Verhalen en kinderboeken

Een verhaal laat je meeleven met iemand die iets meemaakt. Je volgt een begin, een midden en een einde. Veel verhalen zijn verzonnen. Een pratend dier of een draak kan dus gewoon meedoen.

Luister en denk mee

Als iemand voorleest, hoor je de woorden hardop. Zo kun je ook een boek volgen dat je zelf nog moeilijk leest. Kijk naar de voorlezer of het boek. Maak in je hoofd een plaatje. Vraag je af wie er meedoet en wat er gebeurt.

Bij het woord „veld” zie je misschien een groot grasveld. Bij „wind” denk je aan haren die alle kanten op waaien. Begrijp je een woord niet? Vraag het op een rustig moment. Je kunt ook vragen waarom iemand iets doet.

Luister naar De rode vlieger

„Op een winderige zaterdag in de herfst krijgt Lotte een rode vlieger van opa. Ze rent ermee naar het veld. Hup, daar gaat hij, hoog de lucht in! Maar dan draait de wind. De vlieger raakt vast in de hoogste boom. Bas uit de straat lacht: ‘Die krijg je nooit meer terug!’ Lotte slaat met een stok. Te kort. Ze springt. Te laag. Dan belt ze aan bij buurvrouw Fatima. Buurvrouw haalt haar lange ladder en klimt omhoog. Lotte houdt de ladder vast. Hebbes! ‘Wil jij ook even?’ vraagt Lotte aan Bas. Samen laten ze de vlieger weer vliegen.”

Raad wat er gaat gebeuren

Voor het lezen kun je al voorspellen: bedenken wat er misschien gaat gebeuren. Kijk naar de titel en de voorkant. Daar zie je bijvoorbeeld Lotte, de vlieger en een hoge boom. Je denkt: „Misschien raakt de vlieger vast.” Je gebruikt wat je ziet en wat je weet over vliegers.

Luister daarna verder. In dit verhaal komt de vlieger inderdaad vast te zitten. Had je gedacht dat hij weg zou waaien? Dan pas je je idee aan. Een voorspelling hoeft niet uit te komen. Het is een gok met een reden.

Na het verhaal kun je erover praten. Wie doet er mee? Waar en wanneer gebeurt het? Wat gaat er mis? Hoe loopt het af? Probeer bij elke vraag iets te noemen dat je hebt gehoord.

In een prentenboek vertellen de woorden en de plaatjes samen. Die plaatjes heten prenten of illustraties. Soms heeft een prentenboek zelfs helemaal geen woorden.

Ontmoet de makers

De schrijver, ook auteur genoemd, bedenkt het verhaal en schrijft de tekst. De illustrator maakt de tekeningen. Eén persoon kan beide doen. Guido Van Genechten schrijft en tekent bijvoorbeeld de boeken over het konijn Rikki.

De kaft is de buitenkant van het boek. Daar horen de voorkant, de rug en de achterkant bij. De naam van het boek is de titel. Op de voorkant staan meestal ook de namen van de makers. Draai het boek eens om. Achterop staat vaak een kort stukje over het verhaal. Dat helpt je kiezen.

Bekijk een prent stap voor stap

Kijk eerst naar het hele plaatje. Zoek dan de personages en de plek. Bekijk daarna de gezichten. Wat doen de handen? Ligt er iets verstopt? Kleine dingen kunnen veel vertellen.

Lees nu de woorden erbij. Stel dat er staat: „Bas zegt niets.” Op het plaatje steekt Bas zijn tong uit naar Lotte. De woorden vertellen dat hij stil is. De prent laat zien dat hij haar plaagt. Wie alleen de woorden leest, mist dat.

Je kunt zo over het plaatje praten: „Ik zie dat Bas zijn tong uitsteekt. Volgens mij plaagt hij Lotte.” Je noemt eerst wat je ziet. Daarna vertel je wat je daaruit begrijpt.

Kijk naar de sfeer

Grote ogen en een open mond kunnen schrik laten zien. Ook kleuren helpen. Donkere kleuren maken een plaatje vaak somber of spannend. Lichte, warme kleuren maken het vaak vrolijk. Kijk ook naar wat er gebeurt: een kleur alleen vertelt niet alles.

Prenten bekijken hoort bij het lezen van een prentenboek. Daar hoef je niet te jong voor te zijn. Ook oudere kinderen en volwassenen genieten ervan. Een zee van liefde van Pieter Gaudesaboos won in 2022 de Boon voor kinder- en jeugdliteratuur. Zo'n prentenboek kun je samen bekijken en bespreken.

Je hoeft nog niet elk boek alleen te kunnen lezen. Een eerste leesboek helpt je op weg met korte zinnen, grote letters en kleine stukjes tekst. Er staan vaak ook plaatjes in.

Woorden dragen het verhaal

In een prentenboek vertellen de prenten volop mee. In een leesboek vertellen vooral de woorden wat er gebeurt. De plaatjes helpen je om dat te begrijpen. Lees dus ook de zinnen, zelfs als je op het plaatje al veel ziet.

Een hoofdstuk is een deel van een boek. Vaak heeft het een nummer of een titel. Is het hoofdstuk uit, dan kun je daar goed stoppen. Leg een boekenlegger op je plek. De volgende keer kun je meteen verder.

Sommige boeken horen bij een reeks. Dat zijn boeken die bij elkaar horen. Vaak kom je dezelfde personages tegen. Fijn: die hoef je dan niet helemaal opnieuw te leren kennen.

Zo pak je een moeilijk woord aan

Je leest: „Buurvrouw haalt haar lange ladder en klimt omhoog.” Het woord „ladder” lukt nog niet. Probeer dit:

1. Lees het woord rustig in stukjes: „lad-der”.
2. Kijk naar het plaatje. Je ziet de ladder tegen de boom.
3. Lees de hele zin nog eens. Nu begrijp je wat buurvrouw haalt.
4. Lukt het nog niet? Vraag iemand om hulp.

Een plaatje helpt, maar kijk ook naar het woord zelf. Als je alleen raadt, kun je een ander woord zeggen dan er staat.

Begrijp wat je leest

Stop na een bladzijde even. Vraag jezelf: „Wie deed wat?” Je kunt een korte zin zeggen over dat stukje. Weet je het niet meer? Lees het stukje opnieuw, wat langzamer. Goed lezen gaat ook over begrijpen.

Op veel eerste leesboeken staat een leesniveau, zoals AVI. Dat vertelt hoe moeilijk de woorden en zinnen zijn. Het vertelt niet of jij het verhaal leuk vindt.

Een dun boek kan lastige woorden hebben. Een dik boek kan juist veel prenten en weinig tekst hebben. Probeer daarom een bladzijde. Zo merk je hoe het lezen gaat. Een boek dat nog lastig is, kun je ook samen lezen.

Wie doen er allemaal mee in een verhaal? Dat zijn de personages. Het kunnen mensen zijn, maar ook dieren of verzonnen wezens. Zelfs een pratende theepot kan een personage zijn.

Zoek het hoofdpersonage

Het hoofdpersonage is het belangrijkste personage. Je kunt ook hoofdpersoon zeggen. Vraag jezelf af over wie je het meest hoort. Wie wil er iets? Wie heeft een probleem? Kijk ook over wie het begin en het einde gaan.

In De rode vlieger draait het om Lotte. Zij krijgt de vlieger, wil hem terug en vliegt er aan het einde weer mee. Lotte is dus het hoofdpersonage. Dat buurvrouw een lange ladder heeft, maakt haar nog niet het hoofdpersonage. Het gaat om wie het verhaal vooral meemaakt.

Soms zijn er twee hoofdpersonages. In Jip en Janneke gaan de verhalen over de twee buurkinderen samen.

Kijk wat de anderen doen

Andere personages heten bijfiguren. Ze spelen een kleinere rol. Sommige bijfiguren helpen het hoofdpersonage. Zo iemand noem je een helper. Een tegenspeler maakt het juist moeilijker.

Kijk naar wat er in De rode vlieger gebeurt:

• Opa geeft de vlieger. Daarna doet hij niet meer mee. Hij is een bijfiguur.
• Buurvrouw Fatima haalt een ladder en helpt Lotte. Zij is een helper.
• Bas lacht Lotte uit als de vlieger vastzit. Hij is daar een tegenspeler.

Je zoekt dus geen rol bij een naam of een uiterlijk. Je zoekt wat iemand doet voor het hoofdpersonage.

Een rol kan veranderen

Een tegenspeler hoeft geen boef te zijn. Bas plaagt Lotte eerst. Aan het einde speelt hij met haar mee. Bekijk daarom meer dan alleen het begin.

Ook in Pluk van de Petteflet kun je de rollen vinden. Pluk is het hoofdpersonage, een jongen met een rode kraanwagen. Zijn vrienden Aagje en Zaza helpen hem. Mevrouw Helderder houdt niet van dieren en maakt dingen moeilijker. Later wordt zij aardig.

Een heel klein dier kan het hoofdpersonage zijn. Een grote reus kan maar even meedoen. Grootte en kracht vertellen je niet wie de belangrijkste rol heeft.

Een gele jas vertelt hoe iemand eruitziet. Hulp aanbieden vertelt iets over hoe iemand is. En tranen kunnen iets over een gevoel vertellen. Dat zijn drie verschillende dingen.

Uiterlijk, karakter en gevoel

Het uiterlijk is wat je aan iemand ziet, zoals haar of kleren. Het karakter is hoe iemand is. Een karaktereigenschap past vaak bij die persoon: dapper, eerlijk, verlegen of behulpzaam.

Een gevoel hoort bij een moment. Iemand is nu blij, bang, boos of trots. Dat kan snel veranderen. Wie één keer boos wordt, is daarmee nog geen boos persoon. Je kijkt naar meer dingen die iemand doet.

Zoek een reden in het verhaal

De schrijver noemt een eigenschap niet altijd. Dan ontdek je die zelf:

1. Kijk wat het personage doet of zegt.
2. Bedenk welk woord daarbij past.
3. Leg je keuze uit met „want”.

Lotte slaat met een stok naar haar vlieger. Het lukt niet. Ze springt en probeert daarna iets anders. Je kiest het woord doorzetter. Je kunt zeggen: „Lotte is een doorzetter, want ze blijft het proberen.” Je reden komt uit haar gedrag.

Zeg je alleen „Lotte is aardig”, dan weet de ander weinig. Helpt ze iemand? Dan past „behulpzaam” beter. Durft ze iets engs? Dan past „dapper”. Kies een woord dat precies zegt wat je bedoelt.

Denk mee over gevoelens

Als Bas Lotte uitlacht, vertelt het verhaal niet precies wat zij voelt. Je kunt denken dat ze boos of verdrietig is. Zeg erbij waarom: „Ik denk dat Lotte verdrietig is, want Bas lacht haar uit terwijl haar vlieger vastzit.” Soms passen er meerdere gevoelens bij een stukje.

Let op wat verandert. Bas lacht aan het begin. Aan het einde doet hij gezellig mee. Vertel dus ook wanneer je iets over hem zegt.

Je hoeft een personage niet leuk te vinden. Een gemeen personage kan een verhaal spannend maken. Je kunt zeggen dat je zijn gedrag vervelend vindt én graag verder lezen om te weten wat hij gaat doen.

Een verhaal kan in een huis spelen, op een schip of midden in een bos. De plaats is de plek waar de personages zijn. Soms noemen de woorden die plek. Soms ontdek je haar met aanwijzingen.

Zoek woorden die een plek noemen

Lees: „Ze rent ermee naar het veld.” Waar gaat Lotte heen? Naar het veld. Het woord „naar” helpt je de plek vinden. Ook „in”, „op” en „bij” kunnen je helpen.

Op de vraag waar iets gebeurt, zeg je dus bijvoorbeeld „op het veld”. „In het boek” vertelt nog niet op welke plek de personages zijn.

Kijk ook naar de prenten. Zie je schoolbanken en een bord? Dan helpen die dingen je om de plaats te begrijpen. Bekijk steeds welke dingen bij elkaar horen.

Gebruik aanwijzingen

Soms staat de plaats niet bij naam genoemd. Lees: „De golven spoelden over haar voeten. Ze schepte zand in haar emmertje.” Je denkt eerst aan golven en daarna aan zand. Die passen samen bij het strand.

Je antwoord is: „Het gebeurt op het strand, want er zijn golven en zand.” Met „want” laat je horen hoe je op je antwoord kwam.

Een plaats kan echt bestaan, zoals Amsterdam of Gent. Een plaats kan ook bedacht zijn, zoals de Petteflet. Je kunt van allebei vertellen waar de personages zijn.

Volg de reis en het weer

Personages kunnen naar een andere plek gaan. In De kleine kapitein ligt het schip eerst op de duinen bij een dorp. Later varen de kinderen naar een eiland. Bij een nieuw hoofdstuk kan de plek weer anders zijn. Vraag dan opnieuw: „Waar zijn ze nu?”

Let ook op hoe het daar is. Is het donker? Waait het hard? Is er feest? Dat zijn omstandigheden. Ze maken verschil voor wat er kan gebeuren.

Bij Lotte is het winderig op het veld. De wind laat haar vlieger vliegen. Als de wind draait, raakt de vlieger vast. De plaats en de wind horen dus bij wat er misgaat. In een verhaal op een schip kan juist de zee bepalen hoe de reis verdergaat.

Waar iets gebeurt, is één vraag. Wanneer het gebeurt, is een andere. Je kunt letten op het seizoen, de dag en het moment. Je kunt ook zoeken of het verhaal nu, vroeger of later speelt.

Zoek de tijd in woorden en dingen

„Op een winderige zaterdag in de herfst” vertelt veel. Je weet de dag en het seizoen. Woorden als „gisteren”, „'s ochtends” en „lang geleden” geven ook tijd aan.

Soms zoek je aanwijzingen. Een maan en brandende lantaarns passen bij avond of nacht. Sneeuw kan op winter wijzen. Kijk naar de aanwijzingen samen: op een hoge berg kan bijvoorbeeld ook buiten de winter sneeuw liggen. Staat er letterlijk „in de winter”, dan weet je het zeker.

Spullen kunnen helpen bij de vraag of het vroeger is. Paard en wagen in een wereld zonder telefoon wijzen op vroeger. Een tablet wijst op onze tijd. Zoek wat de spullen samen vertellen.

Het eerste boek over Dik Trom verscheen in 1891. Het speelt in een dorp in een andere tijd dan de jouwe. Een nieuw geschreven boek kan trouwens ook vroeger spelen. De dag waarop een boek gemaakt is, is niet de tijd van het verhaal.

Volg eerst, toen en later

Veel verhalen gaan van vroeg naar laat. Met „eerst”, „toen” en „daarna” kun je die volgorde volgen. Lees je „drie jaar later”, dan springt het verhaal vooruit. Soms denkt een personage terug aan iets dat eerder gebeurde. Let op die woorden, zodat je niet alles op hetzelfde moment zet.

De werkwoorden lossen dit niet voor je op. „Lotte rende naar het veld” kan over vandaag gaan. Zoek naar tijdwoorden en dingen in het verhaal.

Maak een tijdlijn

Vraag ook hoe lang het verhaal duurt. De rode vlieger speelt op één zaterdag. Een ander verhaal kan een week of jaren duren. Teken een lijn. Zet links wat vroeg gebeurt en rechts wat later komt. Schrijf een tijdwoord erbij als je dat weet.

Plaats en tijd samen heten de context. Bij „op een stormachtige nacht in een oud kasteel” is het kasteel de plaats. De nacht is de tijd. De storm is een omstandigheid.

Een vlieger die lekker vliegt, geeft nog weinig gedoe. Een vlieger die vastzit, wel. Nu wil je weten hoe Lotte hem terugkrijgt. Een probleem of een wens brengt veel verhalen op gang.

Wat wil iemand, en wat zit in de weg?

Bij een probleem gaat er iets mis. Iemand is iets kwijt, heeft ruzie of durft iets niet. Bij een wens wil iemand iets dat er nog niet is. Dat kan een groot avontuur zijn, maar ook iets kleins.

Het probleem of de wens heet de motor van het verhaal. Het zet dingen in beweging. Lotte probeert van alles omdat haar vlieger vastzit. Zonder dat probleem hoefde ze niet te springen of hulp te vragen.

Zoek vaak in het begin van het verhaal. Soms is er eerst een rustig stukje. Dan komt „maar”, „opeens” of „helaas”. Dat kan het moment zijn waarop er iets misgaat.

Maak er één duidelijke zin van

Je kunt deze zin gebruiken: „… wil …, maar …”. Zoek eerst wie iets wil. Zoek dan wat die persoon wil. Vertel ten slotte wat in de weg zit.

Voor Lotte wordt dat: „Lotte wil haar vlieger terug, maar hij zit vast in de boom.” Je noemt het doel én de moeilijkheid.

Bij een wens werkt het ook. Lees: „Karim wil een hond, maar zijn vader zegt nee.” Karim kan daarna sparen, op de hond van de buren passen en het opnieuw vragen. Die gebeurtenissen horen bij zijn wens.

Ook bekende boeken beginnen zo. Pluk zoekt een plek om te wonen. De kleine kapitein wil met zijn schip terug naar zee, maar het ligt op de duinen vast.

Kies het probleem dat de gebeurtenissen verklaart

„Lotte rent naar het veld” is een gebeurtenis. Er gaat nog niets mis. „De vlieger raakt vast” is wel een probleem: dat moet worden opgelost.

Een verhaal kan verschillende problemen hebben. Bas lacht Lotte uit; dat is naar. Toch blijft de vastzittende vlieger het grootste probleem in dit verhaal. Daar draaien haar pogingen om. In een langer verhaal kunnen meerdere personages elk hun eigen probleem of wens hebben.

Een verhaal bestaat uit gebeurtenissen: dingen die iemand doet of meemaakt. De belangrijkste gebeurtenissen samen heten de plot. Ze laten zien hoe het verhaal van het probleem naar het einde gaat.

Kies wat nodig is

Niet elk klein ding hoeft op je lijst. Denk een gebeurtenis even weg. Begrijp je het verhaal dan nog? Zonder de vlieger in de boom snap je niet waarom Lotte hulp zoekt. Die gebeurtenis is nodig. Het uitroepje „Hup” kun je weglaten zonder de draad kwijt te raken.

Maak van de plot een korte tijdlijn:

1. Lotte krijgt een vlieger.
2. De vlieger raakt vast.
3. De stok en het springen helpen niet.
4. Fatima haalt een ladder.
5. De vlieger is terug.
6. Lotte en Bas vliegen samen.

Je kiest de stappen die laten zien wat er verandert. Een lijst met alleen spullen uit het verhaal doet dat niet.

Vertel ook waardoor het gebeurt

Gebeurtenissen hangen vaak samen. De wind draait, daardoor raakt de vlieger vast. De stok is te kort. Lotte probeert daarom iets anders. Je kunt woorden als „want”, „daarom” en „daardoor” gebruiken om dat verband uit te leggen.

Volgorde zegt wat eerst en later gebeurt. Een reden zegt waarom iets gebeurt. Met „daarna” zet je een volgende stap. Met „daardoor” laat je zien dat iets een gevolg heeft.

Voel de spanning

Spanning betekent dat je wilt weten hoe het verdergaat. Lotte probeert iets, maar het lukt niet. Je vraagt je af of de volgende poging zal lukken. Zo houdt de schrijver je aandacht vast.

Er zijn meer manieren. Er dreigt gevaar. De tijd raakt op. Iets blijft nog geheim. Of een hoofdstuk stopt precies voordat je ontdekt wat er achter de deur zit. Korte zinnen kunnen dat gevoel versterken: „De deur kraakte. Iets bewoog in het donker.” Je weet nog niet wat het is.

Spanning hoeft niet eng te zijn. Ook bij een wedstrijd wil je weten wie er wint. Wordt een verhaal je te eng? Je mag stoppen of samen met iemand lezen.

Aan het einde weet je hoe het avontuur afloopt. Heeft iemand zijn wens bereikt? Is het probleem opgelost? Kijk ook naar wat er bij de personages is veranderd.

Vind de afloop

In De rode vlieger helpt Fatima met haar ladder. Samen krijgen ze de vlieger terug. Daarna speelt Bas mee met Lotte. Dat is de afloop. Je kunt vertellen wie het probleem oplost en hoe.

Het einde kan blij zijn, maar ook verdrietig. Soms weet je niet alles. Dat heet een open einde. Misschien staat er dat iemand een deur opendoet, maar hoor je niet wat diegene daar vindt. Je mag dan zelf nadenken over wat er verder kan gebeuren.

Een mooi verhaal hoeft niet goed af te lopen. Een verdrietig einde kan je juist raken. Je mening over het einde is iets anders dan de vraag wat er werkelijk gebeurt.

Kijk wat er veranderd is

Lotte probeert het eerst zelf. Later vraagt ze hulp. Bas lacht haar eerst uit en speelt later mee. Vergelijk zulke dingen aan het begin en het einde. Wat doet iemand nu anders? Heeft iemand iets geleerd?

Zoek waar het verhaal in het groot over gaat

Het thema is groter dan één ding of gebeurtenis. Het kan vriendschap, moed, samenwerken of afscheid zijn. Hetzelfde thema kan bij heel verschillende verhalen passen.

Werk vanuit wat er gebeurt. Lotte en Fatima krijgen de vlieger samen terug. Daarbij past „samenwerken”. Je kunt ook „niet opgeven” noemen, omdat Lotte blijft proberen. Zeg er steeds bij waarom jouw thema past.

„De vlieger” noemt een ding. „Lotte krijgt haar vlieger terug” vertelt een gebeurtenis. Met „samenwerken” geef je iets aan dat ook in een verhaal over een voetbalteam kan voorkomen.

Een verhaal kan meer dan één thema hebben. Je hoeft dus niet precies hetzelfde woord te kiezen als iemand anders. Je moet wel kunnen laten zien hoe dat woord bij het verhaal past.

Als je een verhaal navertelt, gebruik je je eigen woorden. Je kiest de belangrijke gebeurtenissen en zet ze in de goede volgorde. Je luisteraar moet snappen wat er gebeurde en waarom.

Gebruik je hand als hulp

Bij elke vinger past een vraag:

• Duim: wie doet er mee?
• Wijsvinger: waar en wanneer gebeurt het?
• Middelvinger: wat gaat er mis?
• Ringvinger: wat gebeurt er daarna?
• Pink: hoe loopt het af?

Met de eerste twee vragen maak je het begin. Het probleem en de pogingen horen in het midden. Met de laatste vraag vertel je het einde.

Bouw de navertelling op

Begin bijvoorbeeld met „Op een dag” of „Lang geleden”. Bij een sprookje past „Er was eens”. Kies woorden die bij het verhaal passen.

Zo kun je De rode vlieger navertellen:

„Op een zaterdag krijgt Lotte een vlieger van opa. Ze gaat ermee naar het veld. Daar komt de vlieger vast te zitten in een boom. Lotte probeert hem met een stok en met springen te pakken, maar dat lukt niet. Daarom vraagt ze buurvrouw Fatima om hulp. Met een ladder krijgen ze de vlieger terug. Daarna laten Lotte en Bas hem samen vliegen.”

Je hoort het probleem, de pogingen en de oplossing. Je weet wie iets doet. Je hoeft niet alle woorden van het verhaal te onthouden.

Kies woorden die verbinden

„Eerst”, „toen” en „daarna” maken de volgorde duidelijk. „Maar” laat horen dat er iets in de weg zit. „Want” geeft een reden. „Daarom” laat horen wat iemand als gevolg doet. Wissel ze af, zodat je niet elke zin met „en toen” begint.

Niet elk detail hoeft mee. Dat Bas uit dezelfde straat komt, kan weg. Dat de vlieger vastzit, moet blijven. Anders snapt niemand waarom er een ladder nodig is.

Je vertelt wat in het verhaal gebeurde. Een andere afloop bedenken is een nieuw verhaal maken. Controleer aan het einde of iemand zonder het boek je verhaal kan volgen. Mis je het probleem of spring je over een belangrijke stap? Voeg die stap dan toe.

Een lang boek kan over verschillende personages en problemen gaan. Je kunt het toch kort navertellen. Eerst zoek je wat bij elkaar hoort. Daarna kies je de stappen die je luisteraar nodig heeft.

Volg Het grote schoolfeest

Dit zijn de vier hoofdstukken van Het grote schoolfeest:

1. Yusuf mag een lied zingen op het feest. Hij is bang dat hij het vergeet.
2. De kat Pip van zijn zus Mina raakt thuis kwijt.
3. Yusuf oefent elke dag. Mina hangt ondertussen briefjes op in de straat.
4. Op het feest durft Yusuf niet te beginnen. Dan loopt Pip het podium op. Iedereen lacht, ook Yusuf. Zijn angst verdwijnt en hij zingt. Mina neemt Pip mee naar huis.

Er lopen twee dingen naast elkaar. Yusuf wil zingen en Mina zoekt haar kat. Zo'n rij bij elkaar horende gebeurtenissen heet een verhaallijn. Op het podium komen de twee verhaallijnen samen.

Maak eerst een korte lijst

Schrijf of zeg per hoofdstuk één zin over het belangrijkste. Bij hoofdstuk drie moet je allebei noemen: Yusuf oefent en Mina zoekt. Alleen „er worden briefjes opgehangen” zou de lijn van Yusuf laten verdwijnen.

Bekijk daarna welke zinnen nodig zijn voor het geheel. Je hoeft niet te vertellen wat er op elke bladzijde stond. Voor dit verhaal zijn vijf tot acht zinnen vaak genoeg.

Laat horen wanneer je wisselt

Met „ondertussen” of „intussen” ga je naar de andere verhaallijn. Je luisteraar weet dan dat die gebeurtenissen in dezelfde tijd gebeuren. Bij een nieuwe dag zeg je juist „de volgende dag”.

Een korte navertelling kan zo:

„Yusuf wil op het schoolfeest zingen, maar hij is bang dat hij het lied vergeet. Daarom oefent hij elke dag. Ondertussen zoekt Mina haar kat Pip en hangt ze briefjes op. Op het feest durft Yusuf eerst niet te zingen. Dan verschijnt Pip op het podium en iedereen lacht. Yusuf is niet meer bang en zingt zijn lied. Mina neemt Pip mee naar huis.”

Gebruik namen als „hij” of „zij” onduidelijk wordt.

Je hebt een boek gelezen dat je iemand wilt aanraden. Met een boekentip maak je die ander nieuwsgierig. Je vertelt genoeg om zin in het boek te krijgen. De afloop houd je nog geheim.

Geef je tip vier delen

Begin met de titel en de schrijver. Vertel daarna wie het hoofdpersonage is en wat er misgaat of wat diegene wil. Zeg wat jij ervan vond, met een reden. Vertel ten slotte voor wie het boek leuk kan zijn.

Je kunt een kaartje maken met vier korte regels: titel en schrijver, hoofdpersonage en probleem, jouw mening met „want”, en voor wie. Vul de gegevens over de schrijver in door op het boek te kijken.

Bij De rode vlieger kun je over het verhaal zeggen: „Lotte heeft een nieuwe vlieger. Hij komt vast te zitten in een hoge boom. Ze wil hem heel graag terug. Ik vond het spannend, want haar pogingen lukken eerst niet. Zou ze hem nog terugkrijgen? Het verhaal past bij kinderen die van buiten spelen houden.”

Je maakt duidelijk waarom je door wilt lezen. Je zegt nog niet wie de vlieger uit de boom haalt.

Bewaar de verrassing

Vraag bij een zin: „Weet de ander hierdoor al hoe het afloopt?” Zo ja, bewaar die zin. Bij navertellen hoort de afloop wel. Dat is een ander doel: je wilt dan laten begrijpen wat er is gebeurd.

Een vraag als „Zou het lukken?” kan een mooie stop zijn. Je hoeft niet alles te vertellen om nieuwsgierig te maken.

Laat iets uit het boek zien

Toon de kaft of een mooie prent. Je kunt ook een kort stukje voorlezen. Kies een stukje dat nog niet de oplossing verklapt. Oefen het eerst, zodat je rustig kunt lezen.

Spreek duidelijk en kijk af en toe naar je luisteraars. Na afloop kunnen ze vragen stellen. Weet je iets niet? Zeg dat dan of zoek het op in het boek.

Een boekentip kan ook op papier. Teken een voorkant, schrijf de titel erbij en vertel in een zin wat je goed vond. „Leuk” alleen zegt weinig. Met „Ik moest lachen om de kat” weet de ander beter wat je bedoelt.

Er zijn veel boeken om uit te kiezen. Een boek past bij je als je het graag wilt lezen en als het lezen lukt, alleen of met hulp. Je kijkt dus naar leesplezier én naar moeilijkheid.

Kijk buitenop en binnenin

Begin bij de titel en de voorkant. Lees het stukje achterop. Blader daarna door het boek en bekijk de plaatjes. Lees ook een bladzijde. Een mooie kaft zegt nog niet hoe het verhaal binnenin is.

Wil je lachen of een spannend avontuur beleven? Dan kun je een verhaal zoeken. Wil je iets over dinosaurussen weten? Dan past een boek met informatie. Je leesdoel helpt je kiezen.

Probeer de vijfvingerregel

Deze regel is een handig hulpje bij één bladzijde. Steek een vinger op voor elk woord dat je niet kunt lezen of niet begrijpt.

• Nul of één vinger: het boek is makkelijk.
• Twee of drie vingers: het boek past goed.
• Vier of meer vingers: het boek is nu nog moeilijk.

Noor probeert een bladzijde over een piratenschool. „Kombuis” en „sloep” begrijpt ze nog niet. Ze steekt twee vingers op. Met dit hulpje past het boek goed bij haar. Ze kijkt ook of ze het verhaal graag wil lezen.

Je vingers zeggen iets over de woorden op die bladzijde. Je plezier en je begrip van het hele verhaal tellen ook mee. Een boek kiezen is meer dan alleen vingers tellen.

Zoek een manier waarop het lukt

Een boek dat je heel graag wilt lezen, kan nog lastig zijn. Dan kun je samen lezen. Of iemand leest voor en jij luistert. Je hoeft niet op moeilijke woorden te blijven vastlopen om toch van het verhaal te genieten.

Je vindt boeken thuis, op school, in de bibliotheek en in de boekhandel. Vraag in de bibliotheek gerust om hulp. Vertel wat je graag leest en wat er al goed lukt. Ook vrienden kunnen een fijne tip geven.

Bevalt een boek na een tijdje niet? Je mag een ander kiezen. Probeer af en toe iets nieuws: een andere schrijver, andere personages of een wat dikker boek. Zo ontdek je meer dan alleen de boeken die je al kent.

Misschien lach jij om een verhaal waar iemand anders niets aan vindt. Dat mag. Je mening is wat jij ervan vindt. Je leesvoorkeur is wat je graag leest, zoals grappige verhalen of boeken over dieren.

Geef je mening een reden

Met „want” of „omdat” help je de ander begrijpen wat je bedoelt. „Het was saai” zegt weinig. „Ik vond het saai, want er gebeurde weinig” vertelt meer.

Zo bouw je je zin:

1. Kies wat je ervan vond: grappig, spannend, mooi of saai.
2. Zoek een moment, personage, prent of einde dat daarbij past.
3. Maak je zin af met een reden uit het boek.

Bij De rode vlieger kun je zeggen: „Ik vond het einde mooi, want Bas mocht ook meedoen.” Je noemt een echt moment. Dat is duidelijker dan „omdat het mooi was”.

Zoek waardoor je iets voelt

Een verhaal kan je ook boos, blij of verdrietig maken. Denk aan het stukje dat dat gevoel opriep. Je kunt zeggen: „Ik werd boos toen Bas Lotte uitlachte, want dat vind ik gemeen.” Je vertelt nu over jouw gevoel, niet over wat Lotte zeker voelde.

Een verhaal kan je aan je eigen leven laten denken. Misschien merk je dat jij ook hulp kunt vragen als iets niet lukt. Door verhalen over andere kinderen ontdek je ook hoe hun leven kan zijn.

Luister naar een andere mening

De één vindt een verhaal spannend; de ander vindt het eng. Je hoeft het niet eens te worden. Luister naar de reden van de ander. Daarna kun je zeggen: „Ik vond dat stukje juist grappig, want …”.

Een prijs of de mening van je vriend beslist niet wat jij moet vinden. Je kunt een beroemd boek saai vinden. Je reden helpt de ander jouw keuze begrijpen.

Je leesvoorkeur kan veranderen. Misschien vond je dierenverhalen eerst het fijnst en wil je later iets anders. Houd bij welke boeken je las en schrijf er een paar woorden bij. Zo zie je wat je graag leest en wat je nog wilt proberen.

Sommige boeken worden al heel lang gelezen. Andere vallen op doordat ze een prijs krijgen. Je kunt ze allebei proberen om nieuwe verhalen te ontdekken.

Leer bekende makers kennen

Een klassieker is een boek dat al lang bestaat en nog veel wordt gelezen. Annie M.G. Schmidt leefde van 1911 tot 1995. Ze schreef Jip en Janneke en Pluk van de Petteflet. Pluk verscheen in 1971. Fiep Westendorp maakte de tekeningen bij die verhalen.

Paul Biegel schreef De kleine kapitein, dat in 1970 verscheen. Het gaat over een schip op de duinen en de kinderen die de kapitein helpen. Het eerste boek over Dik Trom werd al in 1891 geschreven door C. Joh. Kieviet.

Ook Vlaanderen heeft bekende makers. Guido Van Genechten schrijft en tekent over het konijn Rikki. Pieter Gaudesaboos maakte Een zee van liefde. Daarin wordt een pinguïn verliefd op een beer. Bart Moeyaert schrijft voor kinderen en jongeren.

Je kunt zo zoeken: vond je de tekeningen bij Pluk fijn? Kijk dan op een ander boek wie de illustrator is. Vond je een verhaal van Biegel spannend? Vraag naar meer boeken van hem.

Ontdek wat een boekenprijs zegt

Een bekroond boek heeft een prijs gewonnen. Een jury leest de boeken en kiest. Soms zijn dat volwassenen, soms kinderen.

De Gouden Griffel is voor het best geschreven kinderboek volgens de jury. Het Gouden Penseel is voor het best getekende boek. De prijzen worden rond de Kinderboekenweek uitgereikt. Denk bij een penseel aan de plaatjes: zo houd je de twee namen uit elkaar.

De Woutertje Pieterse Prijs is een jaarlijkse kinderboekenprijs. In 2026 won Atman! van Bart Moeyaert en Mark Janssen. Het gaat over de negenjarige At. Hij gaat brood kopen en raakt de weg naar huis kwijt.

De Boon voor kinder- en jeugdliteratuur is een jaarlijkse Vlaamse prijs voor een Nederlandstalig kinder- of jeugdboek. Een zee van liefde won die prijs in 2022.

Kinderen kiezen mee

Bij de Kinderjury in Nederland stemmen kinderen op hun favoriete boek. In 2026 won De Verkleinstraal van Thomas van Grinsven en Rutger Vink bij de jongere lezers.

In Vlaanderen lezen kinderen van de Leesjury boeken. Ze praten er samen over en stemmen op hun favoriet. Het bespreken helpt je ontdekken wat anderen mooi vinden en waarom.

Een prijsboek hoeft niet jouw lievelingsboek te worden. Zie het als een tip om iets te proberen. Lees of luister zelf en geef daarna jouw mening met een reden.

Boekenfeesten zijn momenten om extra te lezen en nieuwe boeken te ontdekken. Scholen, bibliotheken en boekhandels doen mee. Soms kun je een schrijver ontmoeten of meedoen met een activiteit.

Vier de Kinderboekenweek

In Nederland is de Kinderboekenweek in het najaar. Hij begint eind september of begin oktober. De naam zegt „week”, maar het feest duurt langer. In 2026 was het van 30 september tot en met 11 oktober: twaalf dagen. Het was de 72e keer.

Elk jaar is er een nieuw onderwerp. Dat heet hier ook een thema. In 2026 was dat Spot aan!, over zingen, dansen, toneelspelen en vertellen op een podium. Zo'n feestthema is het onderwerp dat iedereen samen viert. Een verhaalthema, zoals vriendschap, vertelt waar één verhaal in het groot over gaat.

Er is ook een Kinderboekenweekgeschenk. Je krijgt dat boekje als je tijdens het feest in de boekhandel voor een bepaald bedrag kinderboeken koopt. In 2026 was het Terug naar de schoenenboom, geschreven door Milouska Meulens en getekend door Hedy Tjin.

Lees in de Jeugdboekenmaand

In Vlaanderen duurt het grote boekenfeest de hele maand maart. Het heet de Jeugdboekenmaand en is voor kinderen en jongeren van 3 tot 15 jaar. In 2026 was het thema Dieren. In 2027 is dat Water.

Je kunt in maart dus een boek over water zoeken en samen bespreken. De Jeugdboekenmaand en Kinderboekenweek lijken op elkaar, maar horen bij een andere plek en een andere tijd van het jaar.

Geniet van voorlezen

In Nederland zijn in januari de Nationale Voorleesdagen, voor kinderen van 0 tot 6 jaar. In 2027 zijn ze van 20 tot en met 31 januari. Het Prentenboek van het Jaar 2027 is Kom maar, kipjes! van Hilde Peters.

In Vlaanderen is er de Voorleesweek in november, rond de laatste volle week van die maand. In 2026 is het feest van 21 tot en met 29 november. Voorlezen staat dan centraal.

Kies iets om mee te doen

Zoek welk feest eraan komt. Vraag in de bibliotheek of op school welke activiteiten er zijn. Leen een boek dat past bij het thema. Je kunt een boekentip ophangen of voorlezen aan een jonger kind. Kies een kort stukje dat je eerst rustig oefent.