Eerste letters en hun klanken

Een klank hoor je en spreek je uit. Een letter zie je en schrijf je. Je zegt /m/ en wijst de m aan: zo verbind je het geluid met het teken. Die verbinding heet een klank-letterkoppeling, ook wel klanktekenkoppeling.

Een klein stukje kan een woord veranderen

Zeg „vis” rustig hardop. Je hoort /v/, /i/ en /s/: drie klanken. Vervang /v/ door /m/. Je krijgt „mis”, met een andere betekenis. Zo'n klein klankstukje heet ook een foneem.

De schuine strepen helpen jou bij het lezen van deze uitleg. /m/ betekent: spreek de klank uit zoals vooraan in „maan”. Met m bedoelen we het teken dat je op papier ziet. Je hoeft de strepen niet aan je kind uit te leggen.

Een woord op papier

Schrijf „Sem” op een blaadje. Zeg de naam langzaam en wijs mee: /s/ bij S, /e/ bij e en /m/ bij m. Zeg daarna „Sem” gewoon, terwijl je vinger langs de naam gaat. Je kind ziet hoe de gesproken naam in letters op papier staat.

Dat letters voor klanken staan, heet het alfabetisch principe. Een gesproken woord kan op papier komen. Wie de tekens kent, kan het later teruglezen. Een kind dat dit ontdekt, snapt waar letters voor dienen.

Tel met je oren

Bij „vis” zijn er drie klanken én drie letters. Bij „maan” zijn er drie klanken: /m/, /aa/ en /n/. Toch staan er vier letters. De twee a's geven samen één klank weer. Leg voor elke gehoorde klank een blokje neer: bij „maan” worden dat drie blokjes. Tel daarna apart de tekens op papier.

Kijk eens zonder het plaatje

Een ABC-lied zingen laat zien dat je kind een vaste reeks kent. Bekijk ook eens een losse letter, tussen andere letters. Kan je kind daar de klank bij zeggen? Dan koppelt het de vorm aan de klank, zonder hulp van de volgorde.

Ook een bekend winkellogo kan herkenbaar zijn door kleur of vorm. Schrijf een letter eruit gewoon op papier en vraag welke klank erbij hoort. Op een doos kun je samen letters van andere tekens onderscheiden. De m is een letter, de 5 een cijfer en een getekende zon een plaatje.

Bij de m kun je „em” zeggen, maar ook /m/. Het eerste is de letternaam. Het tweede is de letterklank, die je in een woord hoort. Bij de eerste letters oefen je met de klank.

Waarom de klank helpt

Bekijk dit verschil bij „vis”:

Je kind heeft de klanken nodig om later een woord te herkennen. De namen komen van pas bij het alfabet, maar klinken samen niet als het woord.

Laat geen „uh” meeliften

Zeg bij m „mmm” met je lippen dicht. Stop de klank zonder je mond daarna te openen voor „uh”. Zo hoort je kind /m/, geen „muh”. Bij p maak je een klein plofje lucht. Je zegt geen „puh”. Met extra stukjes wordt een woord als „pen” moeilijker te horen: „puh-e-nuh” klinkt anders.

Probeer het eerst zelf. Zeg „maan” en houd de eerste klank even vast: „mmm-aan”. Zeg daarna alleen „mmm”. Houd je lippen dicht tot het geluid stopt.

Sommige klanken lopen door

/m/, /n/, /s/, /f/, /v/, /z/, /r/ en /l/ kun je aanhouden. De /s/ kan bijvoorbeeld een tijdje sissen. /p/, /t/, /k/, /b/ en /d/ stoppen meteen. Probeer die niet langer te maken door er een klinker achter te zetten. Bij /b/ en /d/ hoor je ook een beetje stem; houd de klank kort.

Begin bij de korte klinkerklank

De losse letters a, e, i, o en u oefen je eerst met hun korte klank. Denk aan a in „man”, e in „pen”, i in „vis”, o in „bos” en u in „bus”. De naam van i klinkt als „ie”. Op het eerste i-kaartje zeg je /i/, zoals in „vis”.

Kent je kind de namen al? Reageer vriendelijk: „Ja, dat is de em. In woorden zegt hij /m/.” De naam hoeft niet te verdwijnen. Ga in het spel verder met de klank. Vertel ook aan andere verzorgers welke klank jullie oefenen. Dan hoort je kind bij dezelfde kaartjes steeds dezelfde aanpak.

Je kind wijst naar een pak en vraagt: „Wat staat daar?” Dat is een mooie opening om een letter te laten zien. Ook de eigen naam herkennen of doen alsof het schrijft, laat zien dat je kind benieuwd is naar letters.

Luister even samen

Letters sluiten aan bij klanken die je kind al hoort. Bekijk dat met een klein spel van ongeveer twee minuten:

1. Zeg /s/-/o/-/k/. Vraag: „Welk woord zeg ik?” Het antwoord is „sok”.
2. Vraag: „Wat hoor je vooraan in ‘maan’?” Je luistert naar /m/.
3. Vraag: „Hoe klinkt ‘pen’ in losse stukjes?” Je luistert naar /p/-/e/-/n/.

Dit zijn drie verschillende dingen: klanken samen horen als een woord, de eerste klank vinden en een woord in klanken verdelen. Je kijkt wat al lukt. Maak er een gesprek van, zonder score.

Lukt dit meestal? Dan kun je een paar letters laten aansluiten bij die klanken. Je kind hoort bijvoorbeeld /m/ in een woord en ziet daarna het m-kaartje.

Klankspel en letters mogen samen groeien

Als losse klanken horen nog lastig is, blijf je daar veel mee spelen. Laat tegelijk één of twee letters uit de naam voorbijkomen. Je hoeft het klankspel niet eerst perfect te krijgen. Letters leren en klanken horen helpen elkaar.

Stel dat Noor vijf is. Noor hoort /n/ in de eigen naam en wil weten wat er op een pak staat. Laat de n zien, zeg /n/ en zoek samen die letter op een verpakking. Je sluit zo aan bij een klank en een vraag die er al zijn.

Volg het plezier

Tussen vier en zes jaar lopen kinderen sterk uiteen. Sommige kinderen vragen vroeg naar letters, andere later. Alle letters komen aan bod in het jaar waarin je kind leert lezen; thuis bouw je een speelse basis.

Je merkt tijdens het spelen of het nog past. Kijkt je kind weg, gaat het draaien of wordt het boos? Stop dan en probeer het een andere dag. Meer aandringen maakt het spel niet duidelijker. Kies bij een nieuwe poging een rustig moment en iets wat je kind zelf leuk vindt, zoals de eerste letter op het eigen naamkaartje.

Vraag de leerkracht welke letters er nu spelen. In de kleutertijd gebeurt dat vaak in een spel, met een thema of een letter van de week. Later werkt de school met een leesmethode die de letters in een gekozen volgorde aanbiedt.

Drie vragen geven houvast

Je hoeft geen handleiding te bestuderen. Vraag:

• „Welke letters zijn nu aan de beurt?”
• „Hoe spreken jullie die uit?”
• „Welk woord of plaatje hoort erbij?”

Dat vaste voorbeeld heet een sleutelwoord. Gebruikt de school „maan” bij m, neem dat dan over. Je kind heeft zo één vertrouwd geheugensteuntje. Je kunt daarnaast in andere woorden dezelfde klank zoeken.

De volgorde verschilt

Een leesmethode volgt niet het ABC. De letters zijn zo gekozen dat kinderen er al snel woorden mee kunnen maken. Ook versies van dezelfde methode verschillen. De kim-versie van Veilig leren lezen start met i, k, m en s. De tweede maanversie begint met i, m, r en v. Vraag dus naar wat de klas van jouw kind gebruikt.

Kleuters krijgen al doelgericht aandacht voor klanken en letters. Je kind hoeft in deze periode nog niet het hele alfabet te kennen. In het jaar waarin je kind leert lezen, bouwt de school de letterkennis verder op.

Kijk ook naar de vorm

Neem de lettervorm van de klas over. Een letterkaart of een blaadje van school helpt daarbij. Begin met kleine letters: die staan veel in woorden en leesmethodes starten ermee. Een naam begint wel met een hoofdletter. Je kunt laten zien dat V en v bij elkaar horen.

Stel dat de klas v oefent met het woord „vis”. Thuis zeg je bij het eten „vork” en laat je de /v/ horen. In een boek zoek je een v. In het zand maakt je kind dezelfde vorm, met /v/ erbij. Het sleutelwoord blijft „vis”; de andere woorden laten horen waar de klank nog meer zit.

Als er nog geen schoolaanbod is

Kies een klein groepje met letters uit de naam en klanken die je kunt aanhouden. Zodra de school begint, sluit je daarbij aan. Vraagt je kind ondertussen naar een andere letter? Geef gewoon de klank. Daar hoeft geen hele nieuwe reeks kaartjes achteraan.

Kies drie tot vijf letters om mee te beginnen. Met zo'n groepje kun je zoeken en spelen zonder veel nieuwe tekens tegelijk. Daarna voeg je één nieuwe letter per keer toe.

Kies in een handige volgorde

Kijk eerst naar de letters van school. Zoek daarna naar letters uit de eigen naam. Klanken die je kunt aanhouden, zoals /s/ en /m/, zijn prettig om te horen. Een klinker helpt om korte woorden te maken. Bied sterk lijkende letters niet vlak na elkaar aan.

Voor Sem kun je starten met s, e en m. De klanken passen bij de naam en je hebt meteen een klinker. Laat ook S en s naast elkaar zien: „De grote en de kleine zeggen allebei /s/.”

Een naam is niet altijd zo eenvoudig. In „Sophie” klinkt ph samen als /f/. Begin daar bijvoorbeeld met s. Bij „Chloë” kun je l kiezen; ch klinkt in die naam als /k/. Zeg over het lastige stukje: „In jouw naam klinkt dat stukje anders.”

Voeg later iets bruikbaars toe

Als het eerste groepje bekend is, kun je verder groeien. Bij s, e en m kunnen later i, k en aa komen. Je hebt dan zes kaartjes. Daarmee kun je onder meer „ik”, „mes”, „mis” en „kaas” leggen. Laat zien dat de kaartjes samen woorden vormen. Je kind mag de letters herkennen zonder die woorden al zelf te lezen.

Een letter per week is een rustig tempo. Vijftien letters kosten dan vijftien weken. Drukke dagen of vakanties mogen die lijn onderbreken. Kijk of een letter blijft hangen voordat je doorgaat.

Maak ruimte voor verschillende soorten

Aan het eind van de kleutertijd is ongeveer vijftien letters een bruikbaar ijkpunt. Vraag wat de school verwacht. Denk bij een groeiende verzameling aan een mix:

• Medeklinkers, bijvoorbeeld m, s, v, r, k, p, n en t.
• Korte klinkers, bijvoorbeeld i, e en o.
• Lange klinkers, bijvoorbeeld aa en oo.
• Tweetekenklanken, bijvoorbeeld oe en ui.

Dat voorbeeld telt vijftien geleerde koppelingen. In zo'n oefenverzameling telt aa of oe als één geheel op één kaartje. In een geschreven woord bestaan ze wel uit twee letters.

Begin thuis niet vanzelf met a, b en c. De b lijkt op d en c klinkt verschillend in „cola” en „cent”. De volgorde van school geeft zulke letters later een eigen plek.

Bij de eerste letters kom je ook kaartjes met twee tekens tegen. Die twee tekens kunnen samen één klank weergeven. Je kind leert zo'n paar als een geheel kennen.

Luister naar de soorten

Bij een klinker kan de lucht vrij door je mond. Denk aan /a/ of /oo/. Bij een medeklinker houden lippen, tong of tanden de lucht even tegen of knijpen die af. Je voelt dat bij /p/ en /s/. In bijna elk woord zit een klinker. Neem er daarom ook een op in het eerste groepje.

De lange klinkers in deze woorden schrijf je met twee dezelfde letters. De tweetekenklanken hebben twee verschillende letters. Ook ei in „geit”, ij in „ijs”, ou in „hout” en au in „saus” horen bij die laatste groep. Ei en ij klinken gelijk, net als ou en au.

Kort en lang veranderen het woord

Zeg „man” en daarna „maan”. Luister samen naar het verschil in het midden. Doe hetzelfde met „bos” en „boos”, of „vel” en „veel”. Je kunt de lange klank wat rekken en met je handen een klein of groot stuk laten zien. Koppel daarna de gehoorde klank aan het passende kaartje.

Houd het paar bij elkaar

Schrijf oe op één kaartje. Zeg /oe/ en laat het kaartje heel. In „boek” hoor je /b/, /oe/ en /k/: drie klanken bij vier geschreven letters. Zegt je kind /o/-/e/? Wijs het paar aan: „Deze twee houden elkaars hand vast. Samen zeggen ze /oe/.”

Later komen ook paren van medeklinkers voorbij, zoals ch in „lach” en ng in „ring”. Ook daar horen twee tekens bij één klank.

Een letter klinkt soms anders

De e klinkt anders in „pen”, „de” en „beker”. De a in „mama” klinkt als /aa/. Begin met de klank die de school aanbiedt. Komt je kind een ander woord tegen, zeg dan kort: „Hier klinkt hij anders.”

Begin bij iets wat je kind al kent: de klank in gesproken woorden. Laat daarna het nieuwe teken zien. Een kennismaking heeft vijf stappen: horen, voelen in de mond, zien, maken en zoeken.

Hoor en voel de klank

Neem als voorbeeld de m. Zeg „mmmaan”, „mmmelk” en „boommm”. De klank kan dus vooraan of achteraan zitten. Vraag of je kind dezelfde /m/ hoort. Zeg hem samen, zonder „uh”.

Bekijk daarna jullie mond in een spiegel. Bij /m/ zitten de lippen op elkaar. Je voelt ze zoemen. Zo merkt je kind wat de eigen mond doet bij het geluid. Bij /f/ stroomt lucht tussen de boventanden en de onderlip.

Laat het teken zien

Pak het kaartje met m en het sleutelwoord van school. Zeg: „Dit is de letter van /m/.” Kijk samen naar de twee bergjes. De klank is al gehoord en gevoeld; nu krijgt die een zichtbare vorm.

Gebruik eerst de vertrouwde lettervorm. Je kind hoeft tijdens één kennismaking niet ook allerlei andere lettertypes te bekijken.

Maak en zoek de letter

Laat je kind de m met een vinger in het zand trekken. Je kunt ook klei of een touwtje gebruiken. Laat de klank meeklinken terwijl de vorm ontstaat. Een wat scheve letter is prima: je kind leert nu hoe de vorm en de klank bij elkaar horen.

Leg vervolgens m tussen twee bekende letters. Vraag: „Welke zegt /m/?” Je kind wijst aan. Zoek daarna dezelfde letter in een woord in een boek of op een verpakking. Zo verplaatst de letter zich van een los kaartje naar echte tekst.

Oefen de verbinding heen en terug

Bij het aanwijzen geef jij de klank en kiest je kind de letter. Draai het ook om: laat een kaartje zien en vraag welke klank erbij hoort. De eerste richting helpt straks bij schrijven, de tweede bij lezen.

Aanwijzen lukt vaak eerder dan zelf de klank zeggen. Geef je kind even tijd. Zeg de klank rustig voor als het vastloopt en laat die nazeggen.

De kennismaking duurt ongeveer vijf tot tien minuten. Verdeel de stappen over twee dagen als je kind eerder klaar is. Met het kaartje oefen je de koppeling; bekende woorden laten daarnaast horen waar die klank in zit.

Je kind kan een letter bekijken, voelen, horen en met een beweging maken. Dat heet multisensorisch oefenen: je gebruikt meer zintuigen bij dezelfde vorm en klank. Kies een spel dat je kind graag doet.

Laat de klank meedoen

Een s van klei maken is een leuke activiteit. Om ook de klank-letterkoppeling te oefenen, zegt je kind er „sss” bij. De mond maakt de klank terwijl de handen de vorm volgen. Houd de aandacht bij één letter en één activiteit.

Je kunt een letter met een vinger in zand, meel of scheerschuim trekken. Een touwletter of een letter van schuurpapier kun je volgen met je vinger. Teken je een bekende letter op de rug van je kind? Laat de letter raden en daarna de klank zeggen.

Maak de beweging groter

Voor een kind dat graag beweegt, kan de letter op de grond. Teken een grote vorm met stoepkrijt en loop er samen overheen. Of leg enkele bekende kaartjes neer. Jij zegt /s/ en je kind springt naar s. Laat daarna de rollen wisselen.

Bij klanken kun je een herkenbaar geluid gebruiken. De /s/ sist als een slang. Bij /f/ blaas je lucht, zoals bij een ballon die leegloopt. Zeg de klank zuiver, ook als je er een versje van maakt.

Een week hoeft niet ingewikkeld te zijn

Met m kun je op maandag de spiegel en het kaartje pakken. Dinsdag trekt je kind de vorm in het zand. Woensdag gebruikt het klei of touw. Donderdag zoekt het m in een prentenboek. Vrijdag springt het naar m tussen vier bekende letters.

Elke dag ongeveer vijf minuten is samen 25 minuten. De vorm en klank blijven hetzelfde, terwijl het spel wisselt. Kies de spullen pas als je weet wat je wilt doen; veel materiaal tegelijk kan afleiden.

Neem de beweging van school over

Volg bij het natekenen het beginpunt en de richting die de school gebruikt. Veel letters beginnen bovenaan. Wijs het beginpunt rustig aan als je kind steeds elders start.

Je hoeft je kind geen leerstijl te geven, zoals „kijker” of „doener”. Kies wat plezier geeft en waarbij vorm en klank samenkomen. Papier en keukenspullen zijn genoeg. Houd kleine magneetletters buiten bereik van baby's en peuters: die kunnen ze inslikken.

Een kind kan b en d of n en u door elkaar halen. De vormen lijken sterk op elkaar. Bij een stoel blijft het dezelfde stoel wanneer je hem draait. Bij een letter kan de richting juist een ander teken maken. Dat verschil leert je kind nog.

Geef een letter eerst tijd

Naast b, d en p zijn ook m en n, v en w, h en k, en f en t lastige paren. Bied zulke letters liever niet vlak na elkaar aan. Laat de ene eerst vertrouwd worden. Volgt de school een sneller tempo, sluit dan aan en maak het oefenen thuis klein.

Gebruik voor elke letter het sleutelwoord van school. Dat woord geeft je kind iets bekends om aan te denken wanneer de vorm nog onzeker is.

Kijk naar de onderdelen

Bij b kun je zeggen: „Eerst de stok, dan de buik.” Bij d: „Eerst de buik, dan de stok.” Wijs de onderdelen aan. Gebruik voor het werkelijk natekenen de beweging die de school voordoet.

Kent je kind b en d allebei al? Leg ze naast elkaar. Vraag waar de stok staat en aan welke kant de buik zit. Bij n en u kijk je of de boog boven of onder zit. Je kind ontdekt het verschil door gericht te kijken.

Verwisselt je kind een letter, houd je hulp kort. Wijs aan en zeg: „Kijk, dit is de d. Die zegt /d/.” Laat de klank nazeggen en ga verder met het spel. Een lange uitleg haalt de aandacht weg bij het teken.

Luister ook naar de mond

Soms ligt de verwarring bij de klank. /b/ en /p/, /d/ en /t/, en /m/ en /n/ liggen dicht bij elkaar. Zeg het voorbeeldwoord rustig en luister samen naar de bedoelde klank. Gebruik dezelfde uitspraak als de school.

In sommige streken klinken /v/ en /f/, /z/ en /s/, of /g/ en /ch/ bijna of helemaal gelijk. Maak van zo'n klein verschil geen probleem. Bij het herkennen van letters blijft de vertrouwde vorm belangrijk.

Letters omdraaien komt vaak voor aan het begin. Op zichzelf betekent dat geen dyslexie. Kijk ook of je kind met oefenen vooruitgaat. Bij aanhoudende zorgen bespreek je met de leerkracht welke letters nog moeilijk blijven en wat thuis al helpt.

Pak iedere dag even de letterkaartjes op een rustig moment. Ongeveer vijf minuten is genoeg voor een kleine ronde. Vijf dagen van vijf minuten is samen 25 minuten. Je kind ziet de letters dan op vijf momenten terug, in plaats van alleen tijdens één lange oefenbeurt.

Bouw de ronde op

Begin met bekende letters. Je kind ziet elk kaartje en zegt de klank. Voeg de nieuwe letter ertussen. Sluit af met een spelletje of zoekopdracht. Stop terwijl het nog leuk is.

Stel dat je kind s, m, i en aa kent en nu v leert. Pak die vijf kaartjes. Laat de klanken zeggen en schud de kaartjes. Daarna zoekt je kind de v in een boek. Vier bekende kaartjes geven veel kansen op een goed antwoord; de nieuwe letter komt er rustig bij.

Schudden is nuttig omdat je kind dan naar het teken kijkt. Een vaste volgorde kan uit het hoofd worden geleerd, zonder dat de losse letter al stevig bekend is.

Help zonder te overhoren

Blijft een antwoord uit? Wacht een paar tellen. Zeg daarna de klank en het sleutelwoord. Laat je kind nazeggen en stop het kaartje een stukje verderop terug. Wanneer het opnieuw verschijnt, krijgt je kind een nieuwe kans.

Houd oude letters in het stapeltje. Alleen de nieuwste letter laten zien geeft de oudere koppelingen weinig herhaling. Een letter kan na een tijdje weer onzeker worden; die oefen je opnieuw tussen de bekende letters.

Wanneer kan er iets bij?

Gebruik een eenvoudige vuistregel: je kind zegt de klank meteen, drie dagen achter elkaar, ook tussen andere letters. Dan kan er een nieuwe letter bij. Moet je nog vaak helpen? Blijf nog even bij wat er ligt.

Een letter per week is een rustig tempo, maar de kaartjes bepalen wanneer je verdergaat. De kalender hoeft het tempo niet over te nemen.

Geef het een vertrouwde plek

Na het ontbijt of voor het voorlezen is een handig moment. Is je kind moe of ziek, sla dan een dag over. Wissel af met klankbingo, memory met een letter en een passend plaatje, of een spel waarin je kind jou de kaartjes laat zien. Je mag af en toe expres een verkeerde klank zeggen. Je kind luistert dan of jij de letter goed hebt bekeken.

Een naamkaartje, boek of boodschappenlijst laat zien waar letters voor dienen. Je kind ontdekt dezelfde vorm op verschillende plekken. Een letter in een woord herkennen kan al lukken voordat je kind dat hele woord leest.

Zoek een paar keer samen

Kies een bekende letter. Bij de m kun je zeggen: „We zoeken de /m/ van maan.” Je kind wijst de m op een pak melk aan. Jij zegt: „Ja, /m/ van melk.” Zoek nog één of twee voorbeelden en ga daarna verder met wat jullie deden.

Begin bij letters vooraan in woorden. Die vallen vaak het duidelijkst op. Zoek later achteraan, zoals m in „boom”, en daarna middenin, zoals m in „lamp”. Je kind leert de vorm zo los van één vaste plek herkennen.

De letter heeft soms een andere jas

Op een pak kan „MELK” staan. Laat M naast m zien en vertel dat ze bij elkaar horen. Ook lettertypes verschillen. Vooral a en g zien er in sommige boeken anders uit dan op de kaart van school.

Zeg: „Andere jas, zelfde letter.” Zet de vertrouwde kaart er even naast. Je kind mag de vorm leren vergelijken zonder meteen alle nieuwe varianten te onthouden.

Houd klank en woord bij elkaar

Kies eerst woorden waarin de letters de verwachte klanken hebben. „vis”, „maan” en „boom” zijn zulke klankzuivere woorden. Bij „hond” hoor je op het eind /t/, terwijl er d staat. In „cola” klinkt c als /k/.

Vindt je kind zo'n letter toch? Erken wat het goed zag: „Goed gezien, dat is de d. In dit woord klinkt hij als /t/.” Een korte uitleg houdt zowel de ontdekking als de uitspraak goed.

In „boek” kan je kind de o aanwijzen. Zeg dan: „Ja, daar staat een o. Hier staat hij samen met de e. Samen zeggen ze /oe/.” Wijs het hele paar aan. De losse vorm is herkend; nu laat je horen wat die twee hier samen doen.

Laat het verhaal doorgaan

Wijs bij het voorlezen één of twee keer een letter aan, bijvoorbeeld in de titel. Daarna krijgt het verhaal weer de ruimte. Begint je kind zelf de klanken van een kort woord samen te voegen tot „vis”? Vier die ontdekking. Je kind merkt dan dat de bekende tekens samen een herkenbaar woord kunnen geven.

Met drie stapeltjes houd je de kaartjes overzichtelijk: zeker, bijna en nieuw. Je kijkt naar wat je kind nu laat zien. Cijfers of een lange lijst zijn niet nodig.

Verschuif een kaartje wanneer het lukt

Bij „zeker” liggen letters waarvan je kind de klank meteen zegt. Bij „bijna” gaat het soms goed en soms nog niet. „Nieuw” is de letter waarmee je net begint.

Stel dat s, m, i en aa op zeker liggen, r op bijna en v op nieuw. Oefen r en v tussen de vier vertrouwde kaartjes. Zegt je kind /r/ drie dagen meteen, ook tussen andere letters? Dan schuift r naar zeker.

Na een vakantie kan een bekend kaartje weer lastig zijn. Leg het terug op bijna en laat het een paar dagen terugkomen. Vertel wat je ziet: „Deze zoeken we nog even samen.”

Verklein eerst de taak

Komt je kind niet verder, pak dan minder kaartjes. Wissel van spel of gebruik een duidelijker voorbeeldwoord. Een paar dagen pauze kan ook helpen om weer met plezier te beginnen. Hoort je kind de klank niet in woorden, ga dan terug naar klankspelletjes.

Langer oefenen op één dag helpt meestal niet. Vergelijk je kind met zichzelf. „Vorige week zochten we de /r/ nog samen. Nu weet je die zelf!” Prijs ook het zoeken en proberen, zodat je kind blijft durven.

Geef talen hun eigen woorden

In een meertalig gezin kan een bekende letter bij een andere klank horen. De Turkse c klinkt bijvoorbeeld als de j in het Engelse „jeans”. Het Arabisch gebruikt een ander schrift en loopt van rechts naar links. Laat Nederlandse letters met Nederlandse woorden zien. Je kunt eenvoudig vertellen dat talen verschillen.

Het verschil tussen korte en lange klanken kan extra tijd vragen als dat in de thuistaal niet voorkomt. Blijf thuis praten en voorlezen in de taal die je het best spreekt.

Vertel de leerkracht wat je merkt

Bespreek het als na een paar weken kort oefenen bijna niets blijft hangen. Doe dat ook als je kind de klanken niet hoort, bang of boos wordt, of als je twijfelt aan het horen of zien. Vertel het wanneer dyslexie in de familie voorkomt.

Neem concrete voorbeelden mee: welke letters lukken, welke gaan door elkaar en welk spel helpt? De leerkracht kan meekijken en zo nodig extra hulp regelen. Samen kun je kiezen wat je thuis en op school verder oefent.