeten of weergegeven.

Laat de conclusie bij de ondervraagde groep

Een enquête onder 28 leerlingen beschrijft die 28 leerlingen. Een andere klas zou anders kunnen antwoorden. Enkele veranderde antwoorden kunnen de percentages van een kleine groep sterk beïnvloeden.

Een duidelijke conclusie noemt de groep, de vergelijking en de getallen: “Basketbal kreeg 11 van de 28 stemmen in groep 7, meer dan elke andere sport.” Voor een bewering over elk kind in het land heb je gegevens van buiten deze klas nodig.

Een misleidend diagram laat de getallen anders lijken dan ze zijn. Dat kan per ongeluk of expres gebeuren. Lees de waarden voordat je de boodschap van de afbeelding vertrouwt.

Controleer waar de staven beginnen

Het verkoopaantal stijgt van 50 naar 55. Een staafas begint bij 45, dus de zichtbare lengten zijn:

De tweede staaf lijkt twee keer zo lang. Het werkelijke verkoopaantal steeg met 5, dat is 10 procent van 50. Het verdubbelde niet. Deze afgekorte schaalverdeling heet een afgekorte as. Laat assen van staafdiagrammen bij nul beginnen, zodat de lengten bij de aantallen passen.

Controleer gelijke stappen en breedten

De labels 0, 10, 20, 50 en 100 kunnen niet op gelijke afstanden op een regelmatige schaalverdeling staan. De toenames verschillen. Gebruik gelijke stappen in getallen op gelijke afstanden.

Staven moeten ook even breed zijn. Een brede staaf kan belangrijker lijken, ook als de hoogte gelijk is aan die van een andere staaf. Laat alle categorieën zien; als je er één weglaat, kan dat het verhaal veranderen.

Let op de grootte van afbeeldingen

Eén taspictogram staat voor 1.000 verkochte tassen. Een tweede resultaat is 2.000 tassen. Als je het pictogram twee keer zo hoog en twee keer zo breed maakt, krijgt het vier keer de oppervlakte:

De afbeelding overdrijft een verdubbeling. Gebruik in plaats daarvan twee exemplaren van het even grote pictogram om 2.000 tassen weer te geven.

Controleer het ontwerp en de labels van cirkeldiagrammen

Een gekanteld 3D-cirkeldiagram verandert hoe hoeken en oppervlakten eruitzien. Een sector vooraan kan groter lijken dan een even grote sector achteraan. Als je één sector uitschuift, trekt die ook extra aandacht. Gebruik een plat diagram en controleer de getallen bij de sectoren.

Een sector met het label 40 procent mag niet als een halve cirkel worden getekend. De helft betekent 50 procent. De exacte percentages van één geheel zijn samen 100 procent; afgeronde percentages kunnen iets afwijken. Bij een cirkeldiagram met vier categorieën die op hele percentages zijn afgerond, ligt een totaal van 110 procent te ver af om door afronding te komen.

Verbeter de boodschap

Zoek een titel, eenheden, legenda, bron, datum en totaal. Ontbrekende informatie kan verhinderen dat je controleert wat een gegevensweergave betekent.

Teken staven opnieuw vanaf nul met gelijke breedten en gelijke stappen op de schaalverdeling. Gebruik een plat cirkeldiagram en neem elke categorie op. Vervang een overdreven kop door de werkelijke vergelijking: “Het verkoopaantal steeg van 50 naar 55, een toename van 10 procent.”

Een infographic combineert gegevensweergaven en korte uitspraken om een verhaal met gegevens te vertellen. Er kunnen een tabel, staven, een cirkeldiagram en een groot feitenkader in staan. Lees zowel de afzonderlijke gegevensweergaven als de verbanden ertussen.

Bepaal de situatie

Begin met de titel en de kop. Zoek de bron, de datum en het aantal mensen of waarnemingen waarop de gegevens betrekking hebben. Die vertellen je van wie je de antwoorden leest en wanneer ze zijn verzameld.

Lees de labels en schaalverdeling van elke gegevensweergave afzonderlijk. Een getal in een feitenkader kan een aantal zijn, terwijl een label bij een sector daarnaast een percentage is. Bepaal het geheel achter elk percentage.

Controleer of de getallen overeenkomen

Een infographic met de titel “Hoe wij naar school gaan” gaat over 150 leerlingen:

Voor lopen geldt $\frac{40}{100}\times 150=60$. Het aantal komt overeen met de tabel. De vier aantallen zijn samen $60+45+30+15=150$. Controleer elk overgebleven aandeel op dezelfde manier.

Als in een feitenkader “70 lopende leerlingen” stond, zou dat niet overeenkomen met de tabel en ook niet met 40 procent van 150. Een duidelijke indeling kan die fout in het getal niet herstellen.

Controleer de kop

Vorig jaar liep 45 procent van 120 leerlingen:

Nu lopen 60 leerlingen. “Meer van ons lopen dan vorig jaar” is waar voor aantallen. Toch daalde het aandeel dat loopt van 45 procent naar 40 procent. Een zorgvuldige kop zou kunnen zijn: “Meer lopende leerlingen, maar een kleiner aandeel van de leerlingen”.

Je had beide totalen nodig om het verschil te zien. Als je 45 procent direct met 60 leerlingen vergelijkt, haal je twee soorten hoeveelheden door elkaar.

Controleer elke ontwerpkeuze

Assen van staafdiagrammen moeten bij nul beginnen en in gelijke stappen oplopen. Labels bij een cirkeldiagram moeten bij de sectoren passen. Percentages van één geheel moeten samen 100 zijn, met ruimte voor kleine verschillen door afronding. Pictogrammen moeten voor dezelfde hoeveelheid even groot blijven.

Vergelijk ten slotte de datums en groepen die onder de gegevensweergaven staan. Een klassenenquête en een enquête op de hele school hebben niet hetzelfde totaal. Vermeld welke groep elke bewering beschrijft voordat je hun boodschappen combineert.

Begin een infographic met een vraag en een lezer. Voor een schoolnieuwsbrief kan de vraag zijn: “Hoe komen de leerlingen van onze groep naar school?” Zo weet je waarvoor je de getallen en gegevensweergaven kiest.

Plan de bevindingen

Orden de gegevens in een frequentietabel. Controleer het totaal en kies dan twee tot vier nuttige boodschappen. Een boodschap moet de lezer iets over de gegevens vertellen, zoals de meest gekozen manier van reizen of een verandering ten opzichte van vorig jaar.

In een enquête onder 150 leerlingen over hun reis naar school kreeg lopen 60 stemmen, de bus 45, de auto 30 en de fiets 15. Lopen is met 40 procent de meest voorkomende keuze. Het is geen meerderheid: 40 procent is minder dan de helft.

Geef elke gegevensweergave een taak

Een cirkeldiagram laat de aandelen van de manieren van reizen zien. Een tabel geeft exacte aantallen. Een dubbel staafdiagram kan de aantallen reizigers van dit jaar en vorig jaar vergelijken als beide gegevensverzamelingen beschikbaar zijn. Een feitenkader kan “60 van de 150 leerlingen lopen” uitlichten.

Teken niet meerdere diagrammen alleen om ruimte te vullen. Elk diagram moet een duidelijke vraag beantwoorden. Een gestapelde staaf is nuttig als je meerdere totalen en hun delen wilt laten zien.

Deel de pagina in

Gebruik een titel die aangeeft waarover de gegevens gaan. Zet daaronder een correcte kop, zoals “Lopen is de meest voorkomende keuze: 40 procent loopt”. Zet de gegevensweergaven in leesvolgorde, van boven naar beneden en van links naar rechts.

Schrijf een kort bijschrift onder elk diagram. Vermeld onderaan de bron, de datum en het aantal ondervraagde leerlingen. Maak labels groot genoeg om te lezen en gebruik overal waar lopen voorkomt dezelfde kleur.

Maak eerlijke tekeningen

Laat assen van staafdiagrammen bij nul beginnen. Gebruik dezelfde schaalverdeling op afzonderlijke diagrammen die bedoeld zijn om direct te vergelijken. Kies platte diagrammen, even brede staven en even grote pictogrammen voor gelijke hoeveelheden.

Controleer of de percentages samen 100 procent zijn, afgezien van kleine afrondingsverschillen. Aantallen, labels bij sectoren en feitenkaders moeten overeenkomen. Bij een mooie pagina met tegenstrijdige getallen weten lezers niet welke waarde ze kunnen vertrouwen.

Controleer als lezer

Kan iemand de groepsgrootte en de bron vinden? Past elk bijschrift bij de gegevensweergave? Past de kop bij de getallen? Vraag iemand om de boodschap uit te leggen met alleen de diagrammen.

Je kunt met de hand werken of spreadsheet- of ontwerpsoftware gebruiken. De software tekent het gekozen diagram vanuit je tabel. Je kiest nog steeds zelf de gegevensweergave, schaalverdeling en labels en controleert wat de kop beweert.