Behoeften, wensen, goederen, diensten en beroepen

Denk eens na over wat je helpt om de dag door te komen. Je lichaam heeft voedsel en water nodig. Je hebt ook kleding en een veilige plek om te wonen nodig.

Wanneer is iets een behoefte?

Een behoefte is iets wat je nodig hebt om te leven en gezond en veilig te blijven. Een baby heeft behoeften. Jij en alle volwassenen hebben die ook.

Vier basisbehoeften zijn voedsel, water, kleding en onderdak. Ze helpen je elk op een andere manier.

Onderdak kan een huis of een appartement zijn. Het gaat erom dat mensen er een veilige plek hebben om te wonen.

Volg je behoeften door de dag

Bij het ontbijt eet je een boterham met kaas. Dat voorziet in je behoefte aan voedsel. Op school drink je uit de kraan. Dat voorziet in je behoefte aan water.

In de winter trek je een warme jas aan om naar buiten te gaan. De jas is kleding die je beschermt tegen de kou. ’s Nachts slaap je thuis. Je huis geeft je onderdak.

Iedereen heeft deze behoeften. Mensen eten misschien verschillende maaltijden of wonen in verschillende huizen. Toch hebben ze allemaal voedsel, water, kleding en onderdak nodig.

De behoefte en het bijzondere ding

Vraag jezelf af: “Kan ik zonder dit leven en gezond blijven?” Zonder water kun je niet gezond blijven. Water is een behoefte.

Je hebt voedsel nodig, maar dat hoeft niet je lievelingsmaaltijd te zijn. Rijst, brood, bonen en appels kunnen helpen om in de behoefte aan voedsel te voorzien. Eén speciaal soort voedsel willen is iets anders dan voedsel nodig hebben.

Iemand zegt misschien: “Ik heb dat spel nodig!” Diegene wil het misschien heel graag. Een sterke wens maakt het spel nog geen behoefte. Je kunt zonder dat spel leven en gezond blijven.

Zorg helpt je goed te leven

Mensen hebben ook zorg en veiligheid nodig. Kinderen hebben iemand nodig die voor hen zorgt. Een ziek persoon heeft misschien een dokter of medicijnen nodig. Iedereen heeft een veilige plek nodig om te slapen. Ouders en andere verzorgers doen elke dag werk om kinderen te helpen deze dingen te krijgen.

Speelgoed waar je dol op bent, kan je dag leuker maken. Een warme jas beschermt je op een sneeuwdag. Allebei zijn ze belangrijk voor je, maar ze doen iets anders.

Herken een wens

Een wens is iets wat je graag wilt hebben, maar waar je zonder kunt leven. Een stickerboek, snoep, een computerspelletje en een uitstapje naar de bioscoop zijn wensen. Het is prima om van wensen te genieten.

Gebruik deze vragen om iets te sorteren:

1. Heb ik dit nodig om te leven en gezond en veilig te blijven?
2. Zo nee, is het iets wat ik alleen graag wil hebben?

Begin met wat het ding voor de persoon doet. Hoe leuk iemand het vindt, is niet genoeg om te beslissen.

Sorteer zes dingen

Stel je een appel, een stickerboek, een warme winterjas op een sneeuwdag, een glas water, een speelgoedrobot en een dak boven je hoofd voor.

De appel is voedsel. De jas beschermt je tegen kou. Het water zorgt dat je lichaam blijft werken. Het dak is een deel van je onderdak. Dit zijn 4 behoeften. Het stickerboek en de speelgoedrobot zijn 2 wensen.

Eén ding kan twee delen hebben

Je hebt schoenen nodig die passen. Gewone schoenen kunnen in die behoefte voorzien. Misschien wil je schoenen met lampjes en je favoriete tekenfilmfiguur erop. De schoenen voorzien in een behoefte; de lampjes en de tekenfilmfiguur zijn extraatjes die je graag wilt.

Bij voedsel moet je goed opletten als je het sorteert. Je hebt gezonde maaltijden nodig. Je hebt geen grote zak snoep nodig. Als je snoep “voedsel” noemt, wordt het nog geen basisbehoefte.

Denk aan de persoon en de plek

Een kind dat niet goed kan zien, heeft een bril nodig om te lezen en veilig te blijven. Een kind dat goed ziet, heeft die niet nodig. Iemand die niet kan lopen, heeft misschien een rolstoel nodig om zich te verplaatsen.

Het weer is ook belangrijk. Op een plek waar sneeuw ligt, is in de winter een dikke winterjas nodig. Iemand die het hele jaar op een hete plek blijft, heeft die jas daar niet nodig.

Zet behoeften op de eerste plaats

Als een gezin niet alles kan krijgen, komen behoeften eerst. Daarna kan het gezin wensen kiezen als er geld en tijd over zijn. Een verjaardagstaart kan een fijne wens zijn. Door de taart als wens te sorteren, bederf je de pret niet; je ziet zo waarom het avondeten eerst moet komen.

Jouw huis ziet er misschien anders uit dan een huis ver weg. Ook je maaltijden kunnen anders zijn. Toch hebben mensen overal voedsel, water, kleding en onderdak nodig.

Huizen en kleding passen bij de plek

Op regenachtige plekken hebben veel huizen schuine daken. De regen loopt van het dak af. Bij rivieren die overstromen staan sommige huizen op hoge palen. Daar kan water onderdoor stromen. In grote steden wonen veel gezinnen in appartementen.

Mensen op hete plekken dragen vaak lichte, losse kleding. Hoeden kunnen hun gezicht tegen de zon beschermen. Op koude plekken hebben mensen dikke jassen, mutsen, sjaals en wanten nodig. De kleding helpt hun lichaam bij dat weer te beschermen.

Voedsel, water en onderweg zijn

Gezinnen eten vaak voedsel dat goed groeit in de buurt. Rijst groeit goed op warme, natte plekken. Andere dagelijkse voedingsmiddelen zijn brood, maïstortilla’s, aardappelen en vis.

Sommige gezinnen krijgen thuis schoon water uit de kraan. Leidingen brengen het daarheen. Anderen halen water uit een waterput of bij een pomp. Schoon water voorziet in dezelfde behoefte, hoe het gezin er ook aan komt.

Mensen hebben ook een manier nodig om op school, op hun werk en in winkels te komen. Een gezin kan lopen, fietsen, de bus of trein nemen, autorijden of met de boot reizen. De manier hangt af van waar ze wonen.

Vergelijk twee gezinnen

Lees elke rij van links naar rechts. De manier verandert, maar de behoefte blijft hetzelfde. Een huis hoeft niet op dat van jou te lijken om goed onderdak te zijn. Kijk hoe het huis het gezin veilig en droog houdt.

Mensen helpen elkaar

Soms kan een gezin niet alles krijgen wat het nodig heeft. Een volwassene kan een baan verliezen. Familieleden, buren, groepen in de gemeenschap en de overheid kunnen helpen. De overheid bestuurt een gemeente, stad of land. Een voedselbank geeft voedsel aan mensen die het nodig hebben.

Je hoeft je niet te schamen als je hulp nodig hebt. Het hoort bij het leven in een gemeenschap dat je gezinnen helpt in hun behoeften te voorzien.

Een potlood is een ding. Een les is werk dat iemand voor je doet. Je kunt wat je krijgt sorteren door naar het ding of het werk te kijken.

Goederen zijn dingen

Goederen zijn echte dingen die mensen verbouwen of maken. Een appel, potlood, shirt en fiets zijn goederen. Goederen kunnen ook groot zijn. Een auto en een huis zijn goederen, ook al kun je ze niet in je hand houden.

Sommige goederen groeien. Boeren verbouwen wortels. Andere goederen worden gemaakt. Mensen maken shirts van stof.

Diensten zijn werk voor anderen

Een dienst is werk dat iemand voor jou of voor andere mensen doet. Een kapper knipt je haar. Een dokter controleert je gezondheid. Een chauffeur rijdt met jou in de bus. Een leerkracht helpt je leren.

Je wordt geholpen door het werk. Door het knippen zelf krijg je geen nieuw ding dat van jou is.

Probeer het voorbeeld van de kapper

Jamal wordt geknipt. De kapper doet het werk van het knippen. De knipbeurt is een dienst.

Zijn vader koopt een kam. Iemand heeft de kam gemaakt en Jamal kan hem mee naar huis nemen. De kam is een goed. Door één bezoek krijgt het gezin zowel een goed als een dienst.

In een restaurant werkt het ook zo. De maaltijd is een goed. De maaltijd koken en naar je tafel brengen zijn diensten. Let op het ding of de handeling die je noemt.

Een plek, een ding of werk?

Een winkel is een plek waar dingen worden verkocht. In de winkel zijn brood en melk goederen. Als een medewerker je helpt de melk te vinden, is die hulp een dienst.

Een fiets is een goed. De fiets repareren is een dienst. De medewerker werkt misschien aan een echt ding, maar je noemt het reparatiewerk. Daarom hoort een lekke band repareren bij diensten.

Allebei helpen ze bij behoeften en wensen

Goederen kunnen in behoeften voorzien, zoals voedsel en kleding. Ze kunnen ook in wensen voorzien, zoals speelgoed. Diensten kunnen in behoeften voorzien, zoals zorg van een dokter. Een film vertonen in een bioscoop is een dienst die in een wens voorziet.

Stel beide vragen apart: “Behoefte of wens?” en “Goed of dienst?”

Een bibliotheek leent boeken uit aan veel gezinnen. Brandweerlieden helpen mensen in een hele plaats. Sommige voorzieningen worden door een hele gemeenschap gedeeld.

Wie helpt de gemeenschap?

Mensen die de gemeenschap helpen, doen veel soorten werk. Brandweerlieden blussen branden en redden mensen. Politieagenten helpen mensen veilig te houden. Bibliotheekmedewerkers helpen mensen boeken te vinden en te lenen. Vuilnisophalers nemen afval mee. Postbezorgers brengen brieven en pakketten.

Scholen geven kinderen les en mensen zorgen voor parken waar gezinnen spelen. Deze voorzieningen helpen buurtgenoten samen te leven. De vuilnisophaaldienst helpt plekken schoon en gezond te houden. Brandweerlieden kunnen voorkomen dat een brand zich naar meer huizen verspreidt.

Wie verzorgt deze voorzieningen?

Gedeelde voorzieningen worden vaak openbare voorzieningen of publieke diensten genoemd. De overheid verzorgt er veel van. Ook bedrijven en groepen in de gemeenschap bieden diensten aan.

Sommige helpers zijn vrijwilligers. Ze werken zonder betaling om anderen te helpen. In veel kleine plaatsen zijn sommige brandweerlieden vrijwilligers. Een helper kan veel betekenen, of het werk nu betaald of onbetaald is.

Gratis gebruik kost toch geld

Misschien kun je bij een bezoek gratis een bibliotheekboek lenen. Dat betekent niet dat de bibliotheek niets kost. Iemand moet de boeken aanschaffen, voor het gebouw zorgen en het werk doen.

Volwassenen en bedrijven betalen belastingen aan de overheid. De overheid gebruikt belastinggeld om voorzieningen te betalen die mensen delen. Met dat geld worden bijvoorbeeld brandweerwagens gekocht, bibliotheken beheerd en veel medewerkers betaald.

Volg een bibliotheekboek

1. De gemeente gebruikt belastinggeld voor boeken, het gebouw en bibliotheekmedewerkers.
2. Je laat je bibliotheekpas zien en leent gratis een boek.
3. Je leest het thuis en brengt het terug.
4. Een ander kind kan hetzelfde boek lenen.

Het boek wordt na elkaar door mensen gedeeld. Als je het terugbrengt, kan de volgende persoon ervan genieten. Het werk van de bibliotheekmedewerker helpt bij het delen.

Let op het werk bij jou in de buurt

Denk aan een plek die je samen met andere mensen gebruikt. Wie helpt om die goed te laten werken? In een park moet misschien iemand de prullenbakken legen. Een school heeft mensen nodig die lesgeven, schoonmaken en helpen tijdens de lunchpauze. Misschien zie je eerst de plek, maar mensen en geld helpen om de voorziening draaiende te houden.

Je kunt een boek krijgen zonder het te kopen. Misschien leen je het van een bibliotheek of krijg je het cadeau. Kopen is één manier om dingen te krijgen, maar er zijn er meer.

Kies een manier om een goed te krijgen

Mensen kopen goederen in winkels, op markten en online. Als goederen online worden besteld, kan een bezorger ze thuisbrengen. Het ding is een goed. Het brengen is een dienst.

Ruilen is anders dan lenen

Lotte heeft een appel en Sam heeft een sinaasappel. Ze willen allebei het fruit van de ander. Ze spreken af om te ruilen. Lotte geeft haar appel en krijgt Sams sinaasappel. Ze geven allebei iets en krijgen allebei iets.

Als je de kleurpotloden van een vriend leent, geef je ze na gebruik terug. Ze blijven van je vriend. Je geeft niet iets anders dat je vriend mag houden in plaats van de kleurpotloden.

Een gezin kan een slee delen door om de beurt te gaan. Ze kunnen ook goederen krijgen door ze te maken: tomaten verbouwen, brood bakken of een sjaal breien.

Diensten kunnen naar je toe komen

Een loodgieter kan een lekkende leiding komen repareren. Vuilnisophalers halen afval op bij huizen. Een postbezorger brengt brieven naar een brievenbus.

Voor andere diensten ga je ergens naartoe. Je gaat naar de huisartsenpraktijk voor een controle of naar de kapper voor een knipbeurt. In de bibliotheek kun je hulp krijgen bij het vinden van een boek.

Volg de week van de familie De Vries

De familie De Vries koopt melk in de supermarkt. Ze lenen twee prentenboeken van de bibliotheek. Ze plukken sla uit hun tuin. Ze ruilen laarzen die te klein zijn geworden met de buren voor een slee. Een postbezorger brengt een verjaardagskaart.

Kijk steeds naar de handeling. Door te kopen krijgen ze de melk. Door te lenen krijgen ze de boeken voor een tijdje. Door te verbouwen krijgen ze de sla. Door te ruilen krijgen ze de slee. Door bezorging komt de kaart aan. Het gezin gebruikt 5 verschillende manieren om goederen en diensten te krijgen.

Veel mensen helpen om je schooldag mogelijk te maken. Sommigen helpen je leren. Anderen helpen tijdens de lunchpauze, zorgen voor het gebouw of helpen je oversteken.

Beroepen die je elke dag tegenkomt

Een beroep is werk dat iemand doet, meestal om geld te verdienen. Op school helpt een juf of meester je leren. De directeur leidt de school. Een conciërge houdt het gebouw schoon en veilig. Overblijfkrachten helpen tijdens de lunchpauze. Een juf of meester helpt als je je ziek voelt. Een verkeersbrigadier helpt kinderen veilig oversteken.

Buiten school zorgen dokters en verpleegkundigen voor zieke mensen. Buschauffeurs vervoeren mensen en postbezorgers bezorgen brieven. Boeren verbouwen voedsel, bakkers bakken brood en winkelmedewerkers helpen mensen dingen te kopen. Ook vuilnisophalers en bibliotheekmedewerkers helpen je gemeenschap.

Gebruik aanwijzingen om een beroep te vinden

Kijk wat iemand doet, waar diegene werkt en welke hulpmiddelen diegene gebruikt.

Probeer deze aanwijzing: “Ik maak tanden schoon en repareer ze in een praktijk. Ik gebruik een klein spiegeltje.” Tanden schoonmaken en het kleine spiegeltje wijzen op een tandarts.

Een uniform maakt werk niet nuttig. Winkelmedewerkers en bibliotheekmedewerkers helpen je ook als hun kleding eruitziet als gewone kleding.

Vraag naar een beroep

Je kunt iemand vragen: “Wat doe je op je werk?” Vraag daarna: “Waar werk je?” en “Welke hulpmiddelen gebruik je?” Je kunt ook vragen: “Wat vind je leuk aan je werk?” Teken of schrijf de antwoorden op om ze te onthouden.

Beroepen veranderen in de loop van de tijd

Voordat er elektrische straatverlichting was, liepen lantaarnopstekers elke avond rond om gaslampen aan te steken. Een smid verhitte ijzer en hamerde er hoefijzers en gereedschap van. Melkbezorgers brachten verse melk in glazen flessen naar huizen. Deze beroepen kwamen vroeger op sommige plekken vaker voor.

Boeren gebruikten vroeger paarden om ploegen te trekken. Tegenwoordig gebruiken veel boeren tractoren. Leerkrachten, dokters en boeren werkten vroeger en werken ook nu nog. Computerprogrammeurs en mensen die mobiele telefoons repareren, doen werk dat vóór die uitvindingen niet bestond.

Een timmerman maakt een tafel. Een buschauffeur vervoert mensen. Allebei doen ze werk dat anderen helpt, maar hun werk levert mensen verschillende dingen op.

Goederen, diensten of allebei?

Vraag wat iemand verbouwt, maakt of doet. Een boer verbouwt voedsel. Een bakker maakt brood. Een timmerman maakt tafels. Fabrieksmedewerkers helpen goederen zoals speelgoed en auto’s te maken.

Een dokter onderzoekt mensen om te zien of ze gezond zijn. Een kapper knipt haar. Een buschauffeur vervoert mensen. Een leerkracht helpt mensen leren. In deze beroepen worden diensten verleend.

De lijst heeft 2 beroepen waarin goederen worden gemaakt en 2 waarin diensten worden verleend. Een dienst is echt werk, ook al wordt er geen nieuw voorwerp gemaakt. Lesgeven kost tijd, zorg en moeite.

Sommige mensen doen allebei. Een kleermaker kan nieuwe kleding naaien en gescheurde kleding herstellen. De nieuwe kleding is een goed. Het herstellen is een dienst. In een restaurant is de maaltijd een goed. De maaltijd koken en serveren zijn diensten.

Vaardigheden zijn dingen die je kunt

Een vaardigheid is iets wat je goed kunt. Meten, gereedschap gebruiken, goed luisteren en naaien zijn vaardigheden. Een bouwvakker moet kunnen meten en gereedschap veilig kunnen gebruiken. Een verpleegkundige moet voorzichtig en aardig zijn bij de zorg voor mensen.

Een vaardigheid groeit door te oefenen. In het begin heb je misschien hulp nodig. Door te leren en te oefenen kun je meer van de taak zelf doen.

Kennis is wat je weet

Kennis betekent dingen die je weet. Een bakker moet een recept kennen en weten hoe heet de oven moet zijn. De bakker heeft ook de vaardigheid nodig om deeg te mengen en te vormen.

Een verpleegkundige heeft kennis nodig over het lichaam en medicijnen. De verpleegkundige gebruikt die kennis bij de zorg voor iemand. Weten en doen werken samen.

Mensen blijven leren voor hun werk

Mensen leren voor hun werk op school, in het vervolgonderwijs en door een opleiding terwijl ze een beroep uitoefenen. Oefenen helpt hen vaardigheden op te bouwen. Veel mensen blijven hun hele werkende leven leren. Voor een beroep kan zorgvuldig nadenken en regelmatig oefenen nodig zijn, of je er nu een goed mee maakt of een dienst mee verleent.

Een volwassene kan in een ziekenhuis werken, thuis koken en helpen in een dierenasiel. Alle drie kosten ze werk. De redenen om ze te doen kunnen verschillen.

Werk en loon

Veel volwassenen werken om geld te verdienen. Geld dat iemand krijgt voor het uitoefenen van een beroep heet loon. Gezinnen gebruiken het voor behoeften zoals voedsel en een huis. Ze kunnen het ook gebruiken voor wensen.

Geld verbindt het werk van mensen. Een buschauffeur verdient loon en koopt brood bij een bakker. De bakker verdient geld en reist met de bus. Iedereen gebruikt goederen of diensten die andere mensen aanbieden.

Mensen werken ook omdat ze het leuk vinden. In een beroep kunnen ze hun sterke kanten gebruiken, andere mensen helpen en zich trots voelen. Iemand kan meer dan één reden hebben om hetzelfde werk te doen.

Werk zonder loon

Eten koken, kleding wassen, schoonmaken en boodschappen doen kosten werk. Dat geldt ook voor de zorg voor baby’s of oudere familieleden. Mensen doen deze taken thuis vaak zonder betaling.

Je helpt als je je bed opmaakt, de tafel dekt of een huisdier eten geeft. Je werk helpt het huishouden. Als je geen loon krijgt, verdwijnt het werk niet.

Een vrijwilliger werkt zonder betaling om anderen te helpen. Vrijwilligers kunnen voedsel sorteren bij een voedselbank, een park schoonmaken, kinderen voorlezen in een bibliotheek of helpen bij een schoolactiviteit.

Eén persoon, drie soorten werk

Mevrouw De Jong is verpleegkundige. Op doordeweekse dagen werkt ze in een ziekenhuis en krijgt ze loon. Haar gezin gebruikt haar loon voor hun huis, voedsel en nieuwe voetbalschoenen.

Thuis kookt ze het avondeten en helpt ze met huiswerk. Niemand betaalt haar voor dat werk. Op zaterdag helpt ze in een dierenasiel omdat ze van dieren houdt. Dat is vrijwilligerswerk.

Kijk naar het werk dat wordt gedaan

Iemand die thuis voor kinderen zorgt, werkt. Iemand die bij een voedselbank helpt, werkt ook. Om werk te herkennen, vraag je wat de persoon doet en wie ermee wordt geholpen. Vraag daarna of de persoon ervoor wordt betaald. Dat zijn twee verschillende dingen om te ontdekken.

Misschien vind je planten, dieren, bouwen, tekenen of getallen leuk. Dingen die je leuk vindt, kunnen je helpen beroepen te ontdekken. Dingen die je goed kunt, kunnen je ook aanwijzingen geven.

Interesses en sterke kanten

Een interesse is iets wat je leuk vindt en waar je meer over wilt leren. Een sterke kant is iets wat je goed kunt. Geduldig, voorzichtig of aardig zijn, of goed puzzels kunnen oplossen, kunnen sterke kanten zijn.

Een interesse en een sterke kant zijn verschillend. Je kunt dol zijn op tekenen en toch nog leren hoe je moet tekenen. Door te oefenen kun je een vaardigheid ontwikkelen in iets wat je leuk vindt.

Volg vier stappen

1. Noem iets wat je leuk vindt.
2. Noem iets waar je goed in bent.
3. Bedenk beroepen waarbij je allebei gebruikt.
4. Vraag wat je voor een beroep zou moeten leren.

Als je van dieren houdt, kun je meer ontdekken over dierenartsen, dierverzorgers of hondentrimmers. Als je graag bouwt, kun je vragen naar bouwvakkers, timmermannen of ingenieurs. Er kunnen verschillende beroepen bij één interesse passen.

Volg Ava’s idee

Ava houdt van planten. Ze is geduldig en voorzichtig. Ze bedenkt beroepen waarbij je met planten werkt: boer, tuinier en bloemist. Een bloemist schikt bloemen.

Ava vraagt wat een boer moet weten. Ze leert dat grond, water en het weer belangrijk zijn. Ze kan planten leren kennen door bonen in een bekertje te kweken.

Ava heeft een interesse, een sterke kant, een beroep en iets om te leren met elkaar verbonden. Ze is nog niet klaar met leren voor dat beroep. Ze heeft een plek gevonden om te beginnen.

Wat vindt iemand belangrijk in het werk?

Mensen denken aan meer dan wat ze leuk vinden. Sommigen willen zieke mensen helpen. Anderen willen voor de aarde zorgen, genoeg verdienen om voor hun gezin te zorgen of dicht bij huis werken. Deze dingen kunnen hun keuzes beïnvloeden.

Blijf ontdekken

Beroepen zijn voor mensen van alle genders. Een man kan verpleegkundige zijn en een vrouw kan brandweervrouw zijn. Het gaat erom dat je de vaardigheden leert.

Misschien ken je het beroep van imker of animatiemaker die tekenfilms tekent nog niet, of weet je niet dat iemand nieuw speelgoed kan testen. Door volwassenen naar hun beroep te vragen kun je meer ontdekken. Je hoeft nu nog geen beroep te kiezen. Je interesses en sterke kanten kunnen veranderen terwijl je opgroeit. Ook veel volwassenen veranderen van beroep.

Een bakker maakt brood. Een gezin eet het op. Door die twee handelingen herken je de mensen die goederen leveren en de mensen die ze gebruiken.

Producenten en consumenten

Een producent maakt goederen of verleent diensten. Een boer verbouwt voedsel. Een speelgoedmaker maakt speelgoed. Een dokter en een kapper verlenen diensten, dus zij zijn ook producenten.

Een consument koopt of gebruikt goederen en diensten. Als je een appel eet, met de bus reist of een bibliotheekboek leest, ben je een consument. Je hoeft het niet zelf te betalen. Een kind dat zijn lunch eet, is consument, ook als een volwassene het eten heeft gekocht.

Kopers en verkopers

Een koper betaalt geld om een goed of dienst te krijgen. Een verkoper biedt een goed of dienst aan voor geld. Deze woorden helpen beschrijven wat er gebeurt als iets wordt gekocht en verkocht.

Eén persoon kan meer dan één rol hebben. Een bakker is producent tijdens het bakken. Dezelfde bakker is consument tijdens het kopen en gebruiken van schoenen.

Volg een limonadekraampje

Mia koopt citroenen en suiker. In de winkel is ze koper en consument van die goederen.

Daarna maakt Mia limonade en biedt die te koop aan. Ze is nu producent en verkoper. Haar buur betaalt voor een beker en drinkt de limonade op. De buur is koper en consument.

De rol verandert met de handeling. Mia blijft niet de hele dag alleen koper.

Mensen zijn van elkaar afhankelijk

Consumenten hebben mensen nodig die goederen maken en diensten verlenen. Producenten die hun werk verkopen, hebben kopers nodig. Als niemand het brood van de bakker kocht, kon de bakker geen geld verdienen met de verkoop ervan. Zonder bakkers zouden gezinnen die brood wilden het zelf moeten bakken of een andere manier moeten vinden om eraan te komen.

Kijk wat iemand op dat moment doet. Maakt of levert diegene iets? Gebruikt diegene het? Betaalt diegene ervoor of biedt diegene het te koop aan? Die handelingen vertellen je wat de rol is.

De supermarkt is een plek op de reis van voedsel naar jou. Het meeste voedsel daar begint op een boerderij. Sommige vissen worden gevangen in rivieren, meren of de zee.

Stappen op de reis

Voedsel wordt verbouwd of dieren worden grootgebracht. Daarna wordt voedsel geoogst, dat betekent geplukt of verzameld. Vaak wordt het verwerkt: schoongemaakt, verpakt of in een nieuwe vorm veranderd. Het wordt vervoerd, ofwel verplaatst, en verkocht in een winkel of op een markt.

De stappen hangen af van het voedsel. Sommige soorten voedsel worden sterk veranderd. Andere blijven grotendeels hetzelfde.

Melk van een boerderij

1. Een melkveehouder houdt koeien en melkt ze, vaak met machines.
2. De melk gaat in een koude tank.
3. Een tankwagen brengt de melk naar een zuivelfabriek.
4. Medewerkers daar verhitten de melk om schadelijke ziektekiemen te doden. Ze doen de melk in flessen of pakken.
5. Koelwagens brengen de melk naar winkels.
6. Winkelmedewerkers zetten de melk in de koeling, waar gezinnen die kopen.

Melk die koud moet blijven, wordt op deze reis koud gehouden. Koelwagens en koelingen in winkels helpen voorkomen dat voedsel bederft.

Tarwe wordt brood

Een boer verbouwt tarwe. Een machine die een maaidorser heet, oogst het graan. Een korenmolen maalt het tot meel. In een bakkerij mengen medewerkers meel met water en gist. Ze bakken brood. Vrachtwagens bezorgen de broden bij winkels.

Denk na over wat eerst moet gebeuren. Er moet tarwe zijn voordat graan kan worden geoogst. Er moet meel zijn voordat de bakkerij het kan gebruiken om brood te maken.

Appels en appelsap

Mensen plukken appels in een boomgaard. Een pakstation wast en sorteert ze en doet ze in dozen. Vrachtwagens brengen de dozen naar winkels. De appels zijn geen ander voedsel geworden.

Voor appelsap perst een fabriek de appels ook en doet het sap in flessen. Bij het maken van sap komt er een stap bij die de appels in een nieuwe vorm verandert.

Veel mensen helpen

Boeren, chauffeurs, medewerkers van zuivelfabrieken en andere fabrieken, molenaars, bakkers en winkelmedewerkers helpen allemaal om voedsel bij jou te krijgen. De boer en de bakker maken goederen. Chauffeurs vervoeren ze en winkelmedewerkers helpen ze te verkopen. Dat zijn diensten.

Sommig voedsel komt van ver. Bananen hebben warme plekken nodig om te groeien. Winkels in koude landen kunnen ze uit warme landen halen, vaak met een schip. Een winkelschap laat het werk zien van mensen dichtbij en ver weg.

Gezinnen hadden vroeger voedsel nodig, net als jij nu. Machines en manieren om voedsel te vervoeren en te bewaren hebben veranderd hoe veel gezinnen eraan komen.

Vroeger

Voordat er auto’s, vrachtwagens en elektrische koelkasten waren, verbouwden veel gezinnen een groot deel van hun voedsel. Ze beplantten tuinen en akkers. Sommigen hielden kippen en koeien.

Voor werk op de boerderij moest veel met de hand worden gedaan. Paarden of ossen trokken ploegen. Gezinnen oogstten gewassen met de hand. Dingen die ze niet konden verbouwen of maken, zoals zout of suiker, kochten ze bij een kruidenierswinkel of op een markt. Soms ruilden ze eieren of boter voor andere goederen.

Voedsel werd vervoerd met een wagen, boot of trein. Veel vers voedsel kwam van boerderijen in de buurt.

Voedsel langer bewaren

Mensen droogden, zoutten, rookten of maakten voedsel in om te voorkomen dat het bedierf. Koele kelders hielpen om groenten te bewaren. Sommige huizen hadden ijskasten met grote blokken ijs om voedsel koel te houden. Een ijsbezorger bracht nieuwe blokken als het ijs smolt.

Veranderingen in de tegenwoordige tijd

Tractoren en maaidorsers helpen boeren om werk te doen waarvoor vroeger veel mensen nodig waren. Vrachtwagens, treinen, schepen en vliegtuigen kunnen voedsel over lange afstanden vervoeren. Koelkasten en koelwagens helpen vers voedsel koud te houden.

Door deze veranderingen kunnen winkels het hele jaar voedsel uit veel verschillende plaatsen verkopen. Ook veranderen beroepen hierdoor. Huizen met elektrische koelkasten hebben geen bezorgd ijs voor een ijskast meer nodig. Chauffeur van een koelwagen is een nieuwer beroep.

Vergelijk brood

De behoefte aan voedsel blijft hetzelfde. Het werk en de manier om aan voedsel te komen kunnen veranderen.

Oude en nieuwe manieren kunnen naast elkaar bestaan

Sommige gezinnen verbouwen nog steeds groenten, houden kippen en bakken brood. Op boerenmarkten wordt nog steeds voedsel van boerderijen uit de buurt verkocht. Niet iedereen veranderde tegelijk. Een gezin kan tegenwoordig een koelkast gebruiken en tegelijk zelf voedsel verbouwen.

Soms kun je één ding krijgen dat je wilt, maar niet alles. Je hebt misschien tijd om naar het park of een feestje te gaan, maar niet allebei.

Wat is beperkt?

Geld, tijd en spullen zijn beperkt. Er is van alles maar een bepaalde hoeveelheid. Mensen willen veel dingen. Als er niet genoeg is voor alles wat mensen willen, noemen we dat schaarste.

Schaarste betekent niet dat er niets is. Een speeltuin kan schommels hebben en er toch te weinig hebben voor iedereen die wil schommelen.

Drie manieren om schaarste te herkennen

Een gezin heeft maar een bepaalde hoeveelheid geld. Na het betalen van voedsel en een huis blijft er misschien een beetje over voor wensen, of helemaal niets. Het gezin moet kiezen.

De tijd kan opraken, ook als geld niet het probleem is. Als het bezoek aan het park en het feestje tegelijk zijn, kun je die tijd niet op beide plekken doorbrengen.

Probeer de speeltuin

Er zijn 3 schommels en 5 kinderen die willen schommelen. Drie kinderen kunnen de schommels eerst gebruiken. Dan wachten er 2 kinderen. De groep kan om de beurt gaan.

Het aantal schommels is beperkt. Wachten en om de beurt gaan zijn manieren om om te gaan met de keuze wie eerst gaat.

Volwassenen en groepen kiezen ook

Een gemeente heeft dit jaar geld voor een nieuwe speeltuin of een reparatie van het bibliotheekdak. Ze kan niet voor allebei betalen. Het bestuur moet kiezen hoe het dat geld gebruikt.

Een boer heeft één akker. De boer kiest of er dit jaar maïs of bonen op komen. Producenten moeten tijdens hun werk keuzes maken.

Zelfs iemand met veel geld heeft beperkte tijd. Niemand kan elke activiteit doen of op elke plek tegelijk zijn.

Wat je opgeeft

Als je de ene activiteit kiest, mis je een andere, in elk geval voorlopig. Als je de middag in het park doorbrengt, mis je het feestje. Door te zeggen wat je opgaf, help je de keuze uit te leggen. De andere activiteit kan misschien op een andere dag.

Een weloverwogen keuze begint met nadenken over wat belangrijk is. Je kunt kiezen tussen een behoefte en een wens, of tussen twee dingen die je leuk vindt.

Gebruik deze stappen

1. Noem de dingen waaruit je kunt kiezen.
2. Vraag welke dingen behoeften zijn en welke wensen.
3. Zorg eerst voor behoeften.
4. Denk bij twee wensen na over wat jij het belangrijkst vindt. Wat zou je langer gebruiken of waarvan zou je langer genieten?
5. Kies. Vertel waarom en noem wat je opgeeft.

Je kunt “omdat” gebruiken om je reden uit te leggen. “We kozen de laarzen omdat Jade droge voeten nodig heeft” verbindt de keuze met de behoefte.

Een behoefte komt eerst

Jades oude regenlaarzen lekken. Papa heeft genoeg geld voor nieuwe laarzen of een bordspel. Jade heeft droge voeten nodig als ze in de regen naar school loopt. Het bordspel zou leuk zijn, maar het is een wens.

Papa koopt de laarzen. Hij geeft het kopen van het spel voorlopig op. Bij de keuze komt een behoefte eerst.

Twee wensen

Leo kan een voetbal of een stripboek krijgen. Hij voetbalt elke dag met vrienden. Hij leest maar af en toe strips. Allebei zijn het wensen.

Leo denkt na over hoeveel hij elk ding zou gebruiken. Hij kiest de bal en geeft het stripboek op. Een vriend die van lezen houdt, kiest misschien het stripboek. Verschillende voorkeuren kunnen tot verschillende weloverwogen keuzes leiden.

Groepen kunnen samen beslissen

Een klas heeft tijd om te tuinieren of te tekenen. Veertien kinderen stemmen voor tuinieren en 10 voor tekenen. Meer kinderen kozen voor tuinieren, dus gaat de klas tuinieren. Tekenen wacht tot een andere dag.

Stemmen is één manier waarop een groep kan kiezen. De groep geeft de andere activiteit op dat moment dan nog steeds op.

Wachten is een keuze

Soms besluit je te wachten met een wens. Als je die vandaag opgeeft, betekent dat niet dat je die nooit kunt krijgen. Een keuze is niet verkeerd alleen omdat iets moet wachten. Denk na over wat belangrijk is en leg dan de reden uit: “Ik koos dit omdat…”